KaydedilenlerDerginizi ekleyin

Dergiler / YASAMA DERGİSİ / 2025 / Sayı: 52

DİJİTALLEŞME EKSENİNDE DÖRDÜNCÜ KUŞAK HAKLAR: İNSAN ONURU VE ANAYASAL GÜVENCELER

Özer Aslan(POLİS AKADEMİSİ)0000-0002-8531-4097
Sayfa
151–172
Yayın Tarihi
2025-12-26
DOI
—
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Elde edilen bulgular, dijitalleşmenin birey üzerindeki etkilerinin klasik anayasal güvence mekanizmalarıyla karşılanamadığını ortaya koymaktadır.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Bu çalışma, dijital çağın beraberinde getirdiği bilimsel ve teknolojik gelişmelerin bireyin temel hak ve özgürlükleri üzerindeki etkilerini incelemek ve bu gelişmelerin doğurduğu yeni tehditler karşısında insan haklarının anayasal güvence altına alınmasındaki yetersizlikleri ortaya koymak amacıyla yapılmıştır.
📊
Temel Bulgular & Veri:Geleneksel hak kategorilerinin bireyin dijital mahremiyeti, bilişsel özerkliği ve veri güvenliği gibi alanlardaki korunmasını sağlayamadığı görülmüş; bu bağlamda dördüncü kuşak hakların teorik çerçevesi ile güvence sorunları değerlendirilerek yeni bir hak anlayışına duyulan ihtiyaç analiz edilmiştir.
💡
Sonuç & Katkı:Elde edilen bulgular, dijitalleşmenin birey üzerindeki etkilerinin klasik anayasal güvence mekanizmalarıyla karşılanamadığını ortaya koymaktadır.
🔬Tür:Araştırma Makalesi
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:İnsan Onuru · Dördüncü Kuşak Haklar · Dijitalleşme

Özet

Bu çalışma, dijital çağın beraberinde getirdiği bilimsel ve teknolojik gelişmelerin bireyin temel hak ve özgürlükleri üzerindeki etkilerini incelemek ve bu gelişmelerin doğurduğu yeni tehditler karşısında insan haklarının anayasal güvence altına alınmasındaki yetersizlikleri ortaya koymak amacıyla yapılmıştır. Geleneksel hak kategorilerinin bireyin dijital mahremiyeti, bilişsel özerkliği ve veri güvenliği gibi alanlardaki korunmasını sağlayamadığı görülmüş; bu bağlamda dördüncü kuşak hakların teorik çerçevesi ile güvence sorunları değerlendirilerek yeni bir hak anlayışına duyulan ihtiyaç analiz edilmiştir. Elde edilen bulgular, dijitalleşmenin birey üzerindeki etkilerinin klasik anayasal güvence mekanizmalarıyla karşılanamadığını ortaya koymaktadır. Türkiye özelinde anayasal hakların biçimsel genişliğine rağmen, onur temelli ve dijital çağın ihtiyaçlarını karşılayan içerik bakımından sınırlı bir yapının varlığı tespit edilmiştir. Mevcut sistemin bireyi özne olarak değil, sistemin bir unsuru olarak konumlandırdığı vurgulanmıştır. Bu sonuçlar, dijital çağın getirdiği çok katmanlı tehditlere karşı insan onurunu merkezine alan, esnek, kapsayıcı ve bütüncül bir anayasal yaklaşımın inşa edilmesinin önemini ortaya koymaktadır.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Aslan, Ö. (2025). DİJİTALLEŞME EKSENİNDE DÖRDÜNCÜ KUŞAK HAKLAR: İNSAN ONURU VE ANAYASAL GÜVENCELER. YASAMA DERGİSİ, Sayı: 52, 151–172. https://ajindex.com/articles/1314686

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (26)

  1. 4 Kuşak Haklar Derneği. Neden 4 Kuşak Haklar?, 4 Kuşak Haklar Toplum Araştırmaları Derneği, 2024. Arslan, Kahan Onur, “İnsan Onuru Kavramı ve Koruma Tedbirleri Bağlamında Temel Bir İlke Olarak İnsan Onurunun Korunması”, Türkiye Barolar Birliği Dergisi, (120), 2015, s. 155–172.
  2. Boyar, Oya ve Işık-Kama, Sezen, “Dördüncü Kuşak Haklar ve Bilişim Teknolojilerinin Doğuşunda Mahremiyet Kavramına Karşılaştırmalı Bir Bakış”, Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Hukuk Araştırmaları Dergisi, 2019, C. 25, S. 2, s. 602-623.
  3. Ceylan, Neslihan Aybike, “Kamu Hukuku (Genel Kamu Hukuku) Sosyal ve Ekonomik Haklar ve Hakların Bütünlüğü İlkesi”, Anasay, 2017, S. 2, s. 217-226.
  4. Çelik, Elif, “İnsan Hakları Hukukunda İnsan Onurunun Yeri ve Rolü”, Hacettepe Hukuk Fakültesi Dergisi, 2019, C. 9, S. 2, s. 282-310.
  5. Duran, Asim, “İnsan Onuruna İlişkin Farklı Perspektifler”, Dinbilimleri Akademik Araştırma Dergisi, 2018, C. 18, S. 2, s. 101-121.
  6. Erdoğan, Tuğçe ve Tuna, Cem, “Bilimin Kötüye Kullanılması Olasılığına Karşın İnsan Onurunu Koruma Hakkı”, Kosova Eğitim Araştırmaları Dergisi, 2022, C. 3, S. 2, s. 2-18.
  7. Erol, Melih Uğraş, “Dijitalleşmenin İnsan Haklarına Getirdiği İkilemleri Savunmasız Gruplar Örneği Üzerinden Anlamak”, Türk-Alman Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 2024, C. 6, S. 2, s. 414-453.
  8. Gedik, Mehmet, “İnsan Hakları Bağlamında Gerontolojik Sosyal Hizmet ve Yaşlılık”, Sosyal, Beşeri ve İdari Bilimler Temel Alanında Akademik Çalışmalar – II, 2022.
  9. Gündüzöz, İlker, “Yeni Kuşak İnsan Hakları Çerçevesinde Türkiye’de Mülki İdare Amirliğine Analitik Bir Yaklaşım”, İnsan Hakları Yıllığı, C. 33, 2015, s. 19-33.
  10. Güneri-Gül, Hatem ve Kılkış, İlknur, “Sosyal Hakların İkincilliği Sorunu”, Bursa Uludağ Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 2022, C. 41, S. 2, s. 155-166.
  11. Güzel, İbrahim Halil, “7 Ekim Sonrası Gerçekleşen İnsan Hakları İhlalleri Üzerine Bir İnceleme”, İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi, 2024, C. 13, S. 2, s. 661-681.
  12. Habermas, Jürgen, Between Facts and Norms: Contributions to a Discourse Theory of Law and Democracy, Çev. William Rehg, MIT Press, Cambridge, 1996.
  13. Hamurcu, Onur, “Dijital Hakların Haklar Sistematiği İçindeki Konumu ve Devletin Sorumluluk Alanı”, Selçuk Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 2025, C. 33, S. 1, s. 577-614.
  14. Hasdemir-Asrak, Tuğba, “İnsan Hakları”, Aile Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı Yayını, 2018.
  15. Hızel-Çobansoy, Gökçe “Yeni Teknolojiler Bağlamında İnsan Haklarını Yeniden Düşünmek”, İnsan Hakları Araştırma ve Uygulama Merkezi UNESCO Felsefe ve İnsan Hakları Kürsüsü Bülteni, T.C. Maltepe Üniversitesi, S. 14, 2023.
  16. Hobbes, Thomas, Leviathan, Çev. Semih Lim, Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, İstanbul, 1992.
  17. İba, Şeref, Anayasa dersleri: Genel esaslar ve Türk Anayasa Hukuku, Turhan Kitabevi, Gözden Geçirilmiş 4. Bası, Ankara, 2022.
  18. Kant, Immanuel, Groundwork of the Metaphysics of Morals, Çev. Mary Gregor & Jens Timmermann, Cambridge University Press, Cambridge, 2012.
  19. Koçak, Orhan, “İnsan Hakları ve Sosyal Politikalar”, Cihannüma Dergi, 2020, C. 2, s. 12–21.
  20. Özkan, Salih, “İnsan Haklarının Tarihsel Gelişimi ve Kuşak Sınıflandırması”, Akdeniz Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 2015, C. 5, S. 1, s. 111-126.
  21. Turhan, Aydın, “İnsan Hakkı Kuşakları Arasındaki Tamamlayıcılık İlişkisi”, İnönü Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 2016, C. 4, S. 2, s. 357-378.
  22. Uygun, Oktay, “Çağımızın İnsan Onuruna Yönelttiği Tehditler Karşısında İnsan Haklarının Önemi”, İnsan Hakları Makaleleri Seçkisi, Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumu, 2023.
  23. Volodenkov, Sergey & Fedorchenko, Sergey, “Digital Human Rights: Risks, Challenges and Threats of Global Socio-Political Transformations”. Cuestiones Constitucionales, S. 46, 2022, s. 279-316.
  24. Yeşilçayır, Celal, “İnsan Haklarında Kuşaklar Tartışması ve Bir Çözüm Denemesi”, Temaşa: Erciyes Üniversitesi Felsefe Bölümü Dergisi,2020, S. 13, s. 73-85.
  25. Yıldırım, Buğra ve Aslan, Harun, “İnsan Hakları ve Sosyal Hizmet: Ortak Bir Kader Mümkün Mü? Nasıl Bir İlişki, Ne Çeşit Bir Etkileşim?”, Toplum ve Sosyal Hizmet, C. 30, S. 2, 2019, s. 643-664.
  26. Yılmaz, Beyza ve Özcan, Emre, “Dördüncü Kuşak İnsan Hakları Bağlamında Sosyal Bilimlerde Büyük Veri Sorunsalı”, Turkish Studies- Social Sciences, 2022, C. 17, s. 473-493.