KaydedilenlerDerginizi ekleyin

Dergiler / Turkish Journal of Educational Studies / 2026 / Cilt: 11 Sayı: 2

Eleştirel Dinleme Tutum Ölçeğinin Geliştirilmesi: Geçerlik ve Güvenirlik Çalışması

Development of the Critical Listening Attitude Scale: Validity and Reliability Study

Murat Tuncer(FIRAT ÜNİVERSİTESİ)0000-0001-9136-6355
Fatih Kamçı(TC MİLLİ EĞİTİM BAKANLIĞI DİYARBAKIR)0000-0002-0511-8628
Sayfa
151–173
Yayın Tarihi
2024-12-26
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Ayrıca ölçeğin 5 alt faktörlü yapıya sahip olduğu tespit edilmiştir. 5 alt faktörlü yapının, toplam varyansın %62,52’sini açıkladığı görülmüştür.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Çalışmada, geçerlik ve güvenirlik çalışmaları yapılarak "Eleştirel Dinleme Tutum Ölçeği" geliştirilmiştir.
📊
Temel Bulgular & Veri:AFA ve DFA iki farklı gruba uygulanmıştır.
💡
Sonuç & Katkı:Ayrıca ölçeğin 5 alt faktörlü yapıya sahip olduğu tespit edilmiştir. 5 alt faktörlü yapının, toplam varyansın %62,52’sini açıkladığı görülmüştür.
🔬Tür:Uygulamalı Anket & Alan Araştırması
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Ölçek geliştirme · Eleştirel dinleme · Öğretmen adayları.

Özet

Çalışmada, geçerlik ve güvenirlik çalışmaları yapılarak "Eleştirel Dinleme Tutum Ölçeği" geliştirilmiştir. Ölçeğin yapı geçerliğini test etmek maksadıyla AFA (açımlayıcı faktör analizi) ve ölçeğin yapısını doğrulamak maksadıyla da DFA (doğrulayıcı faktör analizi) yapılmıştır. AFA ve DFA iki farklı gruba uygulanmıştır. AFA ve DFA çalışmaları için Fırat Üniversitesi (170 öğretmen adayı) ve Dicle Üniversitesi (192 öğretmen adayı) Eğitim Fakültelerinin, Türkçe ve İngilizce Öğretmenlikleri Bölümlerinde öğrenim görmekte olan toplam 362 öğretmen adayı dâhil edilmiştir. AFA sonucunda 32 maddeden oluşan ölçeğin 12 maddesi ölçekten çıkarılmıştır. Ölçek 20 maddeye indirgenmiştir. Ayrıca ölçeğin 5 alt faktörlü yapıya sahip olduğu tespit edilmiştir. 5 alt faktörlü yapının, toplam varyansın %62,52’sini açıkladığı görülmüştür. AFA’dan sonra DFA yapılmış, 5 alt faktörlü, 20 maddeden oluşan ölçme modelinin yapısı test edilmiştir. Ölçeğe ait maddelerin faktör yük değerlerinin kabul edilebilir düzeyde olduğu bulunmuştur. Elde edilen bulguların ışığında, ölçeğin yapı geçerliği başarılı bir şekilde doğrulanmıştır. Ölçme aracının güvenirliğini değerlendirmek için Cronbach alfa (α) iç tutarlılık katsayısı hesaplanmıştır ve ölçme aracının Cronbach alfa (α) iç tutarlılık katsayısının .892 olduğu belirlenmiştir. Bu sonuç ölçme aracının güvenilir olduğunu ortaya koymuştur. Yapılan analizler (AFA, DFA ve güvenirlik çalışmaları) ölçme aracının kullanılabilir özellikte olduğunu belirlemiştir. Çalışma sonucunda 20 maddeli, 5 alt boyuttan oluşan “Eleştirel Dinleme Tutum Ölçeği” elde edilmiştir.

Abstract

The study involved assessing the "Critical Listening Attitude Scale" for its validity and reliability. Exploratory factor analysis (EFA) was utilized to gauge the scale's construct validity, while confirmatory factor analysis (CFA) was employed to confirm its structure. These analyses were conducted separately on two distinct groups from Fırat University (comprising 170 teacher candidates) and Dicle University (comprising 192 teachers). In total, 362 teacher candidates from Turkish and English Language Teaching Departments at the Faculty of Education participated. EFA resulted in reducing the scale's initial 32 items to 20, revealing a structure with 5 sub-factors that explained 62.52% of the total variance. Following EFA, CFA affirmed the structure of the measurement model with 5 sub-factors and 20 items. The factor load values of the scale items were deemed acceptable, confirming its construct validity. To assess reliability, Cronbach's alpha (α) was calculated, yielding a coefficient of .892, indicating high internal consistency. Overall, the analyses (EFA, CFA, and reliability studies) indicated the scale's usability, resulting in the finalization of the "Critical Listening Attitude Scale" comprising 20 items and 5 sub-dimensions.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Tuncer, M., Kamçı, F. (2024). Eleştirel Dinleme Tutum Ölçeğinin Geliştirilmesi: Geçerlik ve Güvenirlik Çalışması. Turkish Journal of Educational Studies, Cilt: 11 Sayı: 2, 151–173. https://doi.org/10.33907/turkjes.1490765

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (56)

  1. Beery, A. (1946). Listening activities in the elementary school. The Elementary English Review, 23(2), 69-79. https://www.jstor.org/stable/41382902
  2. Brown, T. A. (2006). Confirmatory Factor Analysis for Applied Research. New York: Guilford Press.
  3. Brown, J. I. (1954). How teachable is listening?. Educational Research Bulletin, 85-93. https://www.jstor.org/stable/1473241
  4. Bidabadi, F. S. and Yamat, H. (2014). Strategies employed by ıranian efl freshman university students in extensive listening: a qualitative research. International Journal of Qualitative Studies in Education, 27 (1), 23-41. doi:10.1080/09518398.2012.737042
  5. Bohlken, B. (2000, Mart). Training Citizens in a Democratic Society to Listen Critically. Paper presentedat the Annual Meeting of the International Listening Association (20st, Virginia Beach, VA).
  6. Browne, M. W. and Cudeck, R. (1992). Alternative ways of assessing model fit. Sociological Methods & Research, 21(2), 230-258. https://doi.org/10.1177/0049124192021002005
  7. Büyüköztürk, Ş. (2002). Faktör analizi: temel kavramlar ve ölçek geliştirmede kullanımı. Kuram ve Uygulamada Eğitim Yönetimi, 32 (32), 470-483. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/108451
  8. Büyüköztürk, Ş. (2007). Sosyal Bilimler İçin Veri Analizi El Kitabı. Ankara: Pegem Akademi Yayıncılık.
  9. Büyüköztürk, Ş. (2020). Sosyal Bilimler İçin Veri Analizi El Kitabı. Ankara: Pegem Akademi Yayıncılık.
  10. Büyüköztürk, Ş., Çokluk, Ö. ve Köklü, N. (2020). Sosyal Bilimler İçin İstatistik. Ankara: Pegem Akademi Yayıncılık.
  11. Celepoğlu, A. (2012). Dinleme. (L. Beyreli, Ed.). Yazılı ve sözlü anlatım (184-190). Ankara: Pegem Akademi Yayıncılık.
  12. Chen, C. W. Y. (2017). Guided listening with listening journals and curated materials: a metacognitive approach. Innovation in Language Learning and Teaching, 13 (2), 133-146. https://doi.org/10.1080/17501229.2017.1381104
  13. Cheung, G. W. and Rensvold, R. B. (2002). Evaluating goodness-of-fit indexes for testing measurement invariance. Structural Equation Modeling, 9 (2), 233-255. https://doi.org/10.1207/S15328007SEM0902_5
  14. Çarkıt, C. ve Altun, K. (2020). Eleştirel dinleme/izleme özyeterlilik ölçeğinin geliştirilmesi: geçerlik ve güvenilirlik çalışması. Anemon Muş Alparslan Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 8 (3), 711-717. https://doi.org/10.18506/anemon.616010
  15. Çetinkaya, Z. (2011). Türkçe öğretmen adaylarının iletişim becerilerine ilişkin görüşlerinin belirlenmesi. Kastamonu Eğitim Dergisi, 19(2), 567-576. https://dergipark.org.tr/tr/pub/kefdergi/issue/49052/625770
  16. Çokluk, Ö., Şekercioğlu, G. ve Büyüköztürk, Ş. (2016). Sosyal Bilimler İçin Çok Değişkenli İstatistik SPSS ve Lisrel Uygulamaları. Ankara: Pegem Akademi Yayıncılık.
  17. Çöllü, E.F. ve Öztürk, Y.E. (2006). Örgütlerde inançlar-tutumların ölçüm yöntemleri ve uygulama örnekleri bu yöntemlerin değerlendirilmesi. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Meslek Yüksekokulu Dergisi, 9 (1-2), 373-404. https://dergipark.org.tr/tr/pub/selcuksbmyd/issue/11297/135079
  18. Doğan, Y. (2007). İlköğretim ikinci kademede dil becerisi olarak dinlemeyi geliştirme çalışmaları. (Doktora Tezi). YÖK tez merkezi. (205400).
  19. Doğan, Y. ve Özçakmak, H. (2014). Dinleme becerisinin eğitimi üzerine yapılan lisansüstü tezlerin değerlendirilmesi. Ana Dili Eğitimi Dergisi, 2(2), 90-99. https://doi.org/10.16916/aded.46766
  20. Doğan, Y. (2016). Dinleme Eğitimi. Ankara: Pegem Akademi Yayınları.
  21. Ercan, İ. ve Kan, İ. (2004). Ölçeklerde güvenirlik ve geçerlik. Uludağ Üniversitesi Tıp Fakültesi Dergisi, 30 (3), 211-216. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/420425
  22. Erkek, G. (2020). Ortaokul 8. sınıf öğrencilerinin eleştirel dinleme becerilerinin geliştirilmesi. (Doktora tezi). YÖK tez merkezi. (651399).
  23. Field, A. (2000). Discovering Statistics Using SPSS for Windows. Sage Publications: New Delhi.
  24. Göğüş, B. (1978). Orta Dereceli Okullarımızda Türkçe ve Yazın Eğitimi. Ankara: Gül Yayınevi.
  25. Hu, L. T. and Bentler, P. M. (1999). Cutoff criteria for fit indexes in covariance structural analysis: conventional criteria versus new alternatives. Structural Equation Modeling, 6 (1), 1-55. https://doi.org/10.1080/10705519909540118
  26. İnceoğlu, M. (2010). Tutum, Algı, İletişim. İstanbul: Beykent Üniversitesi Yayınları.
  27. Karamenderes, A. ve Siyez, D.M. (2022). Kariyere İlişkin Ebeveyn Destek Algısı Ölçeği (KİEDAÖ): Geçerlik ve Güvenirlik Çalışması. Ege Eğitim Dergisi, 23(1), 35-49. https://doi.org/10.12984/egeefd.902340
  28. Karasar, N. (2011). Bilimsel Araştırma Yöntemi. Ankara: Nobel Akademi Yayıncılık.
  29. Katrancı, M. (2018). İlkokul öğrencilerine yönelik yazma kaygısı ölçeği: geçerlik ve güvenirlik çalışması. Journal of Social And Humanities Sciences Research,5 (24), 1544-1555. http://dx.doi.org/10.26450/jshsr.516
  30. Kaya, M.F. (2013). Sürdürülebilir kalkınmaya yönelik tutum ölçeği geliştirme çalışması. Marmara Coğrafya Dergisi, 28, 175-193. https://dergipark.org.tr/tr/pub/marucog/issue/475/3929
  31. Kemiksiz, Ö. (2015). Türkçe öğretiminde eleştirel dinleme. Erzincan Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi Özel Sayı, 2, 299-316. https://dergipark.org.tr/tr/pub/erzisosbil/issue/45172/565562
  32. Kincheloe, J. L., McLaren, P. and Steinberg, S. R. (2011). Critical pedagogy and qualitative research. The SAGE handbook of qualitative research, 163, 177. https://www.researchgate.net/publication/350611219_Critical_Pedagogy_and_Qualitative_Research
  33. Kline, R. B. (2011). Principles and Practice of Structural Equation Modeling. New York: Guilford Press.
  34. Lorcu, F. (2020). Örneklerle Veri Analizi SPSS Uygulamalı. Ankara: Detay Yayıncılık.
  35. Melanlıoğlu, D. ve Karakuş Tayşi, E. (2013). Türkçe öğretim programında dinleme kazanımlarının ölçme değerlendirme yöntemleri bakımından sınıflandırılması. Dil ve Edebiyat Dergisi, 2 (6), 23-32. https://www.arastirmax.com/en/publication/dil-edebiyat-egitimi-dergisi/2/6/turkce
  36. Melanlıoğlu, D. (2011). İlköğretim Türkçe öğretim programının dinleme türleri bakımından değerlendirilmesi. İnönü Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 12(3), 65-78. https://dergipark.org.tr/tr/pub/inuefd/issue/8698/108632
  37. Özbay, M. (2005). Sesle ilgili kavramlar ve konuşma. Millî Eğitim Dergisi, 168, 116-125. https://dhgm.meb.gov.tr/yayimlar/dergiler/Milli_Egitim_Dergisi/168/index3-ozbay.htm
  38. Özdamar, K. (2002). Paket Programlar ile İstatistiksel Veri Analizi 1. Eskişehir: Kaan Kitabevi.
  39. Purnamaningwulan, R.A. (2022). Listening journals to promote students’ critical thinking skills in an integrated listening-speaking course. Studies in English Language and Education, 9 (2), 744-760. https://pdfs.semanticscholar.org/ae98/9e2eb4f2617ad6c59430a6c4171306ea64f2.pdf
  40. Sevim, O. ve Varışoğlu, B. (2022). Türkçe öğrenen yabancı öğrenciler için üretici dil becerisi öz yeterlilik ölçeği: geçerlik ve güvenirlik çalışması. Fırat Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 33 (1), 187-202. https://doi.org/10.18069/firatsbed.1214107
  41. Sheskin, D. J. (2004). Handbook of parametric and nonparametric statistical procedures. Boca Raton: Chapman and Hall /CRC.
  42. Söylemez, Y. (2015). Ortaokul öğrencilerine yönelik eleştirel temel dil becerileri ölçeklerinin geliştirilmesi (Doktora tezi). YÖK tez merkezi. (418249).
  43. Şencan, H. (2005). Sosyal ve Davranışsal Ölçümlerde Geçerlik ve Güvenirlik. Ankara: Seçkin Yayıncılık.
  44. Şimşek, Ö. F. (2007). Yapısal Eşitlik Modellemesine Giriş: Temel İlkeler ve LISREL Uygulamaları. İstanbul: Ekinoks Yayınları.
  45. Tabachnick, B.G. and Fidell, L.S. (2013). Multivariate statistics. Boston: Pearson Education.
  46. Taşkın, Y. (2017). Öğretmen adayları için eleştirel dinleme tutum ölçeğinin geçerlik ve güvenirlik çalışması. International Journal of Language Academy, 5(2), 116-128. https://toad.halileksi.net/olcek/ogretmen-adaylari-icin-elestirel-dinleme-tutum-olcegi/
  47. Tatar, M. (2023). Ortaokul Türkçe ders kitaplarındaki dinleme metinlerinin eleştirel dinleme ölçütleri bağlamında incelenmesi. (Yüksek lisans tezi). YÖK tez merkezi. (833659).
  48. Tavşancıl, E. (2002). Tutumların Ölçülmesi ve SPSS ile Veri Analizi. Ankara: Nobel.
  49. Trace, J. (2013). Designing a task based critical listening construct for listening assessment. Second Language Studies, 32 (1), 59-111. https://www.hawaii.edu/sls/wp-content/uploads/2014/09/Trace-Jon.pdf
  50. Yalçın, A. (2012). Türkçe Öğretim Yöntemleri. Ankara: Akçağ Yayınları.
  51. Yaşlıoğlu, M.M. (2017). Sosyal bilimlerde faktör analizi ve geçerlilik: keşfedici ve doğrulayıcı faktör analizlerinin kullanılması. İstanbul Üniversitesi İşletme Fakültesi Dergisi, 46, 74-85. https://dergipark.org.tr/tr/pub/iuisletme/issue/32177/357061
  52. Yıldız, D. ve Uzunsakal, E. (2018). Alan araştırmalarında güvenilirlik testlerinin karşılaştırılması ve tarımsal veriler üzerine bir uygulama. Uygulamalı Sosyal Bilimler Dergisi, 1, 14-28. https://dergipark.org.tr/tr/pub/iuusbd/issue/38311/399621
  53. Yurdugül, H. (2005). Ölçme Kuramı ve Güvenirlik Katsayıları. http://yunus.hacettepe.edu.tr/~yurdugul/3/indir/Guvenirlik.pdf. (Erişim:07.06.2023).
  54. Yurdugül, H. (2006). The comparison of reliability coefficients in parallel, tau-equivalent, and congeneric measurements. Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Dergisi, 39(1), 15-37. https://doi.org/10.1501/Egifak_0000000127
  55. Vandergrift, L. and Goh, C. C. M. (2012). Teaching and Learning Second Language Listening: Metacognition in Action. New York: Routledge.
  56. Katrancı, M. (2018). İlkokul öğrencilerine yönelik yazma kaygısı ölçeği: geçerlik ve güvenirlik çalışması. Journal of Social And Humanities Sciences Research,5 (24), 1544-1555. http://dx.doi.org/10.26450/jshsr.516