KaydedilenlerDerginizi ekleyin

Dergiler / Tarih Dergisi / 2026 / Sayı: 82

Bir Sosyal Sermaye ve Servet Birikimi Tahlili: İstanbul’un İlk Gedikli Sarraflarından El-Hac Beşir Bin Abdullah’ın Terekesi (1698)

An Analysis Of Social Capital And Wealth Accumulation: The Estate Of El-Hac Beşi̇r Bi̇n Abdullah, One Of Istanbul’s First Gedi̇kli Sarrafs (1698)

Metin Ziya Köse(Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi, Fen-Edebiyat Fakültesi, Tarih Bölümü)0000-0002-4998-1140
Sayfa
169–197
Yayın Tarihi
2024-03-15
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Bu hedeflere ulaşabilmek için hem Osmanlı arşivlerinden hem de İstanbul şer’i mahkeme defterlerindeki kayıtlardan istifade edilecektir.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:İstanbul sarraf gedikleri 1691’de Osmanlı idarecileri tarafından epeyce düşünüldükten ve tartışıldıktan sonra ihdas edilmiştir.
📊
Temel Bulgular & Veri:Mali, finansal ve iktisadi birçok mühim fonksiyonu olan darphanede farklı vazifeleri yanında değerli madenlerin piyasalardan toplanması ve belirli şartlarla darphaneye teslim edilmesi işini uhdelerine almış olan gedikli sarraflar, zaman içerisinde dönemin en dinamik işlerinden birini yapar hale gelmişlerdi.
💡
Sonuç & Katkı:Bu hedeflere ulaşabilmek için hem Osmanlı arşivlerinden hem de İstanbul şer’i mahkeme defterlerindeki kayıtlardan istifade edilecektir.
🔬Tür:Araştırma Makalesi
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Tereke · Mirî Sarraf · Darphane-i Âmire

Özet

İstanbul sarraf gedikleri 1691’de Osmanlı idarecileri tarafından epeyce düşünüldükten ve tartışıldıktan sonra ihdas edilmiştir. Mali, finansal ve iktisadi birçok mühim fonksiyonu olan darphanede farklı vazifeleri yanında değerli madenlerin piyasalardan toplanması ve belirli şartlarla darphaneye teslim edilmesi işini uhdelerine almış olan gedikli sarraflar, zaman içerisinde dönemin en dinamik işlerinden birini yapar hale gelmişlerdi. Bu çalışmada devşirme, yeniçeri ve İstanbul’un ilk gedikli sarraflarından biri olan el-Hac Beşir bin Abdullah’ın kısmen hayatına, kariyer aşamalarına ve terekesi vasıtasıyla servet birikimine ve maddi dünyasının niteliklerine odaklanılacaktır. Bu hedeflere ulaşabilmek için hem Osmanlı arşivlerinden hem de İstanbul şer’i mahkeme defterlerindeki kayıtlardan istifade edilecektir.

Abstract

The gedikli sarrafs of Istanbul were established in 1691 after extensive consideration and discussion by Ottoman administrators. The gedikli sarrafs, had various important functions at the mint, including the collection of precious metals from markets and their delivery to the mint under certain conditions, and had become involved in one of the most dynamic businesses of the period over time. This study will partly focus on the life, career stages, wealth accumulation through inheritance, and characteristics of the material world of the money changer, el-Hac Beşir bin Abdullah, who was a conscript, janissary, and one of Istanbul’s first gedikli sarrafs. To achieve these goals, the article will utilize records from both Ottoman archives and Istanbul’s Sharia court registers.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Köse, M. Z. (2024). Bir Sosyal Sermaye ve Servet Birikimi Tahlili: İstanbul’un İlk Gedikli Sarraflarından El-Hac Beşir Bin Abdullah’ın Terekesi (1698). Tarih Dergisi, Sayı: 82, 169–197. https://doi.org/10.26650/iutd.20241390569

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (59)

  1. Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı Osmanlı Arşivi (BOA) google scholar
  2. Ali Emiri Sultan I. Mahmud Belgeleri (AE.SMHD.I), 257/20998. google scholar
  3. Bâb-ı Âsafî Dîvân-ı Hümâyun Sicilleri Mühimme Defterleri (A.DVNS.MHM.d), 48. google scholar
  4. Darbhane Defterleri (D.DRB.d), 164. google scholar
  5. Maliyeden Müdevver Defterler Tasnifi (MAD.d), 1941, 1673. google scholar
  6. İstanbul Kadı Sicilleri İstanbul Mahkemesi 22 Numaralı Sicil (H. 1107-1108/M. 1698-1697), haz. Ali Coşkun ve diğ., İstanbul Büyükşehir Belediyesi Kültür A.Ş. Yay., İstanbul 2019. google scholar
  7. İstanbul Kadı Sicilleri Bab Mahkemesi 11 Numaralı Sicil (H. 1081/M. 1670-1671), haz. Rasim Erol ve diğ., İstanbul Büyükşehir Belediyesi Kültür A.Ş. Yay., İstanbul 2019. google scholar
  8. İstanbul Kadı Sicilleri Kısmet-i Askeriye Mahkemesi 19 Numaralı Sicil (H. 1109-1110/M. 1698-1699), haz. google scholar
  9. Rasim Erol-Sabri Atay-Nedim Pakırdağ, İstanbul Büyükşehir Belediyesi Kültür A.Ş. Yay., İstanbul 2019. google scholar
  10. İstanbul Kadı Sicilleri Hasköy Mahkemesi 3 Numaralı Sicil (H. 1023-1081/M. 1615-1670), haz. Mustafa Kırış-Salih Kahriman, İstanbul Büyükşehir Belediyesi Kültür A.Ş. Yay., İstanbul 2019. google scholar
  11. Konya Kadı Sicili 39 (1113-1113/1701-1702), haz. İbrahim Solak-İzzet Sak, Konya Büyükşehir Belediyesi Yayınları, Konya 2016. google scholar
  12. Afyoncu, Erhan, Osmanlı Devlet Teşkilatında Defterhane-i Âmire (XVI-XVIII. Yüzyıllar), Türk Tarih Kurumu, Ankara 2014. google scholar
  13. Akyıldız, Ali, “Sarraflık”, DİA, XXXVI, 163-165. google scholar
  14. Albayrak, Gökçen Coşkun, “Osmanlı’da İç Borçlanma ve Sarraflar”, Bilimevi İktisat, 4, İstanbul 2018, s. 128-143. google scholar
  15. Aydın, Yusuf Alperen, Müteşebbis ve Devlet 18. Yüzyılda Peksimetçibaşı Nureddin Ağa’nın Yükselişi, Kitabevi, İstanbul 2016. google scholar
  16. Bashan, Eliezer, “Jewish Moneylending in Constantinople and Smyrna during the 17th-18th Centuries as Reflected in the British Levant Company’s Archives”, The Mediterranean and the Jews-Banking, Finance and International Trade (XVI-XVIII Centuries), ed. Ariel Toaff-Simon Schwarzfuchs, Ramat-Gan 1989, s. 57-73. google scholar
  17. Beydilli, Kemal, “Yeniçeri”, DİA, XLIII, 450-462. google scholar
  18. Bilgin, Arif-Fatih Bozkurt, “Bir Malî Gelir Kaynağı Olarak Vârissiz Ölenlerin Terekeleri ve Beytülmâl Mukataaları”, Kocaeli Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 20 (2010), s. 1-31. google scholar
  19. Bozkurt, Fatih, Tereke Defterleri ve Osmanlı Maddi Kültüründe Değişim, Sakarya Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yayımlanmamış Doktora Tezi, Sakarya 2011. google scholar
  20. Bölükbaşı, Ömerül Faruk, 18. Yüzyılın İkinci Yarısında Darbhâne-i Amire, İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları, İstanbul 2013. google scholar
  21. ________, “İstanbulSarrafları (1691-1835)”, Türk Kültürü İncelemeleri Dergisi, 30 (2014), s. 19-96. google scholar
  22. Clay, Christopher, Gold for the Sultan: Western Bankers and Ottoman Finance: 1856-1881: A Contribution to Ottoman and to International Financial History, I.B. Tauris, New York 2000. google scholar
  23. Çimen, Ayşegül, Public and Private Property Claims in the Ottoman Empire: the Beytülmal and its Institutionalization in the Early Modern Period, Marmara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yayımlanmamış Doktora Tezi, İstanbul 2023. google scholar
  24. Çiftçi, Yasemin, Osmanlı İstanbulu’nun İki Asırlık Gayrimenkul Portresi (1500-1700), Gazi Kitabevi, Ankara 2020. google scholar
  25. Erdoğan, Ayşenur Osmanlı Devleti’nde Yeniçeri Ağalığı Kurumu, İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yayımlanmamış Doktora Tezi, İstanbul 2024. google scholar
  26. Erünsal, İsmail, “Osmanlı Mahkemelerinde Şâhitler: Şuhûdü’l-’Udûlden Şuhûdü’l-Hâle Geçiş”, Osmanlı Araştırmaları, 53 (2019), s. 1-50. google scholar
  27. ________, “Şuhûdü’l-Mazmundan Şuhûdü’l-Hâle: Üsküdar Sicillerinde Bir Değişimin Öyküsü”, Uluslararası Üsküdar Sempozyumu X, 19-20-21 Ekim 2018, Bildiriler, II, İstanbul 2019, s. 3-23. google scholar
  28. Faroqhi, Suraiya, “Onaltıncı ve Onyedinci Yüzyıl Kadı Sicillerinde Kaydolunan Ev Satışlarıyla İlgili Belgelerin Şekil Açısından Değişimi”, Tarih Boyunca Paleografya ve Diplomatik Semineri (30 Nisan-2 Mayıs 1986), İstanbul 1988, s. 201-210. google scholar
  29. Fekete, Lajos, “XVI. Yüzyılda Taşralı Bir Türk Efendi Evi”, Belleten, XLIII/179 (1979), 457-480. google scholar
  30. Graf, Tobias P., The Sultan’s Renegades: Christian-European Converts to Islam and the Making of the Ottoman Elite, 1575-1610, Oxford University Press, Oxford 2017. google scholar
  31. Gerber, Haim, “Jews and Money-Lending in the Ottoman Empire”, The Jewish Quarterly Review, 72/2 (1981), s. 100-118. google scholar
  32. Hulkiender, Murat, Bir Galata Bankerinin Portresi: George Zarifi (1806-1884), Osmanlı Bankası Arşiv ve Araştırma Merkezi, İstanbul 2003. google scholar
  33. İnalcık, Halil, “Economic and Social Structure of the Ottoman Empire in its Heyday”, Essays in Honour of Ekmeleddin İhsanoğlu, I, IRCICA, İstanbul 1986, s. 3-20. google scholar
  34. İpek, Nurdan, Yahudi Bankerler, Yeditepe Yayınevi, İstanbul 2011. google scholar
  35. Jamgoçyan, Onnik, Osmanlı İmparatorluğu’nda Sarraflık Rumlar, Museviler, Frenkler, Ermeniler (16501850), Yapı Kredi Yayınları, İstanbul 2017. google scholar
  36. Kafadar, Cemal, Yeniçeri-Esnaf Relations: Solidarity and Conflict, McGill University, Institute of Islamic Studies, Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Montreal 1981. google scholar
  37. Kaynak, Rahşan, XVI. Yüzyılın İkinci Yarısında Üsküdar’da Sosyal ve Ekonomik Hayat (Şer’iyye Sicillerine Göre), Gazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yayınlanmamış Doktora Tezi, Ankara 2010. google scholar
  38. Kazgan, Haydar, Galata Bankerleri, Türk Ekonomi Bankası, İstanbul 1991. google scholar
  39. Koç, Yahya, Sayda Eyaleti’nde Osmanlı İktidarı ve Yerel Güçler (1700-1775), İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Doktora Tezi, İstanbul 2018. google scholar
  40. Köse, Metin Ziya, Galata’da Sarraf İşletmeleri İşletme Yönetimi, Sermaye ve Yatırım (1691-1733), Kriter Yayınları, İstanbul 2021. google scholar
  41. ________, “Galata’da Ermeni Sarraflar ve Kredi İlişkileri (1700-1720)”, Tarih Dergisi, sayı 64 (2016), s. 73-99. google scholar
  42. Lee, Younghee, Osmanlı Devleti’nde Devşirme Sistemi (Fatih Döneminde Vezir-i Azamlar ve Zağanos Paşa), Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yayımlanmamış Doktora Tezi, Ankara 2020. google scholar
  43. Manav, Nursel, Zenginlikten İflasa Mustafa Reşid Paşa’nın Sarrafı Cezayirlioğlu Mıgırdiç, Libra Kitap, İstanbul 2019. google scholar
  44. Minkov, Anton, Conversion to Islam in the Balkans. Kisve Bahasi Petitions and Ottoman Social Life, 16701730, Brill, Leiden-Boston 2004. google scholar
  45. Nommaz, Aaron, Endülüs’ten Osmanlı’ya Paraya Yön Veren Yahudi Bankerler, Destek Yayınları, İstanbul 2019. google scholar
  46. Oğuz, Gülser, Bir Osmanlı Kentinde Taşınır ve Taşınmaz Mal Varlığına Dayalı Servet Analizi: Edirne Örneği, Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yayımlanmamış Doktora Tezi, Ankara 2013. google scholar
  47. Özcan, Abdülkadir, “Dergâh-ı Âlî”, DİA, IX, 174. google scholar
  48. Özdemir, Serdar, Osmanlı Devleti’nde Devşirme Sistemi, Marmara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Doktora Tezi, İstanbul 2003. google scholar
  49. Pamuk, Şevket, “The Evolution of Financial Institutions in the Ottoman Empire, 1600-1914”, Financial History Review, 11 (2004), s. 7-32. google scholar
  50. Pierce, Leslie, Ahlak Oyunları 1540-1541 Osmanlı’da Ayntab Mahkemesi ve Toplumsal Cinsiyet, çev. Ülkün Tansel, Tarih Vakfı Yayınları, İstanbul 2005. google scholar
  51. Reyhan, Cenk, Osmanlı’da Kapitalizmin Kökenleri, Tarih Vakfı Yurt Yay., İstanbul 2008. google scholar
  52. Sefer, Semih, Lorandolar ve Tubiniler: Osmanlı Devleti’nde Levanten Banker Aileler ve Faaliyetleri, Albaraka Yayınları, İstanbul 2020. google scholar
  53. Tezcan, Betül, XVIII. Yüzyılda Mısır Darphanesi, Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yayımlanmamış Doktora Tezi, Ankara 2020. google scholar
  54. Ünlü, Ertan, 18. Yüzyılın İkinci Yarısında Merkez-Taşra Bağlamında Sarrafların İlişki Ağları: Bir Sosyal Ağ Analizi Yöntemi Denemesi, Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yayımlanmamış Doktora Tezi, Ankara 2020. google scholar
  55. ________, “18. Yüzyılda Osmanlı Eliti Bir Darphane Sarrafının Muhallefatı: Bedros Nam-ı Diğer Petraki”, OTAM, 43 (2018), s. 281-317. google scholar
  56. ________, “Mısır Sarrafı Artin (?-1790)”, Sosyal&Beşerî Bilimler Alanında Akademik Çalışmalar, c. I, Gece Kitaplığı, Ankara 2023, s. 203-217. google scholar
  57. Yaycıoğlu, Ali, “Perdenin Arkasındakiler Osmanlı İmparatorluğunda Sarraflar ve Finans Ağları Üzerine Bir Deneme”, Journal of Turkish Studies, 51 (2019), s. 375-396. google scholar
  58. Yılmaz, Fehmi, “The Life of Köprülüzade Fazıl Mustafa Pasha and his Reforms (1637-1691)”, Osmanlı Araştırmaları, 20 (2000), s. 165-221. google scholar
  59. Yılmaz, Gülay, “Becoming a Devshirme: The Training of Conscripted Children in the Ottoman Empire”, Children in Slavery Through the Ages, ed. Gwyn Campbell-Suzanne Miers-Joseph C. Miller, Ohio University Press, Ohio 2009, s. 119-134. google scholar