KaydedilenlerDerginizi ekleyin

Dergiler / Mersin Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi / 2026 / Cilt: 22 Sayı: 2

Sporcularda Öznel Uyku Farkındalığı Ölçeği: Geçerlik ve Güvenirlik Çalışması

Subjective Sleep Awareness Scale for Athletes: A Validity and Reliability Study

Mehmet Kara(Mersin Üniversitesi)0000-0001-9454-5164
Sayfa
316–334
Yayın Tarihi
2026-08-26
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Ölçeğin yapı geçerliliği tespit edilmiştir.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Bu çalışmanın amacı, sporcuların uyku düzenleri, uyku kaliteleri ve uyku algılarına ilişkin öznel değerlendirmelerini ölçebilecek geçerli ve güvenilir bir ölçüm aracı geliştirmektir.
📊
Temel Bulgular & Veri:Nicel prosedürler, varsayım testlerini takiben faktör analizleri ile yakınsak ve ayırıcı geçerlilik değerlendirmeleri ve bileşik güvenilirlik analizlerini kapsamaktadır.
💡
Sonuç & Katkı:Ölçeğin yapı geçerliliği tespit edilmiştir.
🔬Tür:Literatür & Derleme Çalışması
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Öznel uyku farkındalığı · sporcular · geçerlilik

Özet

Bu çalışmanın amacı, sporcuların uyku düzenleri, uyku kaliteleri ve uyku algılarına ilişkin öznel değerlendirmelerini ölçebilecek geçerli ve güvenilir bir ölçüm aracı geliştirmektir. Geliştirme sürecinin nitel aşamasında Lawshe Tekniği uygulaması yer almıştır. Nicel prosedürler, varsayım testlerini takiben faktör analizleri ile yakınsak ve ayırıcı geçerlilik değerlendirmeleri ve bileşik güvenilirlik analizlerini kapsamaktadır. AFA için gözlem seti 597 aktif sporcudan oluşurken, DFA için 578 aktif sporcudan oluşan ikinci bir grup kullanılmıştır. Ölçeğin yapı geçerliliği tespit edilmiştir. Literatür taramasına dayalı olarak, nihai araç üç faktörde 17 maddeden oluşmaktadır: Sosyal ve Çevresel Faktörler (Cronbach's α=0.85, 7 madde), Performans Kaygısı ve Stres (Cronbach's α=0.89, 5 madde) ve Fizyolojik ve Biyolojik Faktörler (Cronbach's α=0.78, 5 madde). Maddeler 7'li derecelendirilmiştir. Faktörler tarafından açıklanan toplam varyans %59,446'dır. Uyum iyiliği indeksleri model yapısını desteklemiştir: χ²/df=4.68, RMSEA=0.08, SRMR=0.07, NFI=0.95, CFI=0.96, GFI=0.90 ve AGFI=0.86. Sporcularda öznel uyku farkındalığının performansla ilgili önemli bir belirleyici olduğu ve bu alandaki ölçüm araçlarının azlığı göz önüne alındığında, yeni geliştirilen 'Sporcular için Öznel Uyku Farkındalığı Ölçeği' mevcut literatüre önemli bir katkı sağlamaktadır.

Abstract

The aim of this study is to develop a valid and reliable measurement instrument capable of assessing athletes’ subjective evaluations of their sleep patterns, sleep quality, and sleep perceptions. The qualitative phase of the development process included the application of the Lawshe Technique. Quantitative procedures comprised assumption testing followed by factor analyses, as well as the assessment of convergent and discriminant validity and composite reliability analyses. The dataset for the Exploratory Factor Analysis (EFA) consisted of 597 active athletes, while a second group of 578 active athletes was used for the Confirmatory Factor Analysis (CFA). The construct validity of the scale was established. Based on the literature review, the final instrument consists of 17 items across three factors: Social and Environmental Factors (Cronbach’s α = 0.85, 7 items), Performance Anxiety and Stress (Cronbach’s α = 0.89, 5 items), and Physiological and Biological Factors (Cronbach’s α = 0.78, 5 items). The items were rated on a 7-point Likert scale. The total variance explained by the factors was 59.446%. The goodness-of-fit indices supported the model structure (χ²/df = 4.68, RMSEA = 0.08, SRMR = 0.07, NFI = 0.95, CFI = 0.96, GFI = 0.90, and AGFI = 0.86). Considering that subjective sleep awareness is an important determinant of performance in athletes and that there is a limited number of measurement tools in this field, the newly developed “Subjective Sleep Awareness Scale for Athletes” makes a significant contribution to the existing literature.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Kara, M. (2026). Sporcularda Öznel Uyku Farkındalığı Ölçeği: Geçerlik ve Güvenirlik Çalışması. Mersin Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, Cilt: 22 Sayı: 2, 316–334. https://doi.org/10.17860/mersinefd.1809899

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (59)

  1. Andrade, C. (2021). The inconvenient truth about convenience and purposive samples. Indian Journal of Psychological Medicine, 43(1), 86–88. https://doi.org/10.1177/0253717620977000
  2. Ayre, C., & Scally, A. J. (2014). Critical values for Lawshe’s content validity ratio: Revisiting the original methods of calculation. Measurement and Evaluation in Counseling and Development, 47(1), 79–86. https://doi.org/10.1177/0748175613513808
  3. Bernstein, I. (2000, April). Some consequences of violating SEM’s assumptions [Conference presentation]. Annual Meeting of the Southwestern Psychological Association, Dallas, TX. https://eric.ed.gov/?id=ED439135
  4. Boateng, G. O., Neilands, T. B., Frongillo, E. A., Melgar-Quiñonez, H. R., & Young, S. L. (2018). Best practices for developing and validating scales for health, social, and behavioral research: A primer. Frontiers in Public Health, 6, 149. https://doi.org/10.3389/fpubh.2018.00149
  5. Brown, T. A. (2015). Confirmatory factor analysis for applied research (2nd ed.). Guilford Publications. Büyüköztürk, Ş., Akgün, Ö. E., Demirel, F., Karadeniz, Ş., & Çakmak, E. K. (2015). Bilimsel araştırma yöntemleri (2. Baskı). Pegem Akademi.
  6. Byrne, B. M. (2013). Structural equation modeling with Mplus: Basic concepts, applications, and programming (1st ed.). Routledge.
  7. Cheong, A. T., Chinna, K., Khoo, E. M., & Liew, S. M. (2017). Determinants for cardiovascular disease health check questionnaire: A validation study. PLOS ONE, 12(11), e0188259. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0188259
  8. Cho, U., & Im, K. (2024). Adolescent athletes’ sleep problems and overtraining: A case study. Sports Psychiatry: Journal of Sports and Exercise Psychiatry, 3(1), 47. https://doi.org/10.1024/2674-0052/a000043.
  9. Crocker, L. (2012). Introduction to measurement theory. In J. L. Green, G. Camilli, & P. B. Elmore (Eds.), Handbook of complementary methods in education research (3rd ed.). Routledge.
  10. Çokluk, Ö., Şekercioğlu, G., & Büyüköztürk, Ş. (2012). Sosyal bilimler için çok değişkenli istatistik: SPSS ve LISREL uygulamaları (2. baskı). Pegem Akademi.
  11. Çölbay, M., Yüksel, Ş., Acartürk, G., & Ünlü, M. (2007). Hemodiyaliz hastalarının Pittsburgh Uyku Kalite İndeksi ile değerlendirilmesi. Tüberküloz ve Toraks Dergisi, 55(2), 167–173. Erişim: https://www.tuberktoraks.org/managete/fu_folder/2007-02/2007-55-2-167-173.pdf
  12. Dağlı, A. (2015). Örgütsel muhalefet ölçeğinin Türkçe’ye uyarlanması: Geçerlik ve güvenirlik çalışması. Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi, 14(53), 198–218. https://doi.org/10.17755/esosder.45359
  13. DeVellis, R. F. (2021). Scale development: Theory and applications (4th ed.). Sage Publications.
  14. Doherty, R., Madigan, S. M., Nevill, A., Warrington, G., & Ellis, J. G. (2021). The sleep and recovery practices of athletes. Nutrients, 13(4), 1330. https://doi.org/10.3390/nu13041330
  15. Echeverri, M., Unni, E., Harpe, S. E., Kavookjian, J., Alkhateeb, F., Ekong, G., & Law, A. (2019). A multi-school validation of a revised scale for assessing cultural competence in pharmacy students. American Journal of Pharmaceutical Education, 83(3), 6602. https://doi.org/10.5688/ajpe6602
  16. Field, A. (2024). Discovering statistics using IBM SPSS statistics (6th ed.). Sage Publications.
  17. Grandner, M. A. (2016). Sleep, health, and society. Sleep Medicine Clinics, 11(1), 1–17. https://doi.org/10.1016/j.jsmc.2015.10.003
  18. Gürbüz, S., & Şahin, F. (2014). Sosyal bilimlerde araştırma yöntemleri (3. baskı). Seçkin Yayıncılık.
  19. Hair, J. F., Black, W. C., Babin, B. J., & Anderson, R. E. (2019). Multivariate data analysis (8th ed.). Cengage.
  20. Hayton, J. C., Allen, D. G., & Scarpello, V. (2004). Factor retention decisions in exploratory factor analysis: A tutorial on parallel analysis. Organizational Research Methods, 7(2), 191–205. https://doi.org/10.1177/1094428104263675
  21. Hirshkowitz, M., Whiton, K., Albert, S. M., Alessi, C., Bruni, O., DonCarlos, L.,. & Ware, J. C. (2015). National Sleep Foundation’s sleep time duration recommendations: Methodology and results summary. Sleep Health, 1(1), 40–43. https://doi.org/10.1016/j.sleh.2014.12.010
  22. Hoffman, J. (2014). Physiological aspects of sport training and performance (2nd ed.). Human Kinetics.
  23. Hooper, D., Coughlan, J., & Mullen, M. (2008, September). Evaluating model fit: A synthesis of the structural equation modelling literature. In 7th European Conference on Research Methodology for Business and Management Studies (pp. 195–200).
  24. Jöreskog, K. G., & Sörbom, D. (1993). LISREL 8: Structural equation modeling with the SIMPLIS command language (2nd ed.). Scientific Software International.
  25. Kalaycı, Ş. (2010). SPSS uygulamalı çok değişkenli istatistik teknikleri (5. baskı). Asil Yayın Dağıtım.
  26. Kline, P. (2014). An easy guide to factor analysis (2nd ed.). Routledge.
  27. Knufinke, M., Nieuwenhuys, A., Geurts, S. A., Coenen, A. M., & Kompier, M. A. (2018). Self‐reported sleep quantity, quality and sleep hygiene in elite athletes. Journal of Sleep Research, 27(1), 78–85. https://doi.org/10.1111/jsr.12509
  28. Krichbaum, K. E., Peden-McAlpine, C., Diemert, C., Koenig, P., Mueller, C., & Savik, K. (2011). Designing a measure of complexity compression in registered nurses. Western Journal of Nursing Research, 33(1), 7–25. https://doi.org/10.1177/0193945910378858
  29. Kyriazos, T. A. (2018). Applied psychometrics: Sample size and sample power considerations in factor analysis (EFA, CFA) and SEM in general. Psychology, 9(8), 2207–2230. https://doi.org/10.4236/psych.2018.98126
  30. Lawshe, C. H. (1975). A quantitative approach to content validity. Personnel Psychology, 28(4), 563–575. https://doi.org/10.1111/j.1744-6570.1975.tb01393.x
  31. Luo, X., Lin, F., Zhu, S., Yu, M., Zhang, Z., Meng, L., & Peng, J. (2019). Mine landslide susceptibility assessment using IVM, ANN and SVM models considering the contribution of affecting factors. PLOS ONE, 14(4), e0215134. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0215134
  32. Luyster, F. S., Strollo, P. J., Zee, P. C., & Walsh, J. K. (2012). Sleep: A health imperative. Sleep, 35(6), 727–734. https://doi.org/10.5665/sleep.1846
  33. Miles, J. (2005). Tolerance and variance inflation factor. In B. S. Everitt & D. C. Howell (Eds.), Encyclopedia of Statistics in Behavioral Science (pp. 2055–2056). Wiley. https://doi.org/10.1002/0470013192.bsa683
  34. Munro, B. H. (2005). Statistical methods for health care research (5th ed.). Lippincott Williams & Wilkins.
  35. Najafabadi, M. M., Angoorani, H., Charest, J., Samuels, C. H., Bagherzadeh, K., Nazari, A., &Mazaherinezhad, A. (2024). The validity and reliability of the Persian version of the athlete sleep screening questionnaire. Journal of Research in Medical Sciences, 29(1), 1–7.
  36. Nobari, H., Banihashemi, M., Saedmocheshi, S., Prieto‑González, P., & Oliveira, R. (2023). Overview of the impact of sleep monitoring on optimal performance, immune system function and injury risk reduction in athletes: A narrative review. Science Progress, 106(4), Article 00368504231206265. https://doi.org/10.1177/00368504231206265
  37. Oh, V. Y. (2023). Direct versus indirect measures of mixed emotions in predictive models: A comparison of predictive validity, multicollinearity, and the influence of confounding variables. Frontiers in Psychology, 14(7), 1231845. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2023.1231845
  38. Ohayon, M. M., & Zulley, J. (2021). Correlates of global sleep dissatisfaction in the general population. Sleep, 44(2), zsaa160. https://doi.org/10.1093/sleep/zsaa160
  39. Öz, B. O., & Miniksar, D. Y. (2023). Çocuk ve ergenlerde internet bağımlılığının uyku kalitesi üzerine etkisi. Turk Journal of Child and Adolescent Mental Health, 30(2), 146–153. https://doi.org/10.4274/tjcamh.galenos.2022.38077
  40. Schreiber, J. B., Nora, A., Stage, F. K., Barlow, E. A., & King, J. (2006). Reporting structural equation modeling and confirmatory factor analysis results: A review. The Journal of Educational Research, 99(6), 323–338. https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.3200/JOER.99.6.323-338
  41. Scullin, M. K., & Bliwise, D. L. (2015). Sleep, cognition, and normal aging: A review. Neuropsychology Review, 25(2), 152–175. https://doi.org/10.1007/s11065-015-9292-2
  42. Singh, A., Kumar, V., Singh, H., Chowdhury, S., & Sharma, S. (2023). Assessing the coverage of full antenatal care among adolescent mothers from scheduled tribe and scheduled caste communities in India. BMC Public Health, 23(1), 798. https://doi.org/10.1186/s12889-023-15656-1
  43. Stevens, S. S. (2017). Psychophysics: Introduction to its perceptual, neural and social prospects (1st ed.). Routledge.
  44. Sümer, N. (2000). Yapısal eşitlik modelleri: Temel kavramlar ve örnek uygulamalar. Türk Psikoloji Yazıları, 3(6), 49–74. https://hdl.handle.net/11511/73668
  45. Swinbourne, R., Gill, N., Vaile, J., & Smart, D. (2016). Prevalence of poor sleep quality, sleepiness and obstructive sleep apnoea risk factors in athletes. European Journal of Sport Science, 16(7), 850–858. https://doi.org/10.1080/17461391.2015.1120781
  46. Şenol, V., Soyuer, F., Akça, R. P., & Argün, M. (2012). Adolesanlarda uyku kalitesi ve etkileyen faktörler. Kocatepe Tıp Dergisi, 13(2), 93–104. https://doi.org/10.18229/ktd.02830
  47. Şimşek, Ö. F. (2020). Yapısal eşitlik modellemesine giriş: Temel ilkeler ve LISREL uygulamaları (2. Baskı). Pegem Akademi.
  48. Tabachnick, B. G., & Fidell, L. S. (2015). Çok değişkenli istatistiklerin kullanımı (6. baskı). Nobel Yayıncılık.
  49. Torgerson, W. S. (1958). Theory and methods of scaling. Wiley.
  50. VanNatta, M. (2005). Constructing the Battered Woman. Feminist Studies, 31(2), 416–443. https://doi.org/10.2307/20459035
  51. Venter, R. E. (2014). Perceptions of team athletes on the importance of recovery modalities. European Journal of Sport Science, 14(Suppl 1), S69–S76. https://doi.org/10.1080/17461391.2011.643924
  52. Vorster, A. P. A., Erlacher, D., Birrer, D., & Röthlin, P. (2024). Sleep difficulties in Swiss elite athletes. Life, 14(6), 779. https://doi.org/10.3390/life14060779
  53. Walker, M. (2017). Why We Sleep: Unlocking the Power of Sleep and Dreams (1st ed.). Scribner.
  54. Watkins, M. W. (2018). Exploratory factor analysis: A guide to best practice. Journal of Black Psychology, 44(3), 219–246. https://doi.org/10.1177/0095798418771807
  55. Weinberg, R. S., & Gould, D. (2019). Foundations of sport and exercise psychology (7th ed.). Human Kinetics.
  56. Wilson, F. R., Pan, W., & Schumsky, D. A. (2012). Recalculation of the critical values for Lawshe’s content validity ratio. Measurement and Evaluation in Counseling and Development, 45(3), 197–210. https://doi.org/10.1177/0748175612440286
  57. Yaşlıoğlu, M. M. (2017). Sosyal bilimlerde faktör analizi ve geçerlilik: Keşfedici ve doğrulayıcı faktör analizlerinin kullanılması. İstanbul Üniversitesi İşletme Fakültesi Dergisi, 46(2), 74–85. https://dergipark.org.tr/tr/pub/iuisletme/issue/32177/357061
  58. Zhdanova, I. V. (2005). Sleep and sleep disorders: The role of melatonin. Expert Review of Neurotherapeutics, 5(1), 85–95. https://doi.org/10.1586/ern.10.197
  59. Hirshkowitz, M., Whiton, K., Albert, S. M., Alessi, C., Bruni, O., DonCarlos, L.,. & Ware, J. C. (2015). National Sleep Foundation’s sleep time duration recommendations: Methodology and results summary. Sleep Health, 1(1), 40–43. https://doi.org/10.1016/j.sleh.2014.12.010