KaydedilenlerDerginizi ekleyin

Dergiler / Tarih Dergisi / 2023 / Sayı: 81

Cumhuriyet’in 100. Yılında İlmiye Araştırmaları Üzerine Bir Değerlendirme

An Evaluation on İlmiye Studies in the 100th Anniversary of the Republic

Mehmet İpşirli(İstanbul Medipol Üniversitesi, İnsan ve Toplum Bilimleri Fakültesi, Siyaset Bilimi ve Uluslararası İlişkiler Bölümü)0000-0002-1665-1620
Sayfa
195–226
Yayın Tarihi
2023-11-10
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Cumhuriyetin 100. yılındaki duruma bakıldığında ilmiyenin çeşitli konuları üzerine pek çok tez, makale ve kitap yazılmış, sempozyumlar düzenlenmiş olmakla birlikte hala incelenmeyen birçok önemli konunun olduğu ve ilmiye alanında Uzunçarşılı’nın kitabından sonra henüz standart telif bir eserin yazılmadığı gerçeği ile karşılaşılmaktadır.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Osmanlı’da ulemanın temsil ettiği ilmiye, devlet yapısı içerisinde eğitim, yargı ve başlıca dini kurumları, kuruluş ve gelişme dönemlerinde çoğunlukla vezirlik, nişancılık görevlerini üstlenmiş, önemli ayrıcalıkları olan, devlet teşrifatında ön sıralarda yer alan bir zümredir.
📊
Temel Bulgular & Veri:Bu önemli ve yetkili kurumla ilgili Cumhuriyet döneminde 1940’lı yıllardan itibaren özellikle eğitim yönü üzerine bazı çalışmalar yapılmış, 1960’lı yıllardan itibaren tarih bölümlerinde ders olarak okutulmaya ve doktora tezleri hazırlanmaya başlanmasıyla ilgi giderek artmıştır.
💡
Sonuç & Katkı:Cumhuriyetin 100. yılındaki duruma bakıldığında ilmiyenin çeşitli konuları üzerine pek çok tez, makale ve kitap yazılmış, sempozyumlar düzenlenmiş olmakla birlikte hala incelenmeyen birçok önemli konunun olduğu ve ilmiye alanında Uzunçarşılı’nın kitabından sonra henüz standart telif bir eserin yazılmadığı gerçeği ile karşılaşılmaktadır.
🔬Tür:Görüş Makalesi
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Türkiye Cumhuriyeti 100. Yılı · Osmanlı Devleti · ilmiye

Özet

Osmanlı’da ulemanın temsil ettiği ilmiye, devlet yapısı içerisinde eğitim, yargı ve başlıca dini kurumları, kuruluş ve gelişme dönemlerinde çoğunlukla vezirlik, nişancılık görevlerini üstlenmiş, önemli ayrıcalıkları olan, devlet teşrifatında ön sıralarda yer alan bir zümredir. Bu önemli ve yetkili kurumla ilgili Cumhuriyet döneminde 1940’lı yıllardan itibaren özellikle eğitim yönü üzerine bazı çalışmalar yapılmış, 1960’lı yıllardan itibaren tarih bölümlerinde ders olarak okutulmaya ve doktora tezleri hazırlanmaya başlanmasıyla ilgi giderek artmıştır. Cumhuriyetin 100. yılındaki duruma bakıldığında ilmiyenin çeşitli konuları üzerine pek çok tez, makale ve kitap yazılmış, sempozyumlar düzenlenmiş olmakla birlikte hala incelenmeyen birçok önemli konunun olduğu ve ilmiye alanında Uzunçarşılı’nın kitabından sonra henüz standart telif bir eserin yazılmadığı gerçeği ile karşılaşılmaktadır.

Abstract

In the Ottoman Empire, the ilmiye, represented by the ulema, held educational, judicial, and major religious institutions within the state structure, and in the periods of establishment and development, they mostly held the posts of vizier and minister. The ilmiye is a group of people with important privileges and at the forefront of state ceremonies. Studies on this important institution -especially on its educational aspects- began to be conducted in the Republican period, starting in the 1940s. Since the 1960s, interest has gradually increased as the ilmiye started to be taught as a course in history departments, and related doctoral theses began to emerge. The situation during the 100th anniversary of the Republic shows that many theses, articles, and books have been written and symposiums have been organized on various topics of ilmiye. However, many important topics have not yet been examined, and no standardized work has yet been written in the field of ilmiye after Uzunçarşılı’s book.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

İpşirli, M. (2023). Cumhuriyet’in 100. Yılında İlmiye Araştırmaları Üzerine Bir Değerlendirme. Tarih Dergisi, Sayı: 81, 195–226. https://doi.org/10.26650/iutd.20238106

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (181)

  1. Abou-El-Haj, Rifa’at Ali, 1703 İsyanı Osmanlı Siyasasının Yapısı = The 1703 Rebellion and the Structure of google scholar
  2. Ottoman Politics, çev. Çağdaş Sümer, Tan Kitabevi, Ankara 2011. google scholar
  3. Akgündüz, Hasan, Klasik Dönem Osmanlı Medrese Sistemi, Amaç, Yapı, İşleyiş, İstanbul 1997. google scholar
  4. Akgündüz, Murat, Osmanlı Devletinde Şeyhülislâmlık, Beyan Yayınları, İstanbul 2002. google scholar
  5. Aktepe, Münir, Patrona İsyanı: 1730, İ.Ü. Edebiyat Fakültesi, İstanbul 1958. google scholar
  6. Alan, Ercan, Kadıasker Ruznamçelerine Göre XVII. Yüzyılda Rumeli’de Kadılık Müessesesi, Marmara Üniversitesi, Doktora Tezi, İstanbul 2015. google scholar
  7. Albayrak, Sadık, Son Devir Osmanlı Uleması, I-V, İstanbul 1980-1981. google scholar
  8. Altunsu, Abdülkadir, Osmanlı Şeyhülislamları, Ankara 1972. google scholar
  9. Altuntaş, Zeynep, Sultan Abdülmecid Dönemi Osmanlı Uleması, Marmara Üniversitesi, Doktora Tezi, İstanbul 2013. google scholar
  10. Atay, Hüseyin, “1914’te Medrese Düzeni”, İslam İlimleri Enstitüsü Dergisi, sayı 5 (1982), s. 23-54. google scholar
  11. ________, “Fatih-Süleymaniye Medreseleri Ders Programları ve İcazet-nameler”, Vakıflar Dergisi, sayı 13 (Ankara 1981), s. 171-235. google scholar
  12. ________, “Medreselerin Gerilemesi”, Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, XXIV (1981), s. 1556. google scholar
  13. ________, “Medreselerin Islahatı”, Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, XXV (1981), s. 1-43. google scholar
  14. ________, Osmanlılarda Yüksek Din Eğitimi, Medrese Programları, İcazetnameler, Islahat Hareketleri, Dergah Yayınları, İstanbul 1983. google scholar
  15. Atçıl, Abdurrahman, Erken Dönem Osmanlı İmparatorluğu’nda Âlimler ve Sultanlar, çev. Gürzat Kami, Klasik, İstanbul 2019. google scholar
  16. Atmaca, Arzu, II. Meşrutiyet’ten Cumhuriyet’e Kadar Huzur Dersleri (1909-1922), İstanbul Üniversitesi, Yüksek Lisans Tezi, İstanbul 2018. google scholar
  17. Aydın, Bilgin, “Meşihat Arşivi’nde Muhafaza Edilen Nakibüleşraf Defterleri”, Türklük Araştırmaları Dergisi, sayı 10 (2001), s. 21-26. google scholar
  18. Aydın, Mahir, Ahmet Arif Hikmet Beyefendi, Bir Tanzimat Devri Şeyhülislamı, TTK, Ankara 2013. google scholar
  19. Bâb-ı Meşîhat Şeyhülislâmlık Arşivi Defter Kataloğu, yay. haz. Bilgin Aydın-İlhami Yurdakul-İsmail Kurt, İSAM, İstanbul 2006. google scholar
  20. Baltacı, Cahid, “Kadıasker Ruznamçelerinin Tarihi ve Kültürel Ehemmiyeti”, İslam Medeniyeti Mecmuası, IV/l (1979), s. 55-100. google scholar
  21. ________, XV-XVI. Asırlarda Osmanlı Medreseleri, Teşkilat-Tarih, İstanbul 1976. google scholar
  22. Başar, Serhat, Fotoğrafları ve Aileleriyle Osmanlı Şeyhülislamları, İstanbul 2017. google scholar
  23. Baysun, M. Cavid, “Çivi-zade”, İA, III, s. 438-439. google scholar
  24. ________, “Ebussuûd Efendi”, İA, IV, s. 92-99. google scholar
  25. ________, “Mescid-Osmanlı Devri Medreseleri”, İA, VIII, s. 71-77. google scholar
  26. Beyazıt, Yasemin, Kadıasker Atama Ruznamçelerinden “Çivizade Mehmed Efendi Ruznamçesi”, TTK, Ankara 2018. google scholar
  27. ________, Kadıasker Mülazım Ruznamçelerinden “Bostanzade Mehmed Efendi Defteri”, TTK, Ankara 2020. google scholar
  28. ________, Osmanlı İlmiyye Mesleğinde İstihdam (XVI. Yüzyıl), TTK, Ankara 2014. google scholar
  29. ________, Osmanlı İlmiyye Tarikinde İstihdam ve Hareket: Rumeli Kadıaskerliği Ruznamçeleri Üzerine Bir Tahlil Denemesi (XVI. Yüzyıl), Ankara Üniversitesi, Yayımlanmamış Doktora Tezi, Ankara 2009. google scholar
  30. Beydilli, Kemal, Osmanlı Döneminde İmamlar ve Bir İmamın Günlüğü, Tarih ve Tabiat Vakfı, İstanbul 2001. google scholar
  31. Bilge, Mustafa L., İlk Osmanlı Medreseleri, İstanbul 1984. google scholar
  32. Bolay, S. Hayri, “Klasik Dönem Osmanlı Düşüncesi ve Osmanlı’da Tehafüt Tutkusu”, Yeni Türkiye, Osmanlı Özel Sayı, VI/33 (2000), s. 11-30. google scholar
  33. ________, “Osmanlılar’da Düşünce Hayatı”, Osmanlı Dönemi Medeniyeti, İstanbul 2019, s. 587-632. google scholar
  34. ________, Osmanlılarda Düşünce Hayatı ve Felsefe, Akçağ Basım, Ankara 2005. google scholar
  35. Buzpınar, Ş. Tufan, “Nakîbüleşrâf”, DİA, XXXII, s. 322-24. google scholar
  36. Can, Betül, Fatih Döneminden Tanzimat’a Kadar Osmanlı Medreselerinde Arapça Öğretimi, Gazi Üniversitesi, Doktora Tezi, Ankara 2009. google scholar
  37. Cevdet Paşa, Tezâkir, 40-Tetimme, yay. Cavid Baysun, TTK, Ankara 1991. google scholar
  38. Ceylan, Nedim, 951-959 (1544-1556) Tarihli Rumeli Kadıaskeri Ruznamesi, İ.Ü. Osmanlı Müesseseleri ve Medeniyetleri Tarihi Kürsüsü, Mezuniyet Tezi, İstanbul 1980. google scholar
  39. Cihan, Ahmet, Reform Çağında Osmanlı İlmiye Sınıfı, İstanbul 2004. google scholar
  40. Çabuk, Vahid, İslam Ansiklopedisi İndeksi, Ankara 1994. google scholar
  41. Çelik, Murat, Osmanlı Medreseleri ve Avrupa Üniversiteleri 1450-1600, Küre Yayınları, İstanbul 2019. google scholar
  42. Çiftçi, Mehdin, “XVI-XVII. Yüzyıl Osmanlı İlmiye Teşkilatı İçin Bir Kaynak: Tarihi Silsile-i Ulema”, İSTEM, X/20 (2012), s. 113-129. google scholar
  43. ________, Süleymaniye Dârulhadisi (XVI-XVII. asırlar), Kitabevi, İstanbul 2013. google scholar
  44. Danişmend, İsmail Hami, İzahlı Osmanlı Tarihi Kronolojisi, V Osmanlı Devlet Erkânı, İstanbul 1971. google scholar
  45. Düzenli, Pehlul, Osmanlı Hukukçusu Şeyhülislâm Ebussuûd Efendi ve Fetvâları, Selçuk Üniversitesi, Doktora Tezi, Konya 2007. google scholar
  46. Ebü’l-Ula Mardin, Huzur Dersleri, İsmail Akgün Matbaası, I, İstanbul 1956. google scholar
  47. ________, Huzur Dersleri, yay. haz. İsmet Sungurbey, İ.Ü. Hukuk Fakültesi, II-III, İstanbul 1966. google scholar
  48. Emecen, F. M., “Tarih-i Lebiba’ya Dair”, Tarih Dergisi Fâtih Sultan Mehmed’e Hatıra Sayısı, sayı 33 (1982), s. 234-254. google scholar
  49. Ergin, Osman Nuri, Türkiye Maarif Tarihi, I-V, İstanbul 1939-1943. google scholar
  50. Erken Dönem Osmanlı İlmiye Teşkilatı Kaynakları: XVI. Yüzyıl Osmanlı Ulema Defterleri, haz. Ercan Alan-Abdurrahman Atçıl, Türkiye Bilimler Akademisi, Ankara 2018. google scholar
  51. Erünsal, İsmail E., “Fatih Devri Kütüphaneleri ve Molla Lütfi Hakkında Birkaç Not”, Tarih Dergisi, sayı 33 (1981), s. 57-78. google scholar
  52. ________, Osmanlılarda Kütüphaneler ve Kütüphanecilik: Tarihi Gelişimi ve Organizasyonu, Timaş Yayınları, İstanbul 2020. google scholar
  53. ________, Osmanlılarda Sahaflık ve Sahaflar, Timaş Yayınları, İstanbul 2013. google scholar
  54. ________, “Nuruosmaniye Kütüphanesinde Bulunan Bazı Kazasker Ruznamçeleri”, Tarih Enstitüsü Dergisi, X-XI (1981), s. 3-15. google scholar
  55. Erzurum İspirli Kadızâde Mehmed Ârif Efendi ve Ömer Efendi Sempozyumu Tebliğleri, Erzurum 2014. google scholar
  56. Erzurumlu Şeyhulislam Mûsâ Kâzım Efendi Sempozyumu Tebliğleri, ed. Ömer Kara, Atatürk Üniversitesi, Erzurum 2014. google scholar
  57. Erzurumlu Şeyhulislam Seyyid Feyzullah Efendi Sempozyumu Tebliğleri, ed. Ömer Kara, Atatürk Üniversitesi, Erzurum 2015; google scholar
  58. Evsen, Esra, Osmanlı İlmiye Teşkilatında Mülâzemet Sistemi (18. Yüzyıl Örneği), Marmara Üniversitesi, Yüksek Lisans Tezi, İstanbul 2009. google scholar
  59. Fazlıoğlu, Şükran, “Manzûme Fî Tertîb El-Kutub Fî El-Ulûm ve Osmanlı Medreselerindeki Ders Kitapları”, Değerler Eğitimi Dergisi, I/1 (2003), s. 97-110; google scholar
  60. ________, “Osmanlı Medrese Müfredatına Dair Çalışmalar: Nereden Nereye?”, Türkiye Araştırmaları Literatür Dergisi, VI/12 [Türk Eğitim Tarihi Sayısı] (2008), s. 593-609. google scholar
  61. ________, “Ta‘lîm ile İrşâd Arasında: Erzurum İbrahim Hakkı’nın Medrese Ders Müfredatı”, Dîvân: İlmî Araştırmalar Dergisi, X/18 (2005), s. 115-173. google scholar
  62. Görgün, Tahsin, Osmanlı Düşüncesi, İstanbul 2020. google scholar
  63. Gül, Ahmet, Osmanlı Medreselerinde Eğitim - Öğretim ve Bunlar Arasında Daru’l-Hadislerin Yeri, TTK, Ankara 1997. google scholar
  64. Güldöşüren, Arzu, 19. Yy.’ın Yarısında Tarîk Defterlerine Göre İlmiye Ricâli, Marmara Üniversitesi, Yüksek Lisans Tezi, İstanbul 2004. google scholar
  65. ________, II. Mahmud Dönemi Osmanlı Uleması, Marmara Üniversitesi, Doktora Tezi, İstanbul 2013. google scholar
  66. Gündoğdu, İsmail, The Ottoman Ulema Group and State of Practicing ‘Kaza’ Authorıty During The 18th Centııry, Orta Doğu Teknik Üniversitesi, Yayımlanmamış Doktora Tezi, Ankara 2009. google scholar
  67. Heyd, Uriel, “The Ottoman Ulema and the Westernization in the time of Selim III and Mahmud II”, Scripta Hierosolymitana, IX (1961), s. 63-96. google scholar
  68. Hızlı, Mefail, Mahkeme Sicillerine Göre Osmanlı Klasik Dönemi Bursa Medreselerinde Eğitim-Öğretim, Bursa 1997. google scholar
  69. ________, Osmanlı Klasik Döneminde Bursa Medreseleri, İstanbul 1998. google scholar
  70. Hilafet Risaleleri: İslam Siyasi Düşüncesinde Değişme ve Süreklilik: II. Abdülhamit Devri, haz. İsmail Kara, I-II, Klasik, İstanbul 2002. google scholar
  71. Hilafet Risaleleri: İkinci Meşrutiyet Devri, haz. İsmail Kara, III-IV, Klasik, İstanbul 2003. google scholar
  72. Hilafet Risaleleri: Cumhuriyet Devri, haz. İsmail Kara, V, Klasik, İstanbul 2005. google scholar
  73. Hilafet Risaleleri İslam Düşüncesinde Değişme ve Süreklilik: Cumhuriyet Devri, haz. İsmail Kara, VI, Klasik, İstanbul 2014. google scholar
  74. I. Uluslararası Ahmed Ziyaüddin Gümüşhanevi Sempozyumu Bildiriler Kitabı, Gümüşhane Üniversitesi, Gümüşhane 2014. google scholar
  75. Inber, Colin, Şeriattan Kanuna, Ebussuud ve Osmanlı’da İslami Hukuk, çev. Murteza Bedir, Tarih Vakfı, İstanbul 2004. google scholar
  76. İhsanoğlu, Ekmeleddin, “Osmanlı Medrese Tarihçiliğinin İlk Safhası (1916-1965) -Keşif ve Tasarlama Dönemi”, Belleten, LXIV/240 (2000), s. 541-582. google scholar
  77. ________, Gelibolu Mustafa Ali’nin Künhü’l-Ahbar’ında Medrese ve İlmiye: Metin Tesisi, Tahlili ve Tenkidi, Türkiye Bilimler Akademisi, Ankara 2020. google scholar
  78. ________, Medreseler Neydi Ne Değildi?: Osmanlılarda Akli İlimlerin Eğitimi ve Modern Bilimin Girişi, Kronik, İstanbul 2019. google scholar
  79. İlmiye Salnamesi, İstanbul 1334/1916. google scholar
  80. İlmiyye Sâlnâmesi Osmanlı İlmiyye Teşkilâtı ve Şeyhulislâmlar, derleyen Seyit Ali Kahraman-Ahmet Nezih Galitekin, İstanbul 1988. google scholar
  81. İnalcık, Halil, “Kazasker Defterine Göre Kadılık”, çev. Bülent Arı, Adalet Kitabı, Adalet Bakanlığı Yayınları, Ankara 2007, s. 117- 137. google scholar
  82. ________, “The Ruznamçe Registers of The Kadıasker of Rumeli as Preserved in the İstanbul Müftülük Archives”, Tıırcica, XX (1988), s. 251-275. google scholar
  83. İnanır, Ahmet, Şeyhülislâm İbn Kemal’in Fetvaları Işığında Kanûnî Devrinde Osmanlı’da Hukukî Hayat: Mes’eleler ve Çözümleri (Fetâvâ-yı İbn Kemal), OSAV, İstanbul 2011. google scholar
  84. İpşirli, Mehmet, “İlmiye Mesleği İstihdamında Usulsüzlük İddiaları Üzerine Kanuni’nin Emriyle Yapılan Kapsamlı Bir Tahkikat”, Tarih Dergisi, sayı 80 (2023), s. 55-113. google scholar
  85. ________, “Osmanlı Devleti’nde Kazaskerlik (XVII. Yüzyıla Kadar)”, Belleten, LXI/232 (1997), s. 597-699. google scholar
  86. ________, XVII. Yüzyıl Başlarına Kadar Osmanlı İmparatorluğu’nda Kadıaskerlik Müessesesi, İ.Ü., Tarih Bölümü, Osmanlı Müesseseleri ve Medeniyeti Tarihi Ana Bilim Dalı, Doçentlik Tezi, İstanbul 1982. google scholar
  87. ________, “Huzur Dersleri”, DİA, XVIII, s. 441-444. google scholar
  88. ________, “İlmiyye Salnâmesi”, DİA, XXII, s. 145-146. google scholar
  89. İzgi, Cevat, Osmanlı Medreselerinde İlim, I-II, İz Yayıncılık, İstanbul 1997. google scholar
  90. Kara, Ömer, “İslâm Geleneğinde Ümerâ Huzurundaki Bilimsel Toplantıların Osmanlıcası: Huzur Dersleri”, Osmanlı Toplumunda Kur’an Kültürü ve Tefsir Çalışmaları, II, İstanbul 2013, s. 299-369. google scholar
  91. Karahasanoğlu, Selim, Kadı ve Günlüğü, Sadreddinzade Telhisi Mustafa Efendi Günlüğü (1711-1735) Üstüne Bir İnceleme, Türkiye İş Bankası, İstanbul 2013. google scholar
  92. Karataş, Ali İhsan, Şeyhülislâm Karaçelebizâde Abdülaziz Efendi (Hayatı-Eserleri-Vakıfları), Bursa Büyükşehir Belediyesi, Bursa 2015. google scholar
  93. Katib Çelebi, Takvimü’t-tevârîh, İndeksli Tıpkıbasım, TTK, Ankara 2009. google scholar
  94. Kaydu, Ekrem, “Osmanlı Devletinde Şeyhülislâmlık Müessesesinin Ortaya Çıkışı”, Atatürk Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, sayı 2 (1977), s. 201-210. google scholar
  95. ________, Die Institution des Scheyh-ul-Islamat im Osmanisehen Staat, Erlangen, Doktora Tezi, 1971. google scholar
  96. Kevâkib-i Seb’a, Yedi Gezegen, Fransız Aynasında Osmanlı Kültürü, haz. Ekmeleddin İhsanoğlu, TÜBA, Ankara 2022. google scholar
  97. Kılıç, Rüya, Osmanlıda Seyyidler ve Şerifler, Kitap Yayınevi, İstanbul 2005. google scholar
  98. Koca, Ferhat, Külliyât, Dini ve İctimaî Makaleler, Şeyhülislâm Musa Kazım Efendi, Ankara Okulu Yayınları, Ankara 2002. google scholar
  99. Köse, Ömer Faruk, Osmanlı Devleti’nde Taşra Müftüleri (1550-1750), Fatih Sultan Mehmet Vakıf Üniversitesi, Yayınlanmış Doktora Tezi, İstanbul 2023. google scholar
  100. Kuru, Levent, Kazasker Ruznamçelerine Göre 18. Yüzyılın İlk Yarısında Rumeli’de Kadılık Müessesesi, Marmara Üniversitesi, Doktora Tezi, İstanbul 2016. google scholar
  101. ________-Ahmet Önal, Osmanlı Kaza Teşkilatı (1078/1667-1668 Düzenlemesine Göre), Yeditepe Yayınevi, İstanbul 2018. google scholar
  102. Kütükoğlu, Mübahat S., “1869’da Faal İstanbul Medreseleri”, Tarih Enstitüsü Dergisi, sayı 7-8 (1976/1977), s. 277-392. google scholar
  103. ________, “Darü’l-Hilafeti’l-‘Aliyye Medresesi ve Kuruluşu Arefesinde İstanbul Medreseleri”, İslâm Tetkikleri Enstitüsü Dergisi, VII/1-2 (1978), s. 1-212. google scholar
  104. ________, XX. Asra Erişen İstanbul Medreseleri, TTK, Ankara 2000. google scholar
  105. Matsuo, Yuriko, “The Mülâzemet System in the İlmiye Organization in the Ottoman Empire (1520- 1620): According to Candidate Registers (Rumeli Kazaskerliği Ruznamesi)”, Japan Association far Middle East Stııdies, 11 (1996), s. 39-69. google scholar
  106. Medrese Geleneği ve Modernleşme Sürecinde Medreseler Uluslararası Sempozyum Bildirileri, ed. Fikret Gedikli, I-II, Muş Alparslan Üniversitesi, Muş 2013. google scholar
  107. Mehmed Şem‘î Efendi, Esmârü’t-tevârih, Tarihin Meyveleri, haz. S. Faruk Göncüoğlu-Selâhaddin Alpay, İstanbul t.y. google scholar
  108. Muammer Özergin, Sultan Kanunî Süleyman Han Çağına Âit Tarih Kayıtları, Erzurum 1971. google scholar
  109. Muhibbi, Hulasatü’l-eser fî a’yani’l-karni’l-hadi aşer, I-IV, Kahire 1284. google scholar
  110. Muradi, Silkü’d-dürer fî a’yâni’l-karni’s-sânî aşer, I-IV, Beyrut 1988. google scholar
  111. Müftü ve Müderris Ömer Nasuhi Bilmen Sempozyum Tebliğleri, ed. Nail Okuyucu ve dğr., İstanbul 2017. google scholar
  112. Nev’izâde Atâyi, Hada’iku’l-Haka’ik fi Tekmileti’ş-Şaka’ik: Nev’izade Atayi’nin Şaka’ik Zeyli, haz. Suat Donuk, ed. Derya Örs, Türkiye Yazma Eserler Kurumu, I-II, İstanbul 2017. google scholar
  113. Ocak, Ahmet Yaşar, “Dinî Bilimler ve Ulema”, Osmanlı Uygarlığı, I, Ankara 2003, s. 243-265. google scholar
  114. ________, “Kanuni Sultan Süleyman Devrinde Osmanlı Resmi Düşüncesine Karşı Bir Tepki Hareketi”, Osmanlı Araştırmaları, sayı 10 (1990), s. 49-58. google scholar
  115. ________, “Klasik Dönem Osmanlı Düşünce Hayatı”, Türkler, XI, Ankara 2002, s. 15-26. google scholar
  116. Oral, Ertuğrul, 1177 (1763-1764) Tarihli 115 Numaralı Rumeli Kadıaskeri Ruznamçesi, Marmara Üniversitesi, Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, İstanbul 1993. google scholar
  117. ________, 993-994 (1585-1586) Tarihli Rumeli Kadıaskeri Ruznamesi, İ.Ü. Osmanlı Müesseseleri ve Medeniyeti Tarihi Kürsüsü, Mezuniyet Tezi, İstanbul 1980. google scholar
  118. Ortaylı, İlber, “Kadı”, DİA, XXIV, s. 69-73. google scholar
  119. ________, Hukuk ve İdare Adamı Olarak Osmanlı Devleti’nde Kadı, Kronik, İstanbul 2016. google scholar
  120. Osmanlı Dünyasında Bilim ve Eğitim, Milletlerarası Kongresi Tebliğleri İstanbul 12-15 Nisan 1999, derleyen Hidayet Yavuz Nuhoğlu, IRCICA, İstanbul 2001. google scholar
  121. Osmanlı Düşüncesi, Kaynakları ve Tartışma Konuları, ed. Fuat Aydın-Metin Aydın-Muhammet Yetim, Sultanbeyli Belediyesi, İstanbul 2019. google scholar
  122. Osmanlı Hukukunda Fetva, ed. Süleyman Kaya-Yunus Uğur-Mustafa Demiray, Klasik, İstanbul 2018. google scholar
  123. Osmanlı Medreseleri, Eğitim, Yönetim ve Finans, ed. Fuat Aydın ve dğr., İstanbul 2019. google scholar
  124. Osmanlı, I-XII, ed. Güler Eren-Kemal Çiçek-Cem Oğuz, Ankara 1999. google scholar
  125. Osmanlı’da İlim ve Fikir Dünyası İstanbul’un Fethinden Süleymaniye Medreselerinin Kuruluşuna Kadar, ed. google scholar
  126. Ömer Mahir Alper-Mustakim Arıcı, Klasik, İstanbul 2015. google scholar
  127. Özbek, Zeynep Ayhün, 1-2 Nolu Mülâzemet Defteri (Tahlil ve Değerlendirme), Marmara Üniversitesi, Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, İstanbul 2006. google scholar
  128. Özen, Şükrü, “Fetva Literatürünün Dönem, Coğrafya ve Mezhep Farklılıkları Açısından Mukayesesi”, Osmanlı Hukukunda Fetva, ed. Süleyman Kaya-Yunus Uğur-Mustafa Demiray, Klasik Yayınları, İstanbul 2018, s. 348-378. google scholar
  129. ________, “Osmanlı Döneminde Fetva Literatürü”, Türkiye Araştırmaları Literatür Dergisi, III/5 (2005), s. 249-378. google scholar
  130. Özergin, M. Kemal, “Rumeli Kadılıkları’nda 1078 Düzenlemesi”, İsmail Hakkı Uzunçarşılı’ya Armağan, Ankara 1976, s. 251-309. google scholar
  131. Özkul, Osman, Gelenek ve Modernite Arasında Osmanlı Uleması, İstanbul 2005. google scholar
  132. Özyılmaz, Ömer, Osmanlı Medreselerinin Eğitim Programları, Ankara 2002. google scholar
  133. Repp, Richard, The Müfti of Istanbul, A Study in the Development of the Ottoman Learned Hierarchy, OUP, Oxford 1986. google scholar
  134. Sahn-ı semân’dan Dârülfünûn’a Osmanlı’da İlim ve Fikir Dünyası: Âlimler, Müesseseler ve Fikrî Eserler XVI. Yüzyıl, ed. Ekrem Demirli ve dğr., Zeytinburnu Belediyesi, İstanbul 2017. google scholar
  135. Sahn-ı semân’dan Dârülfünûn’a Osmanlı’da İlim ve Fikir Dünyası: Âlimler, Müesseseler ve Fikrî Eserler XVII. Yüzyıl, ed. Hidayet Aydar-Ali Fikri Yavuz, Zeytinburnu Belediyesi, İstanbul 2017. google scholar
  136. Sahn-ı semân’dan Dârülfünûn’a Osmanlı’da İlim ve Fikir Dünyası: Âlimler, Müesseseler ve Fikrî Eserler XVIII. Yüzyıl, ed. Ahmet Hamdi Furat ve dğr., I-II, Zeytinburnu Belediyesi, İstanbul 2018. google scholar
  137. Sahn-ı semân’dan Dârülfünûn’a Osmanlı’da İlim ve Fikir Dünyası: Âlimler, Müesseseler ve Fikrî Eserler XIX. Yüzyıl, ed. Ahmet Hamdi Furat, Zeytinburnu Belediyesi, İstanbul 2021. google scholar
  138. Sarıcaoğlu, Fikret, “Kâtib Çelebi’nin Otobiyografileri”, Tarih Dergisi, Prof. Dr. İsmet Miroğlu Hatıra Sayısı, sayı 37 (2002), s. 297-319. google scholar
  139. Sarıcık, Murat, Osmanlı İmparatorluğu’nda Nakîbü’l-Eşrâflık Müessesesi, TTK, Ankara 2003. google scholar
  140. Sarıkaya, Yaşar, “II. Meşrutiyet ve Medreseler: Geleneksel Bir Kurumun Modernleşme Sürecinde Var Olma Mücadelesi”, Divan, Meşrutiyet II Özel Sayısı, XIII/25 (2008), s. 37-73. google scholar
  141. ________, Ebu Said el-Hadimi: Merkez ile Taşra Arasında Bir Osmanlı Alimi, Kitap Yayınevi, İstanbul 2008. google scholar
  142. ________, Medreseler ve Modernleşme, İz Yayıncılık, İstanbul 1997. google scholar
  143. Sırma, İhsan Süreyya, L’Institution et les biographies des sayh al-Islam sous le regne du Sultan Abdülhamid II: (1876-1909), Universite des Sciences Humanes de Strasbourg, Doktora Tezi, 1973. google scholar
  144. Şakaik-i Nu‘maniye ve Zeyilleri, neşre haz. Abdülkadir Özcan, I-V, Çağrı Yayınları, İstanbul 1989. google scholar
  145. Şentop, Mustafa, Osmanlı Yargı Sistemi ve Kazaskerlik, Klasik Yayınları, İstanbul 2005. google scholar
  146. Şeyhü’l-İslâm Ebüssu’ûd Efendi Fetvâları, haz. Ahmet Akgündüz, OSAV, İstanbul 2018; google scholar
  147. Şeyhülislam Arzları ve Padişah İradeleri (1845-1878): Tanzimat Devri Şeyhülislamlarının Arzları ve Padişah İradeleri, haz. İlhami Yurdakul, Türkiye Bilimler Akademisi, Ankara 2017. google scholar
  148. Şeyhülislâm Ebussuûd Efendi, Ma‘rûzât, haz. Pehlul Düzenli, Klasik, İstanbul 2013. google scholar
  149. Şeyhülislâm İbn Kemâl Sempozyumu, Türkiye Diyanet Vakfı, Ankara 1986. google scholar
  150. Tarih-i Silsile-i Ulema, Süleymaniye Ktp, Esad Ef. Nr. 2142. google scholar
  151. Taşköprülü-zade, eş-Şakaiku’n-Nu’maniyye fî ulemai’d-Devleti’l-Osmaniyye, nşr. Ahmed Suphi Furat, İstanbul Üniv. Edebiyat Fak., İstanbul 1985/1405. google scholar
  152. Tezin, Sadık, Osmanlı Devleti’nde Çok Yönlü Bir Ulema Ailesi: Hocazâdeler, Mimar Sinan Üniversitesi, Doktora Tezi, İstanbul 2022. google scholar
  153. The Ulemâ in Modern History, Studies in memory of Professor Uriel Heyd, Asian and African Studies, VII, Special Number, ed. Gabriel Baer, Jerusalem Israil 1971. google scholar
  154. Türek, Ahmed-F. Çetin Derin, “Feyzullah Efendi’nin Kendi Kaleminden Hal Tercümesi”, Tarih Dergisi, sayı 23 (1969), s. 205-218; sayı 24 (1970), s. 69-92. google scholar
  155. Türkiye’de İslamcılık Düşüncesi ve Hareketleri Sempozyum Tebliğleri, ed. İsmail Kara-Asım Öz, Zeytinburnu Belediyesi, İstanbul 2013. google scholar
  156. Türkiye’de İslamcılık Düşüncesi: Metinler Kişiler, haz. İsmail Kara, I-III, Risale Yayınları, İstanbul 1986. google scholar
  157. Uluslararası Düzceli M. Zâhid Kevserî Sempozyumu Bildirileri, Düzce Belediyesi-Sakarya Üniversitesi İlahiyat Fakültesi, Düzce 2007. google scholar
  158. Uluslararası Hocazâde Sempozyumu Bildiriler, Bursa Büyükşehir Belediyesi, Bursa 2011. google scholar
  159. Uluslararası Katılımlı Osmanlı Bilim ve Düşünce Tarihi Sempozyumu Bildiriler Kitabı, Gümüşhane Üniversitesi, Gümüşhane 2014. google scholar
  160. Uluslararası Medrese ve İlahiyat Kavşağında İslami İlimler Sempozyum Bildirileri, ed. İsmail Narin, I-II, Bingöl Üniversitesi, Bingöl 2013. google scholar
  161. Uluslararası Molla Fenârî Sempozyumu Bildiriler, Bursa Büyükşehir Belediyesi, Bursa 2010. google scholar
  162. Unan, Fahri, “Osmanlı İlmiye Tarikinde “Pâye”li Tayinler Yahut Devlette Kazanç Kapısı”, Belleten, LXII/233 (1998), s. 41-64; google scholar
  163. ________, “Osmanlılarda Medrese Eğitimi”, Osmanlı: Toplum, V, Ankara 1999, s. 149-160. google scholar
  164. ________, “Taşköprülü-Zâde’nin Kaleminden XVI. Yüzyılın “İlim” ve “Âlim” Anlayışı”, Osmanlı Araştırmaları, sayı 17 (1997), s. 149-264; google scholar
  165. ________, Kuruluşundan Günümüze Fatih Külliyesi, TTK, Ankara 2003. google scholar
  166. Uzan, Süleyman, 997-998 (1589-1590) Tarihli Rumeli Kadıaskeri Ruznamesi, İ.Ü. Osmanlı Müesseseleri ve Medeniyeti Tarihi Kürsüsü, Mezuniyet Tezi, İstanbul 1980. google scholar
  167. Uzunçarşılı, İ. H., Osmanlı Devletinin İlmiye Teşkilatı, TTK, Ankara 1965. google scholar
  168. Ünver, Süheyl, Fatih Külliyesi ve Zamanı İlim Hayatı, İstanbul 1946. google scholar
  169. XVIII. Asrın Ortalarına Kadar Türkiye’de İlim ve İlmiyeye Dair Bir Eser Kevakib-i Seb‘a Risalesi, haz. Nasuhi Ünal Karaarslan, TTK, Ankara 2015. google scholar Yakut, Esra, Şeyhülislamlık, Yenileşme Döneminde Devlet ve Din, İstanbul 2005. google scholar
  170. Yaltkaya, M. Şerafettin, “Tanzimattan Evvel ve Sonra Medreseler”, Tanzimat I, İstanbul 1940, s. 463-467. google scholar
  171. Yetim, Hacer, 1217-1224 Tarihli Mülâzemet Defterleri ve Mülâzemet Sistemi, Marmara Üniversitesi, Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, İstanbul 2009. google scholar
  172. Yıldırım, Selahattin-Cihan Okuyucu, Osmanlı İlim Geleneğinde İstanbul Dârülhadisleri ve Müderrisleri, İstanbul 2021. google scholar
  173. Yıldız, Aysel, Crisis and rebellion in the Ottoman Empire: the downfall of a Sultan in the age of revolution, I.B. Tauris, London 2017. google scholar
  174. Yurdakul, İlhami, Osmanlı İlmiye Merkez Teşkilatında Reform (1826-1876), İletişim Yayınları, İstanbul 2008. google scholar
  175. Zengin, Zeki Salih, “II. Meşrutiyet Döneminde Islahat Çalışmaları Çerçevesinde Medreselerin Kuruluş Sistemi ve İdari Teşkilatı”, OTAM, sayı 9 (1998), s. 431-449. google scholar
  176. ________, “Osmanlılar’da II. Meşrutiyet Döneminde Yeni Açılan Medreseler ve Din Görevlisi Yetiştirme Çalışmaları”, İslâm Araştırmaları Dergisi, sayı 36 (2016), s. 33-61. google scholar
  177. ________, II. Meşrutiyet’te Medreseler ve Din Eğitimi, Akçağ, Ankara 2002. google scholar
  178. Zerdeci, Hümeyra, Osmanlı Ulema Biyografilerinin Arşiv Kaynakları, İstanbul Üniversitesi, Y. Lisans Tezi, İstanbul 1998. google scholar
  179. Zilfi, Madeline C., “The Diary of a Müderris: A New Source for Ottoman Biography”, Journal of Turkish Studies = Türklük Bilgisi Araştırmaları, I (1977), s. 157-174; Türkçesi, “Bir Müderrisin Günlüğü: Osmanlı Biyografisine Yeni Bir Kaynak”, çev. Hamit Er, Din Eğitimi Araştırmaları Dergisi, sayı 12 (2003), s. 89-99. google scholar
  180. Zorlu, Tuncay, “Süleymaniye Tıp Medresesi-I”, Osmanlı Bilimi Araştırmaları, III/2 (2002), s. 79-121. google scholar
  181. ________, “Süleymaniye Tıp Medresesi-II”, Osmanlı Bilimi Araştırmaları, IV/1 (2002), s. 65-96. google scholar