Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar
AI InsightAyrıca AAOIFI standardının kapsamın tayini ve terminolojinin tesisi hususunda daha titiz ve sistematik bir yaklaşım benimsediği; TKBB standardının ise kapsam sınırlarını belirlemede daha az belirgin kaldığı ve Arapça metninde bazı kavramsal ve tercümeye ilişkin tutarsızlıklar içerdiği tespit edilmiştir.
📌 3 Maddede Bu Makale
Özet
Bu makale, Türkiye Katılım Bankaları Birliği (TKBB) Danışma Kurulu tarafından 29 Eylül 2023 tarihinde yayımlanan Mudâraba Standardını, İslami Finans Kuruluşları için Muhasebe ve Denetim Kurumu (AAOIFI) tarafından yayımlanan ilgili standart çerçevesinde karşılaştırmalı ve analitik bir fıkıh incelemesine tâbi tutmaktadır. Çalışmanın özgün değeri, söz konusu TKBB standardını müstakil olarak ele alan ilk araştırmalardan biri olmasından kaynaklanmaktadır. Bu yönüyle çalışma, özellikle Arap dünyasındaki araştırmacılar ve uzmanlar bakımından, standardın incelenmesi, değerlendirilmesi ve eleştirel bir perspektifle tartışılması açısından önemli bir zemin oluşturmaktadır. Nitekim TKBB standartlarına ilişkin mevcut sınırlı literatür ağırlıklı olarak uygulama, denetim ve düzenleme boyutlarına odaklanmış; buna karşılık bu standartların fıkhî tahlili büyük ölçüde ihmal edilmiştir. Bu araştırma, söz konusu boşluğu gidermeyi amaçlamakta; standarda sistematik bir fıkhî okuma sunmakta ve onu İslami finans alanındaki standartlaştırma faaliyetlerinin daha geniş teorik ve kurumsal bağlamı içine yerleştirmektedir. Çalışma, TKBB standardının hükümlerini tahlil etmeyi, bunların fıkhî mahiyetini ve şer‘î dayanaklarını ortaya koymayı ve ilgili AAOIFI şer‘î standartlarıyla mukayeseli biçimde değerlendirmeyi hedeflemektedir. Bu çerçevede iki standart arasındaki ittifak ve ihtilaf noktaları belirlenmekte; değerlendirme ve eleştiriye açık hükümler tespit edilmekte; ayrıca TKBB standardının ilmî ve düzenleyici bakımdan dikkat çekici katkıları ortaya konulmaktadır. Araştırmanın temel problemi, özellikle çıkış mekanizmaları, fonların birbirine karıştırılması, fâsid mudâraba akdinin faaliyetin başlamasından sonraki hukukî sonuçları ve sabit veya garantiye yakın getiri sağlayan işlemlere yatırım gibi güncel uygulama meselelerinde TKBB standardının AAOIFI standardıyla ne ölçüde uyum arz ettiğinin tespitidir. Metodolojik olarak çalışma, karşılaştırmalı analitik yönteme dayanmaktadır. Bu bağlamda TKBB standardının hükümleri, başta Mudâraba’ya ilişkin 13 numaralı Şer‘î Standart olmak üzere ilgili AAOIFI şer‘î standartlarıyla birlikte incelenmiştir. Ayrıca gerekli görülen yerlerde dört Sünnî mezhebin görüşlerinden ve TKBB Danışma Kurulu’nun fıkhî tercihlerini temellendirirken dayandığı gerekçelerden istifade edilmiştir. Çalışma dört ana bölümden oluşmaktadır. Bu bölümlerde sırasıyla standardın muhtevası, kapsamı ve mudâraba tanımı; süre, sermaye, yatırım, kâr-zarar dağılımı, sona erme ve tasfiye gibi temel hükümler; nihayet TKBB standardında düzenlenmeyen meseleler ele alınmaktadır. Araştırma neticesinde, TKBB standardının genel sistematiği ve birçok temel hükmü itibarıyla AAOIFI standardıyla büyük ölçüde örtüştüğü; ancak bazı ifade kalıpları, kavramsal tercihler ve fıkhî değerlendirmeler bakımından ondan ayrıldığı sonucuna ulaşılmıştır. Ayrıca AAOIFI standardının kapsamın tayini ve terminolojinin tesisi hususunda daha titiz ve sistematik bir yaklaşım benimsediği; TKBB standardının ise kapsam sınırlarını belirlemede daha az belirgin kaldığı ve Arapça metninde bazı kavramsal ve tercümeye ilişkin tutarsızlıklar içerdiği tespit edilmiştir. Bununla birlikte TKBB standardı, bazı özgün ilaveler ve kayda değer katkılar da sunmaktadır. Ne var ki söz konusu standardın, AAOIFI standardıyla mukayese edildiğinde, hâlen ikmal, tashih ve geliştirmeye muhtaç bazı yönler barındırdığı anlaşılmaktadır. Araştırma ayrıca, Türkiye Katılım Bankaları Birliği’nin diğer standart ve kararlarının da incelenip değerlendirilmesini tavsiye etmektedir. Bu çerçevede, uluslararası standartlardan ve öncü tecrübelerden yararlanılması; yeni standartların ise karşılaştırmalı inceleme, fıkhî değerlendirme ve terminolojik redaksiyon süreçleri tamamlandıktan sonra ihtiyatla yayımlanması önerilmektedir. Ayrıca ihtiyaç hâlinde bu standartlara açıklayıcı notlar veya kısa uygulama rehberlerinin eklenmesi de tavsiye edilmektedir.
Abstract
This article examines the Muḍārabah Standard issued by the Central Advisory Board of the Participation Banks Association of Türkiye on 29 September 2023 and compares it with the corresponding standard issued by the Accounting and Auditing Organization for Islamic Financial Institutions (AAOIFI). As one of the earliest independent studies devoted specifically to this newly issued Turkish standard, it addresses a gap in the literature. Previous studies on Turkish participation banking standards have focused mainly on practical, supervisory, and regulatory issues, while their juristic foundations and methodological choices have received limited analytical attention. The article aims to analyze the provisions of the Turkish standard, clarify its juristic rulings and Sharīʿah foundations, and compare it with the relevant AAOIFI Sharīʿah standards in order to identify points of convergence and divergence, highlight provisions that call for observation or criticism, and bring out areas in which the Turkish standard introduces noteworthy scholarly or regulatory contributions. It is guided by a central question concerning the extent to which the Turkish standard aligns with the AAOIFI standard, especially in its treatment of contemporary practical issues such as exit mechanisms, commingling of funds, the legal effects of an invalid Muḍārabah after the commencement of work, and investment in transactions that yield fixed or quasi-guaranteed returns. Using a comparative analytical method, the study examines the Turkish standard alongside AAOIFI Sharīʿah Standard No. 13 on Muḍārabah. Where necessary, it also refers to the views of the four Sunni schools of law and to the Sharīʿah evidence relied upon by the Turkish Central Advisory Board. The analysis covers the standard’s content, scope, and definition of muḍārabah, as well as the rulings related to duration, capital, investment, profit and loss allocation, termination, liquidation, and issues left unaddressed by the Turkish standard. The findings show that the Turkish standard broadly corresponds with the AAOIFI standard in its overall structure and in several key rulings, while differing from it in certain formulations and juristic choices. It also introduces important additions, such as permitting a muḍārabah contract to take effect at a future date, allowing the muḍārib to purchase from the capital provider or from himself under safeguards against favoritism, and favoring profit sharing between the parties when the muḍārib violates contractual conditions. The last position seeks to balance the principle of entitlement to profit through liability with the principle of blocking the means to unlawful outcomes. The findings further indicate that AAOIFI’s standard is more precise in defining scope and terminology, whereas the Turkish standard is less rigorous in delimiting its parameters and contains some terminological and translational inconsistencies in its Arabic text. The Turkish standard also omits several important matters, including exit mechanisms, commingling of funds, delay by the muḍārib in fulfilling obligations, the effects of an invalid muḍārabah after work has begun, and certain details concerning liquidation and the measurement of receivables. The study concludes that the Turkish standard represents an important step in Islamic financial standard-setting in Türkiye but still requires further juristic, terminological, and regulatory refinement. It recommends further examination of the remaining standards and resolutions issued by the Participation Banks Association of Türkiye, benefiting from international standards and leading experiences, more extensive comparative, juristic and terminological review before new standards is issued, and the inclusion, where appropriate, of explanatory memoranda or concise implementation guidelines.