Dergiler / Yükseköğretim ve Bilim Dergisi / 2026 / Cilt: 16 Sayı: 2

Dijital Ortamlarda Doğru ve Güvenli Bilgi Erişim, Teyit ve Paylaşım Davranışları Ölçeğinin Geliştirilmesi

Development of the Scale of Accurate and Secure Information Access, Confirmation and Sharing Behaviours in Digital Environments

Mert Vahit Demir(TRAKYA ÜNİVERSİTESİ, FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ)0000-0003-1774-0649
Sayfa
202–213
Yayın Tarihi
2026-08-31
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Tüm bu bulgulardan hareketle ölçeğin, üniversite öğrencilerinin doğru ve güvenli bilgiye erişim, teyit ve paylaşım davranışlarını dijital ortamlar özelinde ortaya koymak için geçerli ve güvenilir bir araç olduğu ifade edilebilir.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Bu çalışmanın amacı, internet kullanıcı grubu içinde önemli bir yer tutan üniversite öğrencilerinin, dijital ortamlarda doğru ve güvenli bilgi erişim, teyit ve paylaşım davranışlarına açıklık getirmek üzere bir ölçek geliştirmektir.
📊
Temel Bulgular & Veri:Verilerin faktör analizine uygun olduğu tespit edildikten sonraki analizler sonucunda, 40 madde (36 olumlu, 4 olumsuz) ve 3 boyuttan (erişim, teyit, paylaşım) ölçek elde edilmiştir.
💡
Sonuç & Katkı:Tüm bu bulgulardan hareketle ölçeğin, üniversite öğrencilerinin doğru ve güvenli bilgiye erişim, teyit ve paylaşım davranışlarını dijital ortamlar özelinde ortaya koymak için geçerli ve güvenilir bir araç olduğu ifade edilebilir.
🔬Tür:Uygulamalı Anket & Alan Araştırması
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Doğru Bilgi · Bilgi Kaynakları · Teyit

Özet

Bu çalışmanın amacı, internet kullanıcı grubu içinde önemli bir yer tutan üniversite öğrencilerinin, dijital ortamlarda doğru ve güvenli bilgi erişim, teyit ve paylaşım davranışlarına açıklık getirmek üzere bir ölçek geliştirmektir. Türkiye’de öğrenim gören üniversite öğrencileri bu çalışmanın evrenini oluşturmaktadır. Üç devlet üniversitesinin öğrencileri çalışma grubu olarak seçilmiştir. Ölçek verileri yüz yüze toplanmıştır. Elde edilen verilerden ölçeğin psikometrik özelliklerini ortaya çıkarmak için Açımlayıcı Faktör Analizi, Doğrulayıcı Faktör Analizi, Cronbach alpha güvenirlik analizi, birleşik güvenirlik ve test tekrar test güvenirliği hesaplanmıştır. Verilerin faktör analizine uygun olduğu tespit edildikten sonraki analizler sonucunda, 40 madde (36 olumlu, 4 olumsuz) ve 3 boyuttan (erişim, teyit, paylaşım) ölçek elde edilmiştir. Erişim boyutunda 10, teyit boyutunda 8 ve paylaşım davranışı boyutunda 22 madde bulunmaktadır. Alınabilecek en düşük ve en yüksek puanlar erişim boyutu için 10-50, teyit boyutu için 8-40 ve paylaşım boyutu için 22-110 arasında değişmektedir. Ölçeğin tamamından ise 40 ile 200 arasında puan alınabilmektedir. Ölçeğin alt boyutlarından ve tamamından alınan puanların yükselmesi, öğrencilerin ilgili boyuta yönelik algılarının yüksek düzeyde olduğu anlamına gelmektedir. Tüm bu bulgulardan hareketle ölçeğin, üniversite öğrencilerinin doğru ve güvenli bilgiye erişim, teyit ve paylaşım davranışlarını dijital ortamlar özelinde ortaya koymak için geçerli ve güvenilir bir araç olduğu ifade edilebilir.

Abstract

The aim of this study is to develop a scale to clarify the accurate and secure information access, confirmation and sharing behaviours of university students, who have an important place in the internet user group, in digital environments. University students studying in Turkey constitute the population of this study. Students of three state universities were selected as the study group. Scale data were collected face to face. Exploratory Factor Analysis, Confirmatory Factor Analysis, Cronbach alpha reliability analysis, combined reliability and test-retest reliability were calculated to reveal the psychometric properties of the scale from the data obtained. It was determined that the data were suitable for factor analysis and the analyses were performed. As a result of the analyses, 40 items (36 positive, 4 negative) and 3 dimensions (access, confirmation, sharing) were obtained. There are 10 items in the access dimension, 8 items in the confirmation dimension and 22 items in the sharing behaviour dimension. The minimum and maximum scores vary between 10-50 for the access dimension, 8-40 for the confirmation dimension and 22-110 for the sharing dimension. Scores between 40 and 200 can be obtained from the whole scale. The increase in the scores obtained from the sub-dimensions and the whole scale means that the perceptions of the students towards the relevant dimension are at a high level. Based on all these findings, it is concluded that the scale can be used to measure university students' behaviours of accessing, confirming and sharing accurate and secure information in digital environments.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Demir, M. V., Tosun, N. (2026). Dijital Ortamlarda Doğru ve Güvenli Bilgi Erişim, Teyit ve Paylaşım Davranışları Ölçeğinin Geliştirilmesi. Yükseköğretim ve Bilim Dergisi, Cilt: 16 Sayı: 2, 202–213. https://doi.org/10.5961/higheredusci.1695382

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (71)

  1. American Library Association. (2000). Information literacy competency standards for higher education. ALA. https://www.ala.org/acrl/standards/informationliteracycompetency
  2. Aytekin, G. (2019, 11 Şubat). Doğru habere ulaşmanın doğru yöntemleri. https://www.guvenliweb.org.tr/blog-detay/dogru-habere-ulasmanin-dogru-yontemleri
  3. Aytekin, G. (2022, 25 Nisan). Dijital ortamlarda dikkat edilmesi gerekenler. https://www.guvenliweb.org.tr/haber-detay/dijital-ortamlarda-dikkat-edilmesi-gerekenler
  4. Bawden, D. (2008). Origins and concepts of digital literacy. In C. Lankshear & M. Knobel (Eds.), Digital literacies: Concepts, policies and practices (pp. 17–32). Peter Lang.
  5. Bentler, P. M. (1980). Multi variate analysis with latent variables: Causal modeling. Annual Review of Psychology, 31, 419-456.
  6. Bentler, P. M. & Bonett, D.G. (1980). Significance tests and goodness of fit in the analysis of covariance structures. Psychological Bulletin, 88, 588-606.
  7. Bozkanat, E., & Çömlekçi, M. F. (2021). İnfodemide dijital ortamda sağlık bilgisi edinme ve teyit davranışları. İstanbul University Journal of Sociology, 41(1), 103-125.
  8. Brown, T. A. (2015). Confirmatory Factor Analysis for Applied Research. Guilford Publications.
  9. Bryman, A. & Cramer, D. (2001). Quantitative data analysi swith SPSS release 10 for windows: A guide for social scientists. London: Routledge.
  10. Büyüköztürk, Ş. (2010). Sosyal bilimler için veri analizi el kitabı. Ankara: Pegem Akademi Yayınları.
  11. Briñol, P. & Petty, R. E. (2009). Source factors in persuasion: a self-validatio napproach. European Review of Social Psychology, 20, 49–96.
  12. Byrne, B.M. & Campbell, T.L. (1999). Cross-cultural comparisons and the presumption of equivalent measurement and theoretical structure: A look beneath the surface. Journal of Cross-Cultural Psychology, 30, 555-574.
  13. Büyükafşar, M. (2019). Haber ve doğruluk ilişkisi: “yalan haber” ve haber doğrulama pratikleri. (Yayınlanmamış doktora tezi) Marmara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul.
  14. Creswell, J. W. (2012). Educational research: Planning, conducting, and evaluating quantitative and qualitative research (4th ed.). Boston, MA: Pearson.
  15. Çokluk, Ö., Şekercioğlu, G., & Büyüköztürk, Ş. (2010). Sosyal bilimler için çok değişkenli istatistik. Ankara: Pegem Akademi.
  16. Cronbach, L. J. & Meehl, P. E. (1955). Construct validity in psychological tests. Psychological Bulletin, 52(4), 281–302. https://doi.org/10.1037/h0040957
  17. Çömlekçi, M. F. (2019). Sosyal medyada dezenformasyon ve haber doğrulama platformlarının pratikleri. Gümüşhane Üniversitesi İletişim Fakültesi Elektronik Dergisi, 7, 1549, 1563.
  18. Çömlekçi, M. F. & Başol, O. (2019). Sosyal medya haberlerine güven ve kullanıcı teyit alışkanlıkları üzerine bir inceleme. Galatasaray Üniversitesi İletişim Dergisi, 30, 55, 57.
  19. Çömlekçi, M. F. & Bozkanat, E. (2021). İnfodemide dijital ortamda sağlık bilgisi edinme ve teyit davranışları. İstanbul Üniversitesi Sosyoloji Dergisi, 41, 103–125.
  20. DeVellis, R. F., & Thorpe, C. T. (2021). Scale Development: Theory and Applications. Sage Publications. Doğan, M. (2013). Doğrulayıcı faktör analizinde örneklem hacmi, tahmin yöntemleri ve normalliğin uyum ölçütlerine etkisi. Yüksek Lisans Tezi. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü.
  21. Doğan, O. (2020). Koronavirüs salgınında sosyal medya kullanıcılarının sahte haberler karşısında tutumu; İstanbul örneği. Yüksek Lisans Tezi. İbn Haldun Üniversitesi Lisansüstü Eğitim Enstitüsü Radyo, Televizyon ve Sinema Anabilim Dalı.
  22. Domino, G. & Domino, M. L. (2006). Psychological testing: An introduction. Cambridge: Cambridge University Press.
  23. Eren, C. D., Kaygısız, G. M., & Benzer, E. (2019). Öğretmen adaylarının bilgi okuryazarlık becerileri ile bilgi kaynaklarının güvenilirliklerini değerlendirmeleri arasındaki ilişki. Anemon Muş Alparslan Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 7(1), 175-184.
  24. Erkuş, A. (2012). Psikolojide Ölçme ve Ölçek Geliştirme. Ankara: Pegem Akademi.
  25. Field, A. (2009). Discovering Statistics Using SPSS: Introducing Statistical Method (3rd ed.). Thousand Oaks, CA: Sage Publications.
  26. Fraenkel, J. R., Wallend, N. E., & Hyun, H. H. (2012). How to design and evaluate research in education. New York: McGraw Hill.
  27. Gorusch, R. L. (1983). Factor analysis. Hillsdale, NJ: Lawrence Erlbaum Associates.
  28. Guess, A. M., Lerner, M., Lyons, B., Montgomery, J. M., Nyhan, B., Reifler, J., & Swire-Thompson, B. (2020). A digital media literacy intervention increases discernment between mainstream and false news in the United States and India. Proceedings of the National Academy of Sciences, 117(27), 15536–15545.
  29. Güvenli İnternet Merkezi. (2019, 11 Şubat). Doğru habere ulaşmanın doğru yöntemleri. https://www.guvenliweb.org.tr/blog-detay/dogru-habere-ulasmanin-dogru-yontemleri
  30. Hinkin, T. R. (1998). A brief tutorial on the development of measures for use in survey questionnaires. Organizational Research Methods, 1(1), 104–121.
  31. Hu, L., & Bentler, P. M. (1999). Cutoff criteria forfit indexes in covariance structure analysis: Conventional criteria versus newalternatives. Structural Equation Modeling: A Multidisciplinary Journal, 6:1, 1-55
  32. Işıklı, S. (2020). Bağımlılık odağında gençlerde teknoloji kullanımı. Gençlik ve Dijital Çağ, 103.
  33. Jolliffe, I. T. (2002). Principal component analysis for special types of data (338-372). Springer New York.
  34. Jones-Jang, S. M., Mortensen, T., & Liu, J. (2021). Does media literacy help identification of fake news? Information literacy helps, but other literacies don’t. American Behavioral Scientist, 65(2), 371-388.
  35. Jöreskog, K.G. & Sörbom, D. (1993). LISREL 8: User’s guide. Chicago: Scientific Software. Kavaklı, N. (2019a). Üniversite öğrencilerinin arasında internet teyit/ doğrulama platformlarının kullanımı. Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi, 18(69), 398-411.
  36. Kavaklı, N. (2019b). Yalan haberle mücadele ve internet teyit/doğrulama platformları. Erciyes İletişim Dergisi, 6(1), 663-682.
  37. Kayır, O. (2020, 8 Nisan). Covid-19 salgını ve yalan haberlerle mücadele. https://dijitalmedyavecocuk.bilgi.edu.tr/2020/04/08/covid-19-salgini-ve-yalan-haberlerle-mucadele/
  38. Kemp, S. (2024). Digital 2024: Turkey. https://datareportal.com/reports/digital-2024-turkey
  39. Kline, R. B. (2016). Principle and Practice of Structural Equation Modelling. New York, NY: The Guilford Publications.
  40. Koç, M. & Barut, E. (2016). Development and validation of New Media Literacy Scale (NMLS) for university students. Computers in Human Behavior, 63, 834–843.
  41. Korucu, A. T., Çoklar, A. N., Gündoğdu, M. M., & Gençtürk, A. T. (2019). Ortaokul öğrencilerinin internette buldukları bilgilere yönelik farkındalıklarının belirlenmesi. Anadolu Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 3(2), 79-95.
  42. Kutlu, A. & Doğan, E. (2020). Kesin bilgi, yayalım: hakikat sonrası çağda yalan haberlere ilişkin y kuşağının tutum ve davranışları. Akdeniz Üniversitesi İletişim Fakültesi Dergisi, 34, 83-101.
  43. Liza, K., & Andriyanti, E. (2020). Digital literacy scale of english pre-service teachers and their perceived readiness towardthe application of digital technologies. Journal of Educationand Learning, 14(1), 74-79.
  44. Marsh, H.W., Hau, K.T., Artelt, C., Baumert, J., & Peschar, J.L. (2006). OECD’s brief self-report measure of educational psychology’s mos tuseful affective constructs: cross-cultural, psychometric comparisons across 25 countries. International Journal of Testing, 6(4), 311-360.
  45. Mihailidis, P. (2014). Media literacy and the emerging citizen: Youth, engagement and participation in digital culture. Peter Lang.
  46. Nemeth, R. & Dragomir, M. (2021, 01 Aralık). Tricked and deceived how teenager stake false news at face value and what can be done about it. https://cmds.ceu.edu/sites/cmcs.ceu.hu/files/attachment/article/2141/trickedanddeceived.pdf
  47. Nunnally, J. C. (1978). Psychometric theory. NewYork: McGrawHill.
  48. Özabacı, N. (2011). İlişki niteliği ölçeğinin Türkçe uyarlaması: Geçerlik ve güvenirlik çalışması. Eğitim ve Bilim, 36(162).
  49. Öztürk, G., Ünlü, N., Nur Uzunkaya, E. & Karaçam, Z. (2020). Gebelerin bilgi kaynağı olarak internet ve sosyal medya kullanım durumları. Adnan Menderes Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Dergisi 2020: 4(3); 210-220
  50. Pallant, J. (2005). SPSS survival manual: A step by step guide to data analysis using SPSS for windows. Australia: Australian Copyright.
  51. Polat, R. (2017). Dijital hastalık olarak nomofobi. Yeni Medya Elektronik Dergisi, 1(2), 164-172.
  52. Ribble, M. (2015). Digital citizenship in schools: Nine elements all students should know (3rd ed.). International Society for Technology in Education.
  53. Saraçlı, S. (2011). Faktör analizinde yer alan döndürme metotlarının karşılaştırmalı incelenmesi üzerine bir uygulama. Düzce Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü Dergisi, 1(3), 22-26.
  54. Sarıtaş, E., & Özgün, H. S. (2016). Bilgi edinme çerçevesinde meslek yüksekokulu öğrencilerinin sosyal medya tutumlarının analizine yönelik nitel bir araştırma. III. Ulusal Meslek Yüksekokulları Sosyal ve Teknik Bilimler Kongresi. 28-30 Nisan 2016, Aydın.
  55. Savolainen, R. (2008). Everyday information practices: A social phenomenological perspective. Scarecrow Press.
  56. Schermelleh-Engel, K. & Moosbrugger, H. (2003). Evaluating the fit of structural equation models: tests of significance and descriptive goodness-of-fit measures. Methods of Psychological Research Online, 8(2), 23, 74.
  57. Schumacher, R.E. & Lomax, R.G., (2004). A Beginner‘s Guide to SEM, 2nd Ed., Lawrenge Erlbaum Associotes Publishers, New Jersey.
  58. Shin, J., Choi, J., Choi, S., Song, K., Kim, H., Choi, M., & Kim, Y. (2023). Everyday Digital Literacy Questionnaire (EDLQ): Development and validation for Korean older adults. Innovation in Aging, 7(Suppl. 1), 220. https://doi.org/10.1093/geroni/igad104.2204
  59. Shin, S., Kim, S., Song, Y., Jeong, H., Yu, Y. M., & Lee, E. (2025). Development and validation of the Media Health Literacy Scale: Assessment tool development study. Journal of Medical Internet Research, 27, e62884. https://doi.org/10.2196/62884
  60. Soğukdere, Ş. & Öztunç, M. (2020). Sosyal medyada koronavirüs dezenformasyonu. Kastamonu İletişim Araştırmaları Dergisi, Güz 2020, 59-85.
  61. Spector, P. E. (1992). Summated rating scale construction: An introduction. SAGE Publications.
  62. Sultan, M., Tump, A. N., Ehmann, N., Lorenz-Spreen, P., Hertwig, R., Gollwitzer, A., & Kurvers, R. H. J. M. (2025). The Online Misinformation Susceptibility Scale: Development and initial validation. Healthcare, 13(17), 2252. https://doi.org/10.3390/healthcare13172252
  63. Taş, O. & Taş, T. (2018). Post-hakikat çağında sosyal medyada yalan haber ve suriyeli mülteciler sorunu. İletişim, 29.
  64. UNESCO (2021, 14 Nisan). #ThinkBeforeSharing - stop the spread of conspiracy theories. https://en.unesco.org/themes/gced/thinkbeforesharing
  65. UNICEF (2021, 03 Ağustos). Digital misinformation / disinformation and children. https://www.unicef.org/globalinsight/media/2096/file/UNICEF-Global-Insight-Digital-Mis-Disinformation-and-Children-2021.pdf
  66. Uyan Semerci, P. & Türkaslan, G. (2020, 29 Aralık). Araştırma: Yanlış bilgi salgını ‘infodemi’ ile nasıl mücadele edilir? https://tr.sputniknews.com/20201229/arastirma-yanlis-bilgi-salgini-infodemi-ile-nasil-mucadele-edilir-1043479595.html
  67. van Sonderen, E., Sanderman, R., & Coyne, J. C. (2013). Ineffectiveness of reverse wording of questionnaire items: Let's learn from cows in the rain. PLOS ONE, 8(7), e68967.
  68. Wardle, C. & Derakhshan, H. (2017). Information disorder: Toward an interdisciplinary framework for research and policymaking. Council of Europe. https://rm.coe.int/information-disorder-toward-an-interdisciplinary-framework-for-researc/168076277c
  69. Wilson, T. D. (1999). Models in information behaviour research. Journal of Documentation, 55(3), 249–270. Wineburg, S., McGrew, S., Breakstone, J., & Ortega, T. (2016). Evaluating information: The cornerstone of civic online reasoning. Stanford Digital Repository. https://purl.stanford.edu/fv751yt5934
  70. Woods, C. M. (2006). Careless responding to reverse-worded items: Implications for confirmatory factor analysis. Journal of Psychopathology and Behavioral Assessment, 28(3), 186–191.
  71. Yaşar, M. E. & Patır, S. (2021). Üniversite öğrencilerinin bilgi ve bilgi paylaşımı algılarının belirlenmesine yönelik bir araştırma: Bingöl Üniversitesi örneği. Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 6(12), 144-158.