KaydedilenlerDerginizi ekleyin

Dergiler / Yükseköğretim ve Bilim Dergisi / 2025 / Cilt: 15 Sayı: 3

Gelişimsel Yetersizliği Olan Çocuklarda Geleneksel/ Tamamlayıcı Tıp Uygulamaları ve Hemşirelik Eğitiminde Kullanımı

Traditional/Complementary Medicine Practices in Children with Developmental Disabilities and Their Use in Nursing Education

Dilek Konuk Şener(DÜZCE ÜNİVERSİTESİ)0000-0002-7813-2789
Sayfa
335–345
Yayın Tarihi
2025-12-31
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Bu doğrultuda makalede, gelişimsel yetersizliği olan çocuklarda kullanılan geleneksel ve tamamlayıcı tıp uygulamalarının incelenmesi, hemşirelik eğitiminde kullanımı ve konu ile ilgili yapılan araştırmaların sonuçlarının değerlendirilmesi amaçlanmaktadır

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Gelişimsel yetersizlik zihinsel, fiziksel, öğrenme, dil veya davranış alanlarındaki bozukluklara bağlı olarak ortaya çıkan ve çoğu zaman yaşam boyu süren kronik hastalık grubudur.
📊
Temel Bulgular & Veri:Farklı yetersizlik türlerini kapsadığı için şemsiye bir kavram olarak değerlendirilmektedir.
💡
Sonuç & Katkı:Bu doğrultuda makalede, gelişimsel yetersizliği olan çocuklarda kullanılan geleneksel ve tamamlayıcı tıp uygulamalarının incelenmesi, hemşirelik eğitiminde kullanımı ve konu ile ilgili yapılan araştırmaların sonuçlarının değerlendirilmesi amaçlanmaktadır
🔬Tür:Derleme
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Çocuk · Ebeveyn · Geleneksel ve tamamlayıcı tıp

Özet

Gelişimsel yetersizlik zihinsel, fiziksel, öğrenme, dil veya davranış alanlarındaki bozukluklara bağlı olarak ortaya çıkan ve çoğu zaman yaşam boyu süren kronik hastalık grubudur. Farklı yetersizlik türlerini kapsadığı için şemsiye bir kavram olarak değerlendirilmektedir. Son yıllarda gelişimsel yetersizliği olan çocuklarda geleneksel ve tamamlayıcı tıp uygulamalarının kullanım oranı giderek artmaktadır. Ebeveynler çocuklarının sağlığının sürdürülebilmesi ve iyileştirilebilmesi için tamamlayıcı tıp yöntemlerine sık başvurmaktadırlar. Gelişimsel yetersizliği olan çocuklarda en yaygın kullanılan yöntemlerin besin takviyeleri, özel diyetler, şelasyon tedavisi, masaj, akupunktur, hippoterapi, kayropraktik, homeopati, yoga, duyu bütünleme yaklaşımları, sanat ve müzik terapisi olduğu görülmektedir. Ancak, ebeveynlerin kullandıkları bazı yöntemlerde yüksek kaliteli bilimsel kanıtların sınırlı olması, daha ileri araştırmalar ve eğitimlerin gerekliliğini artırmaktadır. Hemşireler çocuk, aile ve toplumla en yakın çalışan sağlık profesyonelleri oldukları için uygulamaların etkin, güvenilir ve doğru kullanımı konusunda gerekli bilgi ve beceriye sahip olmaları gerekmektedir. Bu doğrultuda makalede, gelişimsel yetersizliği olan çocuklarda kullanılan geleneksel ve tamamlayıcı tıp uygulamalarının incelenmesi, hemşirelik eğitiminde kullanımı ve konu ile ilgili yapılan araştırmaların sonuçlarının değerlendirilmesi amaçlanmaktadır

Abstract

Developmental disabilities are a group of chronic diseases that occur due to impairments in mental, physical, learning, language or behavioral areas and often last a lifetime. It is considered an umbrella concept as it covers different types of disability. In recent years, the use of traditional and complementary medicine methods has been increasing in children with developmental disabilities. Parents frequently use complementary medicine methods to maintain and improve their children’s health. The most commonly used traditional and complementary medicine methods in children with developmental disabilities are nutritional supplements, special diets, chelation therapy, massage, acupuncture, hippotherapy, chiropractic, homeopathy, yoga, sensory integration interventions, art and music therapy. However, the limited availability of high-quality scientific evidence on some of the methods used by parents increases the need for further research and education. Since nurses are the health professionals who work most closely with children, families and society, they should have the necessary knowledge and skills about the effective, reliable and correct use of practices. In this study, it was aimed to examine the traditional and complementary medicine practices used in children with developmental disabilities, their use in nursing education and to evaluate the results of the research on the subjec

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Şener, D. K. (2025). Gelişimsel Yetersizliği Olan Çocuklarda Geleneksel/ Tamamlayıcı Tıp Uygulamaları ve Hemşirelik Eğitiminde Kullanımı. Yükseköğretim ve Bilim Dergisi, Cilt: 15 Sayı: 3, 335–345. https://doi.org/10.5961/higheredusci.1677536

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (85)

  1. Akpınar, P. (2021). Serebral Palsi’de Tamamlayıcı Tedaviler. Boğaziçi Tıp Dergisi, 8(3), 183–187 doi: 10.14744/bmj.2021.32448
  2. Aksoy, B., Bulut, E., & Bulut, H. K. (2022). Çocukluk çağında müzik terapi: Geçmişin izleri. Journal of Innovative Healthcare Practices, 3(2), 41-50.
  3. Aktürk, O. & Yüksek, S. (2023). Masajın sporcu performansı üzerine etkilerinin incelenmesi. Kafkas Üniversitesi Spor Bilimleri Dergisi, 3(1), 65-73.
  4. Alamdarloo, G., H. & Mradi, H. (2021). The effectiveness of sensory integration intervention on the emotional-behavioral problems of children with autism spectrum disorder. Advances in Autism, 7(2), 152-166. doi: 10.1108/AIA-12-2019-0051
  5. Alpgan, Ö., & Alabay, E. (2021). The effect of parent’s family life quality levels on children’s parent-child relationship in children with developmental disability. Kastamonu Education Journal, 29(4), 219-232.
  6. Alshawwa, S., Alarnous, R., & Albasalah, A. (2023). The most common treatment methods through comparing the studies results of children with autism spectrum syndrome. Periodicals of Engineering and Natural Sciences (PEN), 11(2), 155-165.
  7. American Association on Intellectual & Developmental Disabilities – AAIDD. (2025). Defining criteria for intellectual disability. Erişim tarihi 28.01.2025, https://www.aaidd.org/intellectualdisability/ definition
  8. American Psychiatric Association-APA (2013). Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders. 5th ed. Arlington, VA: American Psychiatric Publishing.
  9. Arora, D. S. (2021). Role of adjuvant homoeopathic medicines in the management of intellectual disability–A purposive, nonrandomised, self-controlled, pre-and post-intervention pilot study. Indian Journal of Research in Homoeopathy, 15(4), 218- 228 doi: 10.53945/2320-7094.1079
  10. Baltacı, N., & Deniz, H. T. (2022). Öğrenci hemşirelerin tamamlayıcı ve alternatif tıbba yaklaşımlarına yönelik yarı deneysel bir müdahale araştırması. Ordu Üniversitesi Hemşirelik Çalışmaları Dergisi, 5(3), 322-328.
  11. Basso, M., Johnstone, N., Knytl, P., Nauta, A., Groeneveld, A., & Cohen Kadosh, K. (2022). A systematic review of psychobiotic interventions in children and adolescents to enhance cognitive functioning and emotional behavior. Nutrients, 14(3), 614. doi: 10.3390/nu14030614
  12. Bingöl, H., Akaras, E., & Kocaman, H. (2020). The effects of massage therapy on symptoms related cerebral palsy in children with cerebral palsy: A systematic review. Journal of Clinical Medicine of Kazakhstan, 4 (58), 6-14. doi; 10.23950/1812-2892-JCMK- 00775
  13. Centers for Disease Control and Prevention-CDC. (2024). Developmental disability basics. Erişim tarihi 28.01.2025, https:// www.cdc.gov/child-development/about/developmental-disabilitybasics. html
  14. Cheng, Y. Y., Huang, Y. Y., Yang, T. H., Chang, Y. J., Fu, R. H., & Chen, H. Y. (2024). Acupuncture and acupoints for managing pediatric cerebral palsy: A meta-analysis of randomized controlled trials. Healthcare, 12(17):1780. doi:10.3390/healthcare 12171780
  15. Çakmak, B., & İnkaya, B. (2022). Hemşirelik öğrencilerinin tamamlayıcı ve alternatif yaklaşım kullanma durumları ve sağlık okuryazarlığı arasındaki ilişkinin değerlendirilmesi. Türkiye Sağlık Bilimleri ve Araştırmaları Dergisi, 5(2), 19-33.
  16. Çelik, M. Y., Sungur, M. ve Karasu, F. (2021). Çocuklarda uygulanan tamamlayıcı tedavi yöntemleri ve COVID-19. Yaşam Boyu Hemşirelik Dergisi, 2(1), 85-105.
  17. Çetinkaya, H., Ek, N., Çifci, Ş., Işın, D., Yıldız, E. & Bulut, Ş. (2023). Otizm spektrum bozukluğuna genel bir bakış, Journal of Social, Humanities and Administrative Sciences, 9(69), 3735-3744. doi: 10.29228/JOSHAS.72826
  18. Dikmen, R. (2023). Hemşirelikte geleneksel ve tamamlayıcı tıp (GETAT) uygulamalarına ilişkin eğitim ve yönetmelik durumu. Doğal Yaşam Tıbbı Dergisi, 5(1), 6-13.
  19. Dost, A., Üner, E. ve Susoy, A. (2021). COVID-19 Pandemisi Besin Desteklerini Kullanma Durumunu Etkiledi Mi? Van Tıp Dergisi, 28(4), 538-545.doi:10.5505/vtd.2021. 25483
  20. Duehr, J., Niazi, I. K., Nedergaard, R. B., Taylor, D., & Haavik, H. (2024). The effect of chiropractic spinal manipulation on the H-reflex and muscle strength in children with cerebral palsy: A feasibility study. F1000Research, 13, 1093.
  21. Elfaki, B.A. (2022). Perspectives on complementary and alternative medicine: the role of nurses and health care providers: A review. Journal of Positive School Psychology, 6(4), 5978–5984.
  22. Ergenekon, Y., & Çolak, A. (2019). Bağımsız yaşama güvenli bir adım: Gelişimsel yetersizliği olan bireyler için güvenlik becerileri. Kalem Eğitim ve İnsan Bilimleri Dergisi, 9(1), 295- 320.
  23. Feybesse, C., Chokron, S., & Tordjman, S. (2023). Melatonin in neurodevelopmental disorders: a critical literature review. Antioxidants, 12(11), 2017. doi: 10.3390/antiox12112017
  24. Fidan, H. M., & Özkaya, V. (2024). Otizm spektrum bozukluğu olan çocuklarda uygulanan güncel diyet yaklaşımları. Gazi Sağlık Bilimleri Dergisi, 9(2), 133-145. doi:10.52881/gsbdergi.1439803.
  25. Food & Drug Administration U.S.–FDA. (2025) Be aware of potentially dangerous products and therapies that claim to treat autism. Erişim tarihi 14.01.2025, https://www.fda. gov/consumers/ consumer-updates/be-aware-potentiallydangerousproducts- and-therapies-claim-treat-autism
  26. Govindaraju, A., Lakshminarayanan, P., Sabarathinam, S., & Meganathan, H. (2020). Alternative therapies for children’s with autism spectrum disorder. International Journal of Contemporary Pediatrics, 7(12), 2421-2428. doi: 10.18203/2349-3291. ijcp20205111
  27. Ibrahim, R. A. K. (2024). A potential ıntervention for enhancing gross motor function in children with cerebral palsy. Research Square, doi:10.21203/rs.3.rs-4079701/v1
  28. Jayanthi, R., & Valliammal, G. R. (2020). Impact of sky yoga wıth pranayama on cognıtıve skıll development among down syndrome chıldren. Linguistics and Literature, 14, 192-202
  29. Hangül, Z., & Tufan, A. E. (2022). Otizm spektrum bozukluğunda tamamlayıcı ve alternatif tedavilerin kullanımı. Psikiyatride Güncel Yaklaşımlar, 14(2), 165-173. doi:10.18863/pgy. 935207
  30. Hatık, S.H., & Demirbilek, Ö. (2020). Kayropraktik. İçinde N. Ulutaşdemir (Editör), Sağlığın Korunması ve Geliştirilmesi – I (s.119-132). Ankara: Iksad Publications
  31. Höfer, J., Hoffmann, F., & Bachmann, C. (2017). Use of complementary and alternative medicine in children and adolescents with autism spectrum disorder: A systematic review. Autism, 21(4), 387–402. doi: 10.1177/1362361316646559
  32. Hu, J., Wang, X., Liu, X., Xia, T., Liu, Q., Zhang, X., & Hu, Y. (2022). Effectiveness and Safety of Acupuncture for children with cerebral palsy: an overview of systematic reviews. European Journal of Integrative Medicine, 56, 102199. doi:10.1016/j. eujim.2022.102199
  33. Kachmar, O., Kushnir, A., Matiushenko, O., & Hasiuk, M. (2018). Influence of spinal manipulation on muscle spasticity and manual dexterity in participants with cerebral palsy: randomized controlled trial. Journal of Chiropractic Medicine, 17(3), 141-150. doi: 10.1016/j.jcm.2018. 03. 004
  34. Kar, T. (2022). Down Sendromu ve Müzik. İçinde Malkoç, T., & Bağcı, H. (Eds.). Bütünleştirici Eğitimde Özel Gereksinimli Çocuklar İçin Müzik Eğitimi. s.159-190. Ankara: Akademisyen Kitabevi.
  35. Karatas, N., & Dalgic, A. I. (2020). Effects of reflexology on child health: A systematic review. Complementary Therapies in Medicine, 50, 102364. doi: 10.1016/j.ctim.2020.102364
  36. Karataş, Y., & Karataş, A. (2021). Down sendromlu bireylerin gelişiminde müzik eğitiminin rolü. İnönü Üniversitesi Kültür ve Sanat Dergisi, 7(1), 226-232. doi: 10.22252/ijca.932142
  37. Kaya, Ş., Karakuş, Z., Boz, İ. ve Özer, Z. (2020). Dünyada ve Türkiye’de tamamlayıcı terapilere ilişkin yasal düzenlemelerde hemşirelerin yeri. JAREN, 6(3), 584-591. https://doi.org/ 10.5222/jaren.2020.58561
  38. Khalifa, G. F., Alzubaidi, B. Y., Bamarouf, D. A., Alsaedi, Y. B., Alayyafi, O. H., & Ramadan, M. M. (2023). Perspective of adults in Saudi Arabia toward complementary and alternative medicine use for autism spectrum disorder: a cross-sectional study. BMC Complementary Medicine and Therapies, 23(1), 454. doi: 10.1186/s12906-023-04293-1
  39. Kılıçarslan Törüner, E. ve Büyükgönenç L. (2012). Çocuk Sağlığı Temel Hemşirelik Yaklaşımları. Ankara: Göktuğ Yayıncılık.
  40. Konuk Şener, D., & Karaca, A. (2020). Use of complementary and alternative medicine treatments by mothers of children with developmental disabilities. A cross sectional study. Nursing & Health Sciences, 22, 328–338. doi:10.1111/nhs.12733.
  41. Kumar, A., Sivamaruthi, B. S., Dey, S., Kumar, Y., Malviya, R., Prajapati, B. G., & Chaiyasut, C. (2024). Probiotics as modulators of gut-brain axis for cognitive development. Frontiers in Pharmacology, 15, 1348297. doi: 10.3389/ fphar.2024.1348297
  42. Lee, K., Cascella, M., & Marwaha, R. (2023). Intellectual disability. StatPearls. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing.
  43. Lee, M. J., Yun, Y. J., Yu, S. A., Shin, Y. B., Kim, S. Y., & Han, J. H. (2020). Integrative medicine rehabilitation for children with cerebral palsy: a study protocol for a multicenter pragmatic randomized controlled trial. Trials, 21, 1-10. doi:10.1186/ s13063-020-04639-x
  44. Lewanda, A. F., Gallegos, M. F., & Summar, M. (2018). Patterns of dietary supplement use in children with Down syndrome. The Journal of Pediatrics, 201, 100-105. doi:10.1016/j. jpeds.2018.05. 022
  45. Lin, F. L., Chen, C. M., Sun, C. K., Cheng, Y. S., Tzang, R. F., Chiu, H. J.,. & Hung, K. C. (2023). Effects of probiotics on neurocognitive outcomes in infants and young children: a meta-analysis. Frontiers in Public Health, 11, 1323511. doi:10.3389/ fpubh.2023.1323511
  46. Lule, N.O., Deveci, H.A., Kiliç, E.B. ve Meriç, Ç.S. (2021). Omega-3: Besin Kaynakları, Biyolojik Aktiviteleri ve İnsan Sağlığına Etkileri. İçinde H. Demir (Editör), Tıp ve Sağlık Araştırmaları: Araştırma ve Uygulama (s. 151-164). Lyon: Livre de Lyon
  47. Madzhidova, S., & Sedrakyan, L. (2019). The use of dietary interventions in pediatric patients. Pharmacy, 7(1), 1-13. doi:10.3390/pharmacy7010010
  48. Mahmoudian, A., Amin, M. (2018). Successful treatment of severe mentally retarded child by homeopathy. Asian J Clin Case Rep Trad Alt Med, 1(1-2): 22-26. doi: 10.22040/AJTCAM. 2018.87093
  49. Martínez, M. I., Alegre-Martínez, A. ve Cauli, O. (2020). Omega-3 long-chain polyunsaturated fatty acids intake in children: The role of family-related social determinants. Nutrients, 12(11), 1-15.doi: 10.3390/nu12113455
  50. McClafferty, H., Vohra, S., Bailey, M., Brown, M., Esparham, A., Gerstbacher, D.,. Gold, M. (2017). Pediatric Integrative Medicine. Pediatrics, 140(3). doi:10. 1542/ peds. 2017- 1961.
  51. Mohamed, A. S., Ahmad, H. M., Abdelrahman, A. A., Aly, U. F., & Khaled, K. A. (2023). Therapeutic Impacts of Hyperbaric Oxygen Therapy and Risperidone on Children with Autism: A Clinical Trial. Basic and Clinical Neuroscience, 14(4), 501. doi: 10.32598/bcn.2021.3122.1
  52. Mondal, A., Sharma, R., Abiha, U., Ahmad, F., Karan, A., Jayaraj, R. L., & Sundar, V. (2023). A Spectrum of solutions: Unveiling non-pharmacological approaches to manage autism spectrum disorder. Medicina, 59(9), 1584. doi: 10.3390/ medicina59091584
  53. Muazarroh, S., Kristiyanto, A., & Prasetya, H. (2022). Meta-analysis effectiveness of massage on spasticity in children with cerebral palsy. Indonesian Journal of Medicine, 7(2), 209-218
  54. National Centre for Complementary and Integrative Health- NCCIH. (2025). Complementary, Alternative, or Integrative Health: What’s In a Name? Erişim tarihi 03.01.2025, https:// www.nccih.nih.gov/health/complementary-alternative-orintegrative- health-whats-in-a-name
  55. National Institute of Neurological Disorders and Stroke-NINDS (2024). Cerebral Palsy Erişim tarihi 14.12.2024, https://www. ninds.nih.gov/health-information/disorders/cerebral-palsy
  56. Navarro, B.P., Martínez-Madrid, M. J., Javaloyes-Sanchis, A., Belda- Canto, C., Aguilar, V., Richdale, A. L.,. & Peiró, A. M. (2021). Interplay of circadian clock and melatonin pathway gene variants in adults with autism, intellectual disability and sleep problems. Research in Autism Spectrum Disorders, 81, 101715. doi: 10.1016/j.rasd.2020.101715
  57. Oskoui, M., Ng, P., Zaman, M., Buckley, D., Kirton, A., van Rensburg, E.,. & Majnemer, A. (2021). Complementary and alternative therapy use in children with cerebral palsy. Canadian Journal of Neurological Sciences, 48(3), 408-414. doi:10.1017/ cjn.2020.188
  58. Peterson, T., Sherwin, R., Hosey, T., Close, N., & Strale Jr, F. (2024). The effects of hyperbaric oxygen treatment on verbal scores in children with autism spectrum disorder: a retrospective trial. Cureus, 16(1). doi: 10.7759/cureus.51654
  59. Podgórska-Bednarz, J., & Perenc, L. (2021). Hyperbaric oxygen therapy for children and youth with autism spectrum disorder: a review. Brain Sciences, 11(7), 916. doi: 10.3390/brainsci 1107 0916
  60. Provenzi, L., Saettini, F., Barello, S., & Borgatti, R. (2016). Complementary and alternative medicine (CAM) for children with special health care needs: A comparative usage study in Italy. European Journal of Integrative Medicine, 8(2), 115-121. doi: 10.1016/j.eujim.2015.06.005
  61. Randell, E., Wright, M., Milosevic, S., Gillespie, D., Brookes-Howell, L., Busse-Morris, M.,. & McNamara, R. (2022). Sensory integration therapy for children with autism and sensory processing difficulties: the SenITA RCT. Health Technology Assessment, 26(29). doi: 10.3310/TQGE0020
  62. Rodríguez, M. J., Sevilla Martín, M., Sánchez-García, J. C., Montiel- Troya, M., Cortés-Martín, J., & Rodríguez-Blanque, R. (2021). Role and effects of hippotherapy in the treatment of children with cerebral palsy: A systematic review of the literature. Journal of Clinical Medicine, 10(12), 2589. doi: 10.3390/ jcm10122589
  63. Roizen, N. J. (2005). Complementary and alternative therapies for Down syndrome. Mental Retardation And Developmental Disabilities Research Reviews, 11(2), 149-155. doi: 10.1002/ mrdd.20063 Shankar, A., Saini, D., Roy, S., Bharati, S. J., Mishra, S. ve Singh, P. (2021). Role of Complementary and alternative medicine in the management of cancer cachexia. Asia Pacific Journal Of Oncology Nursing, 8(5), 539-546. http://dx.doi.org/ 10.4103/ apjon. apjon-2149
  64. Sittiprapaporn, P., Bumrungpert, A., Suyajai, P., & Stough, C. (2022). Effectiveness of fish Oil-DHA supplementation for cognitive function in Thai children: A randomized, doubled-blind, twodose, placebo-controlled clinical trial. Foods, 11(17), 2595. doi: 10.3390/foods11172595
  65. Stojanovska, I., & Trajkovski, V. (2023). Complementary and Alternative Medicine in Autism Spectrum Disorder: parents’ experience from a middle-income European country. International Journal of Developmental Disabilities, 1-11.doi: 10.1080/20473869.2023.2283646
  66. Şen, A. D. Y., Carman, K. B., Yarar, C., Yıldırım, C., & Bilge, U. Hippoterapinin serebral palsili çocuklarda denge ve motor fonksiyona etkisinin değerlendirilmesi. Osmangazi Tıp Dergisi, 45(1), 58-63. doi: 10.20515/otd.1166252
  67. Taşpınar, B., Taspinar, F., Gökçen, S., Erdoğan, A., Okur, İ., & Okur, E. Ö. (2020). Sağlık bilimleri öğ rencilerinin tamamlayıcı ve alternatif tedavilerle ilgili bilgi, tutum ve inanışlarının araştırılması. Journal of Exercise Therapy and Rehabilitation, 7(2), 128-136.
  68. T.C. Resmi Gazete. Geleneksel ve tamamlayıcı tıp uygulamaları yönetmeliği. 27.10.2014. Sayı: 29158, Başbakanlık Basımevi, Ankara. Erişim tarihi 14.12.2024, https://www.resmigazete. gov.tr/ eskiler/2014/10/20141027-3.htm
  69. Tenenbaum, R., Agarwal, R., Cooke, M.S., Agrawal, M.M., Maddux, M., Burke, S.L. (2019). Utilization of complementary and alternative therapies in youth with developmental disabilities. Evidence-Based Complementary and Alternative Medicine, 2019 (1), 3630509. doi: 10.1155/ 2019/363050.
  70. Tiwari, P., Nair, A., Vaishnavi Rathore, D. R., Nair, D. R., Sahay, A., & Kumar, M. B. R. (2021). Management of behavioural problems in intellectual disability using ‘Lectures on homoeopathic Materia Medica’by Dr. JT Kent. International Journal of Homoeopathic Sciences, 5(3): 235-242. doi.10.33545/26164485.2021. v5.i3d.429
  71. Uçak, S. (2024). Down Sendromunda Tıbbi Beslenme Tedavisi. İstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi, 6(1), 18-25. doi: 10.47769/izufbed.1374117
  72. Ünal, M. & Dağdeviren, H.N. (2019). Geleneksel ve tamamlayıcı tıp yöntemleri. Euras J Fam Med, 8(1), 1-9. doi:10.33880/ ejfm.2019080101.
  73. Vacca, R.A., Valenti, D., Caccamese, S., Daglia, M., Braidy, N., Nabavi, S.M. (2016). Plant polyphenols as natural drugs for the management of Down syndrome and related disorders. Neurosci Biobehav Rev, 71, 865-877. doi: 10.1016/j. neubiorev.2016.10.023.
  74. World Health Organization-WHO. (2000). General guidelines for methodologies on research and evaluation of traditional medicine. World Health Organization. Erişim tarihi 16.10.2024, https://iris.who.int/handle/10665/66783
  75. World Health Organization-WHO. (2019). WHO global report on traditional and complementary medicine. Erişim tarihi 16.10. 2024, https://apps.who.int/iris/handle/10665/312342 Yenkoyan, K., Ounanian, Z., Mirumyan, M., Hayrapetyan, L.,
  76. Zakaryan, N., Sahakyan, R., & Bjørklund, G. (2024). Advances in the treatment of autism spectrum disorder: current and promising strategies. Current Medicinal Chemistry, 31(12), 1485. doi:10.2174/0109298673252 9102309 20151332
  77. Yoldaş, K., & Yılmazer, Y. (2021). Down sendromlu bireylerde beslenme. Avrupa Bilim ve Teknoloji Dergisi, 23, 617-626. doi: 10.31590/ejosat.831542 Young, A. J., Silliman-French, L., & Crawford, L. (2017). Yoga for young children with down syndrome. Palaestra, 31(3):18-25
  78. Zisapel, N. (2022). Assessing The Potential for Drug Interactions and Long Term Safety of Melatonin for The Treatment of Insomnia in Children with Autism Spectrum Disorder. Expert Review of Clinical Pharmacology, 15(2), 175-185. doi:10.1080/ 17512433. 2022.2053520
  79. Zisman, C. R., Patti, M. A., Kalb, L. G., Stapp, E. K., Van Eck, K., Volk, H., & Holingue, C. (2020). Complementary and alternative medicine use in children with a developmental disability and co-occurring medical conditions. Complementary Therapies in Medicine, 53, 102527.
  80. Dost, A., Üner, E. ve Susoy, A. (2021). COVID-19 Pandemisi Besin Desteklerini Kullanma Durumunu Etkiledi Mi? Van Tıp Dergisi, 28(4), 538-545.doi:10.5505/vtd.2021. 25483
  81. Lin, F. L., Chen, C. M., Sun, C. K., Cheng, Y. S., Tzang, R. F., Chiu, H. J.,. & Hung, K. C. (2023). Effects of probiotics on neurocognitive outcomes in infants and young children: a meta-analysis. Frontiers in Public Health, 11, 1323511. doi:10.3389/ fpubh.2023.1323511
  82. McClafferty, H., Vohra, S., Bailey, M., Brown, M., Esparham, A., Gerstbacher, D.,. Gold, M. (2017). Pediatric Integrative Medicine. Pediatrics, 140(3). doi:10. 1542/ peds. 2017- 1961.
  83. Navarro, B.P., Martínez-Madrid, M. J., Javaloyes-Sanchis, A., Belda- Canto, C., Aguilar, V., Richdale, A. L.,. & Peiró, A. M. (2021). Interplay of circadian clock and melatonin pathway gene variants in adults with autism, intellectual disability and sleep problems. Research in Autism Spectrum Disorders, 81, 101715. doi: 10.1016/j.rasd.2020.101715
  84. Oskoui, M., Ng, P., Zaman, M., Buckley, D., Kirton, A., van Rensburg, E.,. & Majnemer, A. (2021). Complementary and alternative therapy use in children with cerebral palsy. Canadian Journal of Neurological Sciences, 48(3), 408-414. doi:10.1017/ cjn.2020.188
  85. Randell, E., Wright, M., Milosevic, S., Gillespie, D., Brookes-Howell, L., Busse-Morris, M.,. & McNamara, R. (2022). Sensory integration therapy for children with autism and sensory processing difficulties: the SenITA RCT. Health Technology Assessment, 26(29). doi: 10.3310/TQGE0020