KaydedilenlerDerginizi ekleyin

Dergiler / Yeni Fikir Dergisi / 2026 / Cilt: 18 Sayı: 35

Psikolojik Kavramların Klasik ve Postmodern Figürler Üzerinden Terimleşmesi

Terminologization of Psychological Concepts Through Classical and Postmodern Figures

Murat Şengöz0000-0001-6597-0161
Sayfa
79–99
Yayın Tarihi
2026-08-03
DOI
—
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Çalışma, psikanaliz, varoluşçuluk ve kültürel eleştiri kuramlarıyla disiplinlerarası bir analiz modeli sunarak, edebiyatın bireyin ruhsal çözülmesi, kimlik bunalımı ve toplumsal baskılara karşı direniş biçimlerini nasıl temsil ettiğini göstermektedir.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Edebiyat, insan ruhunun derinliklerini keşfetme ve bireysel ya da toplumsal psikolojik süreçleri anlamlandırma açısından güçlü bir anlatım biçimidir.
📊
Temel Bulgular & Veri:Bu figürlerin her biri, belirli psikolojik bozuklukların ya da varoluşsal krizlerin bir sembolü olarak değerlendirilmiş; aynı zamanda bu sembollerin kültürel hafızada nasıl bir terimleşme süreci yaşadığı açıklanmıştır.
💡
Sonuç & Katkı:Çalışma, psikanaliz, varoluşçuluk ve kültürel eleştiri kuramlarıyla disiplinlerarası bir analiz modeli sunarak, edebiyatın bireyin ruhsal çözülmesi, kimlik bunalımı ve toplumsal baskılara karşı direniş biçimlerini nasıl temsil ettiğini göstermektedir.
🔬Tür:Modelleme & Sayısal Simülasyon
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Edebiyat · Psikolojik Semboller · Dijital Kültür

Özet

Edebiyat, insan ruhunun derinliklerini keşfetme ve bireysel ya da toplumsal psikolojik süreçleri anlamlandırma açısından güçlü bir anlatım biçimidir. Bu çalışma, edebi metinlerde yer alan figürlerin yalnızca edebi semboller değil, aynı zamanda kültürel, psikolojik ve toplumsal temsiller olduğunu savunur. Oblomovluk, Kafkaesk, Mankurt ve Amok Koşucusu gibi klasik figürlerin yanı sıra, dijital çağın bireyini temsil eden çağdaş postmodern figürler, örneğin Black Mirror dizisindeki Lacie Pound ve BoJack Horseman karakteri de analiz kapsamına alınmıştır. Bu figürlerin her biri, belirli psikolojik bozuklukların ya da varoluşsal krizlerin bir sembolü olarak değerlendirilmiş; aynı zamanda bu sembollerin kültürel hafızada nasıl bir terimleşme süreci yaşadığı açıklanmıştır. Çalışma, psikanaliz, varoluşçuluk ve kültürel eleştiri kuramlarıyla disiplinlerarası bir analiz modeli sunarak, edebiyatın bireyin ruhsal çözülmesi, kimlik bunalımı ve toplumsal baskılara karşı direniş biçimlerini nasıl temsil ettiğini göstermektedir. Sonuç olarak, edebi figürlerin yalnızca anlatı düzeyinde değil, psikolojik ve sosyolojik terimler düzeyinde de anlam kazandığı ve günümüzün dijital toplum yapısını anlamada önemli işlevler üstlendiği savunulmaktadır.

Abstract

Literature is a powerful medium for exploring the depths of the human psyche and reflecting both individual and collective psychological processes. This study argues that literary figures function not only as narrative devices but also as cultural, psychological, and sociopolitical representations. In addition to classical literary metaphors such as "Oblomovism," "Kafkaesque," "Mankurt," and "Amok Runner," the study includes postmodern digital-era figures such as Black Mirror’s Lacie Pound and BoJack Horseman. Each figure is examined as a symbol of specific psychological disorders or existential crises, revealing how these literary elements undergo a process of terminologization within cultural memory. Drawing on psychoanalysis, existentialism, and cultural criticism, this interdisciplinary analysis demonstrates how literature reflects individual psychological disintegration, identity crises, and resistance against sociocultural constraints. Ultimately, the findings suggest that literary symbols operate on both narrative and conceptual levels, offering vital insights into the psychological dynamics of contemporary digital society.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Şengöz, M. (2026). Psikolojik Kavramların Klasik ve Postmodern Figürler Üzerinden Terimleşmesi. Yeni Fikir Dergisi, Cilt: 18 Sayı: 35, 79–99. https://ajindex.com/articles/1254100

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (15)

  1. American Psychiatric Association. (2022). Diagnostic and statistical manual of mental disorders (5th ed., text rev.; DSM-5-TR). Publishing.
  2. American Psychiatric Arendt, H. (1958). The human condition. University of Chicago Press.
  3. Aytmatov, C. (2020). Gün olur asra bedel (A. Yılmaz, Çev.; 6. bs.). Ötüken Neşriyat. (Özgün eser 1980’de yayımlanmıştır)
  4. Bradbury, R. (2012). Fahrenheit 451. Simon & Schuster. Braun, V., & Clarke, V. (2006). Using thematic analysis in psychology. Qualitative Research in Psychology, 3(2), 77–101. https://doi.org/10.1191/1478088706qp063oa
  5. Camus, A. (1989). The stranger (M. Ward, Çev.). Vintage International. (Özgün eser 1942’de yayımlanmıştır)
  6. Camus, A. (2000). Sisifos söyleni (S. Göğebakan, Çev.). Can Yayınları. (Özgün eser 1942’de yayımlanmıştır)
  7. Camus, A. (2019). Yabancı (Y. Yücefer, Çev.). Can Yayınları. (Özgün eser 1942’de yayımlanmıştır)
  8. Cervantes, M. de. (2015). Don Kişot (R. Hakmen, Çev.). Yapı Kredi Yayınları. (Özgün eser 1605’te yayımlanmıştır)
  9. Cuddon, J. A. (2013). A dictionary of literary terms (5th ed.). Wiley-Blackwell.
  10. Eagleton, T. (2011). Literary theory: An introduction (3rd ed.). University of Minnesota Press.
  11. Eco, U. (1990). The limits of interpretation. Indiana University Press.
  12. Foucault, M. (2002). Hapishanenin doğuşu [Discipline and punish] (A. Gültekin, Trans.). Ayrıntı Yayınları. (Özgün eser 1975’de yayımlanmıştır)
  13. Freud, S. (1957a). Repression. In J. Strachey (Ed. & Çev.), The standard edition of the complete psychological works of Sigmund Freud (Cilt 14, ss. 141–158).
  14. Hogarth Press. yayımlanmıştır) (Özgün eser 1915’te Freud, S. (1957b). Mourning and melancholia. In J. Strachey (Ed. & Çev.), The standard edition of the complete psychological works of Sigmund Freud (Cilt 14, ss. 237–258). Hogarth Press. (Özgün eser 1917’de yayımlanmıştır)
  15. Freud, S. (1959). Creative writers and day-dreaming. In J. Strachey (Ed. & Çev.), The standard edition of the complete psychological works of Sigmund Freud (Cilt 9, ss. 141–154). Hogarth Press. (Özgün konuşma 1907’de yapılmıştır)