Dergiler / Tarih Dergisi / 2025 / Sayı: 86

Tanzimat Mizahının Son Yayıncısı Teodor Kasap’ın Avrupa’ya Kaçışı ve İstanbul’a Dönüşü

The Last Publisher of Tanzimat Humour Theodor Kasap’s Escape to Europe and Return to Istanbul

Gökhan Demirkol(ÇANKIRI KARATEKİN ÜNİVERSİTESİ, SANAT, TASARIM VE MİMARLIK FAKÜLTESİ, RADYO, TELEVİZYON VE SİNEMA BÖLÜMÜ)0000-0003-0672-0992
Sayfa
162–183
Yayın Tarihi
2025-07-04
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Çalışma sonucunda Teodor Kasap’ın hayatının bu dönemine dair literatürde pek çok eksik ve hatalı bilginin bulunduğu tespit edilmiş ve yeni olgusal veriler ortaya konulmuştur.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Teodor Kasap, 19. yüzyıl Osmanlı entelektüellerinden birisi olmasının yanı sıra oldukça da üretken bir yayıncıdır.
📊
Temel Bulgular & Veri:Üretkenliği ve sahip olduğu mizah anlayışı dönemin en önemli mizah dergilerinin ortaya çıkmasını sağlamıştır. 1877 yılında yayımladığı bir karikatür sebebiyle aldığı üç yıl hapis cezası hem onun hem de Türk mizah dergiciliğinin dönüm noktası olmuştur.
💡
Sonuç & Katkı:Çalışma sonucunda Teodor Kasap’ın hayatının bu dönemine dair literatürde pek çok eksik ve hatalı bilginin bulunduğu tespit edilmiş ve yeni olgusal veriler ortaya konulmuştur.
🔬Tür:Literatür & Derleme Çalışması
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Teodor Kasap · Türk Basın Tarihi · Osmanlı Mizah Basını

Özet

Teodor Kasap, 19. yüzyıl Osmanlı entelektüellerinden birisi olmasının yanı sıra oldukça da üretken bir yayıncıdır. Kasap’ı Türk Basın Tarihi açısından önemli bir şahsiyet yapan olgu ise Osmanlı Devleti’nde Türkçe mizah dergiciliğinin yayın standartlarını belirleyen önemli isimlerden birisi olmasıdır. Üretkenliği ve sahip olduğu mizah anlayışı dönemin en önemli mizah dergilerinin ortaya çıkmasını sağlamıştır. 1877 yılında yayımladığı bir karikatür sebebiyle aldığı üç yıl hapis cezası hem onun hem de Türk mizah dergiciliğinin dönüm noktası olmuştur. Dava sürecinin ardından cezaevine giren Teodor Kasap, kısa bir süre sonra Paris’e kaçmış ve muhalif bir kimliğe bürünmüştür. Teodor Kasap’ın hapis cezası almasından vefatına kadar geçen süre zarfında yaşananlar biyografisi ve Türk basın tarihi açısından önemlidir ancak literatürde bu sürece dair sınırlı bilgi bulunmaktadır. Buradan hareketle çalışma; Kasap’ın cezaevine girmesi ile vefatı arasındaki sürede yaşananları tespit etmeyi amaçlamaktadır. Ayrıca ulaşılan yeni bilgiler ile de Türk Basın Tarihi’ne katkı sağlanması hedeflenmektedir. Betimsel Araştırma motifi ile tasarlanan çalışmada İçerik Analizi yöntemi kullanılmıştır. Çalışma sonucunda Teodor Kasap’ın hayatının bu dönemine dair literatürde pek çok eksik ve hatalı bilginin bulunduğu tespit edilmiş ve yeni olgusal veriler ortaya konulmuştur.

Abstract

Teodor Kasap, besides being one of the 19th century Ottoman intellectuals, was also a prolific publisher. What makes Kasap an important figure in terms of Turkish Press History is that he was one of the important figures who set the publishing standards of Turkish humour magazines in the Ottoman Empire. His productivity and sense of humour led to the emergence of the most important humour magazines of the period. The three year prison sentence he received for a cartoon he published in 1877 was a turning point for both Teodor Kasap and Turkish humour magazine publishing. Teodor Kasap, who was imprisoned after the trial process, fled to Paris shortly afterwards and assumed an oppositional identity. What happened between Teodor Kasap's imprisonment and his death is important in terms of his biography and Turkish Press History, but there is limited information about this process in the literature. From this point of view, the study aims to determine what happened between Kasap's imprisonment and his death. In addition, it is aimed to contribute to the Turkish Press History with the new information obtained. Content Analysis method was used in the study designed with Descriptive Research motif. As a result of the study, it has been determined that there is a lot of incomplete and erroneous information in the literature on this period of Teodor Kasap's life and new factual data has been put forward.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Demirkol, G. (2025). Tanzimat Mizahının Son Yayıncısı Teodor Kasap’ın Avrupa’ya Kaçışı ve İstanbul’a Dönüşü. Tarih Dergisi, Sayı: 86, 162–183. https://doi.org/10.26650/iutd.1576166

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (90)

  1. Hariciye Nezareti Siyasi (HR. SYS.): 1789/9; 1826/8; 1826/13. google scholar
  2. Hariciye Nezareti Tercüme Odası (HR. TO.): 95/21; 134/18. google scholar
  3. Hazine-i Hassa Hassa DefterLeri (HH. d.): 6861. google scholar
  4. İrade Dahiliye (İ. DH.): 752/61399; 934/73992. google scholar
  5. İrade Hariciye (İ. HR.): 280/17309. google scholar
  6. Mabeyn-i Hümayun Evrakı İradeleri (MB. İ.): 51/206; 89/1. google scholar
  7. Satın Alınan Evrak Cahit Baysun Evrakı (HSD. CB.): 2/9. google scholar
  8. Yıldız Arzuhal Jurnal (Y. PRK. AZJ): 19/20. google scholar
  9. Yıldız Esas Evrakı (Y. EE.): 79/61; 15/84. google scholar
  10. Yıldız Hariciye Nezareti Maruzatı (Y. PRK. HR.): 4/78. google scholar
  11. Yıldız Hususi Maruzat (Y. A. HUS.): 163/107; 163/68. google scholar
  12. Yıldız Mütenevvi Maruzat (Y. MTV): 66/54. google scholar
  13. Basiret. google scholar
  14. Ceride-i Havadis. google scholar
  15. Gazette de Lorroine. google scholar
  16. Hayal. google scholar
  17. İkdam. google scholar
  18. İstikbal. google scholar
  19. Kölnische Zeitung. google scholar
  20. L'independant. google scholar
  21. La Figaro. google scholar
  22. La France. google scholar
  23. La Turquie. google scholar
  24. Le Charivari. google scholar
  25. Le Gaulois. google scholar
  26. Le Temps. google scholar
  27. Münchener Tagblatt. google scholar
  28. Schwabischer Merkür. google scholar
  29. Stamboul. google scholar
  30. Takvim-i Vekayi. google scholar
  31. The Bradford Daily Telegraph. google scholar
  32. The Manchester Coürier. google scholar
  33. The Western Times. google scholar
  34. Vakit. google scholar
  35. Ahmet Mithat, Üss-i İnkilap, Takvim-i Vekayi Matbaası, II, İstanbul 1295. google scholar
  36. Anastassiadou, Meropi, XIX. Yüzyıl İstanbül’ünda Rümlar, çev. İsmail Yerguz, Alfa Yayınları, İstanbuL 2023. google scholar
  37. Ayverdi, Samiha, Arkamızda Dönen Dolaplar, Kubbealtı Neşriyatı, İstanbul 2012. google scholar
  38. Balta, Evangelia, Karamanlı Yazınsal Mirasının Ocaklarında Madencilik, çev. Ayşe Nihal Akbulut, Yapı Kredi Yayınları, İstanbul 2019. google scholar
  39. Bibligoraphie de la France, Partie 1, Bibligraphie Officelle, Paris 1878. google scholar
  40. Bibliotheca Historica oder systematisch geordnete Übersicht der in Deütschland ünd dem Aüslande aüf dem Gebiete der gesammten Geschichte neü erschienenen Bücher, Göttingen 1878. google scholar
  41. Bir Devrin Tarihi, Selanik Vali-i Sabıkı Nazım Paşa’nın Hatıraları, Arba Yayınları, İstanbul 1992. google scholar
  42. Birinci, Ali, Tarihin Gölgesinde, Meşâhir-i Meçhûleden Birkaç Zat, Dergâh Yayınları, İstanbul 2001. google scholar
  43. British Müseüm Catalogüe of Printed Books, William CLowes and Sons, London 1885. google scholar
  44. Cassape, Theodore, Lettres a Son Excellence Said Pacha, general De divison, chef De la maison militaire De sa majeste imperiale le Sultan Abd-ul-hamid II, ministre de la marine imperiale ottomane, directur des ecoles imperiales militaires, ete. Premiere lettre, Imp. Victor GoupY, Paris 1877. google scholar
  45. Çapanoğlu, M. SüLeyman, Basın Tarihimizde Mizah Dergileri, Gazeteciler Cemiyeti Yayınları, İstanbul 1970. google scholar
  46. Çeviker, Turgut, Gelişim Sürecinde Türk Karikatürü I, Adam Yayınları, İstanbul 1986. google scholar
  47. Demirkol, Gökhan, “Zincirli Hürriyet: Teodor Kasap’ın Kanun-i Esasi ile İmtihanı”, Belgi Dergisi, sayı 25 (2023), 209-233. google scholar
  48. “Dersaadet’te ve MemaLik-i Şahanede tab’ ve neşr olunan her nev’i gazete ve evrak-ı havadis-i mülkiye ve politikiyye tab’ ve neşri hakkında bu kere tanzim olunan nizamnamedir”, Düstur, Tertip I, II, s. 220-226. google scholar
  49. Durmuş, Büşra Tosun, “İstanbul’un İlk Medya Patronları: Filip Şahinyan, Teodor Kasap, Basiretçi Ali ve Ahmet Mithat Efendi”, Osmanlı İstanbul’unda Gazetecilik, İstanbul Basın Tarihi, haz. Belkıs Ulusoy, Suat Gezgin, İBB YaYınLarı, I, İstanbuL 2023, s. 152-185. google scholar
  50. Ebuzziya Tevfik, Yeni Osmanlılar Tarihi, haz. Yakup Öztürk, Kapı Yayınları, İstanbul 2019. google scholar
  51. Eldem, Edhem, V. Murad’ın Oğlu Selahattin Efendi’nin Evrak ve Yazıları, Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, I, İstanbul 2019. google scholar
  52. Elfenbein, Madeleine, No Empire for Old Men: The Young Ottomans and the World, 1856-1878, The University of Chicago, Yayımlanmamış Doktora Tezi, Chicago 2017. google scholar
  53. Erdem, Yahya, “Basın ve Sansür: Hayal’in Tatilleri”, Müteferrika, sayı 14 (1998), 3-30. google scholar
  54. Es, Hikmet Feridun, Tanımadığımız Meşhurlar, haz. Selçuk Karakılıç, Ötüken Neşriyat, İstanbul 2019. google scholar
  55. Gallage, A., Two years of the Eastern Question Vol. II, Samuel Tinsley, London 1877. google scholar
  56. Gedeon, Manouil, Bir Tarihçinin Notları 1800-1913, Atina 1932. google scholar
  57. Gerçek, Selim Nüzhet, Türk Gazeteciliği, Devlet Matbaası, İstanbul 1931. google scholar
  58. Güneş, İhsan, Türk Parlamento Tarihi, TBMM Vakfı Yayınları, II, Ankara 1996. google scholar
  59. II. Abdülhamid’in İlk Mâbeyn Feriki Eğinli Said Paşa’nın Hâtırâtı 1876-1887, haz. Davut Erkan, Türk Tarih Kurumu Yayınları, II, Ankara 2022. İnuğur, M. Nuri, Basın ve Yayın Tarihi, Der Yayınları, İstanbul 2005. google scholar
  60. İnuğur, M. Nuri, Basın ve Yayın Tarihi, Der Yayınları, İstanbul 2005. google scholar
  61. İskit, Server, Türkiye’de Matbuat İdareleri ve Politikaları, Başvekalet Basın ve Yayın Umum Müdürlüğü, Ankara 1943. google scholar
  62. İz, Fahir, “Teodor Kasab”, Encyclopaedia of Islam, IV, 681-682. google scholar
  63. Jeltjakov, A. D., Türkiye’nin Sosyo-Politik ve Kültürel Hayatında Basın, Basın Yayın Genel Müdürlüğü, Ankara 1979. google scholar
  64. Kabacalı, Alpay, Başlangıçtan Günümüze Türkiye’de Basın Sansürü, Gazeteciler Cemiyeti Yayınları, İstanbul 1990. google scholar
  65. “Kanun-i Esasi”, Düstur, Tertip I, IV, s. 4-20. google scholar
  66. Kısa, Ahmet, “Jön Türk Neşriyatında Öncü Bir Gazete: İstikbal ve Ali Şefkati Bey”, Cumhuriyet Tarihi Araştırmaları Dergisi, XII, sayı 5, (2016), 3-24. google scholar
  67. ______, Cleanthi Scalieri ve Aziz Bey Komitesi (1876-1878), Hacettepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Ankara 2012. google scholar
  68. Koloğlu, Orhan, Türkiye Karikatür Tarihi, Bileşim Yayınevi, İstanbul 2005. google scholar
  69. Kut, Turgut, “Teodor Kasap”, DİA, XL, 473-475. google scholar
  70. Kutay, Cemal, Nelere Gülerlerdi?, Aksoy Yayıncılık, İstanbul 1998. google scholar
  71. Küçük, Cevdet, “Çırağan Vak‘ası”, DİA, VIII, 306-309. Mildanoğlu, Zakarya, Ermenice Süreli Yayınlar 1794-20 google scholar
  72. Mildanoğlu, Zakarya, Ermenice Süreli Yayınlar 1794-2000, Aras Yayıncılık, İstanbul 2014. google scholar
  73. Nalcıoğlu, Belkıs Ulusoy, Osmanlı’da Muhalif Basının Doğuşu 1828-1878, Yeditepe Yayınevi, İstanbul 2013. google scholar
  74. Namık Kemal’in Husûsi Mektupları II, haz. Fevziye Abdullah Tansel, Türk Tarih Kurumu Yayınları, Ankara 2013. google scholar
  75. Oymak, Alparslan, Osmanlı Mizahında Teodor Kasap (Diyojen, Çıngıraklı Tatar ve Hayal Gazeteleri Üzerine Bir İnceleme), Marmara Üniversitesi Türkiyat Enstitüsü, Yayımlanmamış Doktora Tezi, İstanbul 2013. google scholar
  76. Özdiş, Hamdi, Osmanlı Mizah Basınında Batılılaşma ve Siyaset (1870-1877), Libra Yayıncılık, İstanbul 2010. google scholar
  77. Pakalın, Mehmet Zeki, “Teodor Kasap”, Sicill-i Osmani Zeyli, haz. Ali Aktan, Türk Tarih Kurumu Yayınları, XVIII, Ankara 2009. google scholar
  78. Pamuk, Şevket, Osmanlı İmparatorluğu’nda Paranın Tarihi, Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, İstanbul 2018. google scholar
  79. Sungu, İhsan, “Teodor Kasap (1835-1905)”, Müteferrika, saYı 14, (1998), 37-40. google scholar
  80. ______, Namık Kemal, Maarif Matbaası, İstanbul 1941. google scholar
  81. Tanör, Bülent, “Anayasal Gelişmelere Toplu Bir Bakış”, Tanzimat’tan Cumhuriyet’e Türkiye Ansiklopedisi, İletişim Yayınları, I, İstanbul 1985, 10-26. google scholar
  82. Tarinas, Stranis, “İstanbul’daki Türk Gazetelerinin Yunanlı Editörleri ve Gazetecileri”, Yunan Basını 1784’ten Günümüze, Tarihsel ve Kuramsal Yaklaşımlar, Uluslararası Konferans Bildirileri, ed. Loukia Droulia, Atina 2005, s. 126-134. google scholar
  83. ______, “Kasapoğlu (Kasap), Theodore”, Yunan Basın Ansiklopedisi 1784-1974, II, Atina 2008, 529-531. google scholar
  84. ______, “Osmanlı Devri İstanbul ve İzmir Rum Mizah Basını”, Kebikeç, sayı 50 (2020), 125-142. google scholar
  85. Til, Enis Tahsil, Gazeteler ve Gazeteciler, haz. İbrahim Şahin, Cümle Yayınları, Ankara 2015. google scholar
  86. Uygun, Süleyman, Osmanlı Sularında Rekabet, Mesajeri Maritim Vapur Kumpanyası (1851-1914), Kitap Yayınevi, İstanbul 2015. google scholar
  87. Uzunçarşılı, İsmail Hakkı, “Ali Suavi ve Çırağan Sarayı Va’kası”, Belleten, VIII, sayı: 29, (1944), 71-118. google scholar
  88. ______, “V. Murad’ı Tekrar Padişah Yapmak İsteyen K. Skaliyeri-Aziz Bey Komitesi”, Belleten, VIII, sayı: 30, (1944), 245-328. google scholar
  89. ______, “Beşinci Murad ile Oğlu Salahattin Efendi’yi Kaçırmak için Kadın Kıyafetinde Çırağan’a Girmek İsteyen Şahıslar, Belleten, VIII, sayı: 32, (1944), 589-597. google scholar
  90. Zakarya Mildanoğlu, Görüşme tarihi: 02.02.2024. google scholar