KaydedilenlerDerginizi ekleyin

Dergiler / Tarih Dergisi / 2025 / Sayı: 87

Mesâil-i Afrika: Berlin Konferansı ve Osmanlı Devleti’nin Genişleyen Afrika Algısı

Mesâil-i Afrika: The Berlin Conference and the Ottoman Empire’s Expanding Perception of Africa

Hatice Uğur(Marmara Üniversitesi, Orta Doğu ve Araştırmaları Enstitüsü)0000-0001-6023-6136
Sayfa
82–106
Yayın Tarihi
2025-10-27
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Sonuç olarak çalışma, Berlin Konferansı’nın 140. yıldönümünde Osmanlı’nın Afrika’daki mevcudiyetini çok katmanlı, karşılıklı etkileşimlere dayalı bir perspektiften yeniden değerlendirmeyi amaçlamaktadır.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Bu makale, Berlin Konferansı’nın 140. yılı vesilesiyle, Osmanlı Devleti’nin söz konusu konferanstaki rolünü ve bu dönemin ardından Afrika’ya yönelik artan diplomatik, siyasi ve sembolik ilgisini ele almaktadır.
📊
Temel Bulgular & Veri:Osmanlı Devleti’nin bu sürece katılımı ise, çeşitli araştırmalarda farklı açılardan değerlendirilmiştir.
💡
Sonuç & Katkı:Sonuç olarak çalışma, Berlin Konferansı’nın 140. yıldönümünde Osmanlı’nın Afrika’daki mevcudiyetini çok katmanlı, karşılıklı etkileşimlere dayalı bir perspektiften yeniden değerlendirmeyi amaçlamaktadır.
🔬Tür:Araştırma Makalesi
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Mesail-i Afrika · Berlin Konferansı · Sömürgecilik

Özet

Bu makale, Berlin Konferansı’nın 140. yılı vesilesiyle, Osmanlı Devleti’nin söz konusu konferanstaki rolünü ve bu dönemin ardından Afrika’ya yönelik artan diplomatik, siyasi ve sembolik ilgisini ele almaktadır. Berlin Konferansı, Afrika kıtasının sömürgeci güçler arasında paylaşımını uluslararası hukuki bir çerçeveye oturtan bir dönüm noktası olarak kabul edilmektedir. Osmanlı Devleti’nin bu sürece katılımı ise, çeşitli araştırmalarda farklı açılardan değerlendirilmiştir. Osmanlı’nın konferansa katılımı, esas olarak Afrika’da toprak kazanma arzusundan ziyade, Mısır gibi stratejik bölgelerdeki çıkarlarını koruma amacıyla ilişkilendirilmektedir. Bununla birlikte, imparatorluğun Kuzey Afrika’daki dini ve siyasi nüfuzunu sürdürme çabası ile Avrupa devletleri arasında eşit bir uluslararası aktör olarak konumlanma isteği, bu katılımın belirleyici unsurları olmuştur. Makale, konferans sonrasında Osmanlı belgelerinde sıkça rastlanan “Mesâil-i Afrika” (Afrika Meseleleri) kavramını, imparatorluğun kıtaya yönelik genişleyen jeopolitik algısının bir yansıması olarak ele almaktadır. Bu çerçevede harita üretimi, diplomatik yazışmalar ve Zanzibar örneğinde görüldüğü üzere yerel Müslüman yönetimlerle kurulan ilişkiler üzerinden Osmanlı’nın Afrika’daki varlığına yeni bir bakış açısı sunulmaktadır. Sonuç olarak çalışma, Berlin Konferansı’nın 140. yıldönümünde Osmanlı’nın Afrika’daki mevcudiyetini çok katmanlı, karşılıklı etkileşimlere dayalı bir perspektiften yeniden değerlendirmeyi amaçlamaktadır.

Abstract

This article, marking the 140th anniversary of the 1884–85 Berlin Conference, examines the role of the Ottoman Empire during the 1884–85 Berlin Conference and explores its growing diplomatic, political, and symbolic engagement with Africa in the aftermath of the conference. Recognized as a turning point that formalized the partition of Africa among European colonial powers, the Berlin Conference has been the subject of numerous studies regarding Ottoman participation. Rather than a territorial expansionist agenda, the Ottoman motivation to attend the conference is here interpreted primarily as a strategic effort to safeguard its interests in key regions such as Egypt. Additionally, the desire to maintain religious and political influence in North Africa and to assert its status as a legitimate international actor among European powers played a critical role in its decision to participate. Central to this study is the concept of “Mesâil-i Afrika (African Affairs), frequently encountered in post-conference Ottoman archival documents, which reflects a broadened geopolitical awareness of the continent. Through cartographic production, diplomatic correspondence, and relations with local Muslim polities—such as the Sultanate of Zanzibar—the article proposes a new perspective on Ottoman presence in Africa. In marking the 140th anniversary of the Berlin Conference, this study offers a rethinking of the Ottoman Empire’s African engagement beyond colonial paradigms, emphasizing multi-layered and reciprocal interactions.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Uğur, H. (2025). Mesâil-i Afrika: Berlin Konferansı ve Osmanlı Devleti’nin Genişleyen Afrika Algısı. Tarih Dergisi, Sayı: 87, 82–106. https://doi.org/10.26650/iutd.1615009

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (63)

  1. BOA, Başkanlık Osmanlı Arşivi google scholar
  2. Âmedî Kalemi Meclis-i Vükelâ (A.AMD.MV), 43/438. google scholar
  3. Hatt-ı Humâyun (HAT), 827/37465. google scholar
  4. Hariciye Nezâreti (HHR.SFR.3),375/40. google scholar
  5. Haritalar (HRT.H), 112, 114, 115, 647, 663, 666. google scholar
  6. İrâde Hariciye (İ.HR), 295/18660. google scholar
  7. İrade Dahiliye (İ. DH), 1257/098689. google scholar
  8. İrade Meclis-i Mahsus (İ.MMS), 79/3438. google scholar
  9. Siyasî Kısmı Belgeleri (HR.SYS), 910-A/65-002. google scholar
  10. Mektubi Kalemi (MF.MKT), 400/50 google scholar
  11. Muahedeler (MHD), 325. google scholar
  12. Hariciye Nezâreti, Londra Sefareti Evrakı (HR.SFR.3), 375/40; 97/52. google scholar
  13. Yıldız Elçilik, Şehbenderlik ve Ateşemiliterilik (Y.PRK.EŞA), 8/59. google scholar
  14. Yıldız Arşivi Hususî (Y.A. Hus.), 221/30; 308/82. google scholar
  15. Yıldız Parakende Hariciye Nezâreti Maruzâtı (Y.PRK. HR), 19/26. google scholar
  16. Sudan Kıtası Haritası, İstanbul Üniversitesi Nadir Eserler Kütüphanesi, 93236. google scholar
  17. Yeni Coğrafya Atlası, İstanbul Üniversitesi Nadir eserler Kütüphanesi, 92365. google scholar
  18. Ajayi, J. F. Ade "The Continuity of African Institutions under CoLoniaLism," Emerging Themes in African History, haz. Terence O. Ranger, Londra 1968, s. 189-200. google scholar
  19. Afrika-i Garbi İşlerine Dair Berlin'de Mün'akid Konferans Mazbatalarının Tercümesidir, Atatürk Kitaplığı, nr. 0/960, İstanbul 1302 (1885). google scholar
  20. Birinci, Ali, Üsküdar’da Matbaalar ve Matbaacılar (1839-1908), ULuslararası Üsküdar Sempozyumu VIII, 21-23 Kasım 2014, İstanbuL, s.385-397. google scholar
  21. Bostan, İdris. “Orta Afrika’da Nüfuz Mücadelesi ve Osmanlı İmparatorluğu (1893-1895)”. Belleten 54 (1990), 665-698. google scholar
  22. Castryck, Geert. “The Bounds of Berlin’s Africa: Space- Making and Multiple Territoralities in East and Central Africa”. The International Journal of African Historical Studies 52/1 (2019), 1-10. google scholar
  23. Chamberlain, M.E., The Scramble for Africa, Routledge, London, 2010 (ilk baskı, 1999)k google scholar
  24. Cooper, Frederick “Conflict and Connection: Rethinking Colonial African History”, The American Historical Review, 99 (1994), s. 1516-1545. google scholar
  25. Deets, M. W., “Mostafa Minawi, The Ottoman ScrambLe for Africa: Empire and DipLomacy in the Sahara and the Hijaz”, Journal of Asian and African Studies, 53/4(2018). s. 644-646. https://doi.org/10.1177/0021909617743378. google scholar
  26. DeringiL, SeLim, “Les Ottomans et Le partage de L'Afrique. (1880-1990)”. Studies on Ottoman Diplomatic History V: The Ottomans and Africa. ed. Sinan KuneraLp. İstanbuL 1990. google scholar
  27. DeringiL, SeLim, Well-Protected Domains: Ideology and the Legitimation of Power in the Ottoman Empire, 1876-1909, I. B Tauris YaY., London ve NewYork 1998. google scholar
  28. DeringiL, SeLim, “TheY Live in a State of Nomadism and SavagerY: The Late Ottoman Empire and the Post-CoLoniaL Debate”, Comparative Studies in Society and History 45/2 (2003), s. 311-342. google scholar
  29. Doğan, Ahmet, The Berlin West African Conference 1884-1885 and The Ottoman Empire. Ortadoğu Teknik Üniversitesi, SosYaL BiLimLer Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, Ankara 2021. google scholar
  30. Eşref, M, M.Rüşdü, Memalik-i Mahruse-i Şahaneye Mahsus Mükemmel Atlas, İstanbuL: TefeYYüz Kitabhanesi, 1909. google scholar
  31. Fabian, Steven, “Locating the LocaL in the CoastaL rebeLLion of 1880-1890”, Journal of Eastern African Studies, 7/3 (2013), s. 432-449, https://doi.org/10.1080/17531055.2013.770680. google scholar
  32. GençoğLu, HaLim, “OsmanLıLar ve Afrika TaLanı İsimLi Kitaba Dair”. Afam. (Erişim Erişim 1 Ocak 2025). https://afam.org.tr/osmanLiLar-ve-afrika-taLani-isimLi-kitaba-dair/ google scholar
  33. GiLbert, Eric- Jonathan T. Reynolds, Tarih Öncesinden Günümüze Dünya Tarihinde Afrika, çev. Mehmet DemirkaYa, Küre YaY., İstanbuL, 2016. google scholar
  34. GLassman, Jonathan, Revelry, Rebellion, and Popular Consciousness on the Swahili Coast, 1856-1888, Portsmouth, Heinemann 1995. google scholar
  35. Gündüz, Mustafa, (Haz.), Sultan II. Abdülhamid’in Sadrazamı (Küçük) Mehmed Sa’îd Paşa’nın Hatıratı, Ketebe YaYınLarı, I, İstanbuL 2019. google scholar
  36. Hana, M., “Review of The Ottoman ScrambLe for Africa: Empire and DipLomacY in the Sahara and the Hijaz bY M. Minawi”, International Journal of Middle East Studies, 49/3 (2017),s. 559-561. https://www.jstor.org/stabLe/26852577. google scholar
  37. Hiribarren, Vincent, “The Ottoman ScrambLe for Africa: Empire and DipLomacY in the Sahara and the Hijaz”. Journal of Islamic Studies 29/2 (2017), 272-274. google scholar
  38. HızLı, Kasım ve Sacit Uğuz, “Kuzey Afrika’da Nüfuz MücadeLesi ve SaLih Münir Bey’in DipLomatik Girişimleri”, Kadim, 7, (2024), s. 93-112, doi: 10.54462/kadim.1309866. google scholar
  39. Hunt, Davis, “Interpreting the Colonial Period in African History”, African Affairs, 72/ 289, (1973) s. 383-400. google scholar
  40. İbn Nüzhet, Cevat, Musavver Memalik-i Osmânî Coğrafyası, İstanbul, Martini Osmaniye Matbaası, 1910. google scholar
  41. Ibrahim, Gassim, Afrika’nın Sömürgeleştirilmesi: Berlin Konferansı ve Osmanlı Devleti (1884-1885), Fatih SuLtan Mehmet Vakıf Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Doktora Tezi, İstanbuL 2022. google scholar
  42. Karpat, KemaL, The Politicization of Islam: Reconstructing Identity, State, Faith, and Community in the Late Ottoman State, Oxford University Press, Oxford, 2001. google scholar
  43. Kayali, Hasan, “Mostafa Minawi. The Ottoman ScrambLe for Africa: Empire and Diplomacy in the Sahara and the Hijaz”, The American Historical Review, 122/3, (2017), s. 959-961, https://doi.org/10.1093/ahr/122.3.959 google scholar
  44. Kocamaz, Gürkan, 1884-1885 Berlin Konferansı ve Afrika’nın Avrupalı Devletler Tarafından Paylaşımı, Manisa Celal Bayar Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, Manisa 2015. google scholar
  45. Mazrui, ALi, Afrikalılar: Üçlü Miras, İnsan Yay., İstanbul 1992 google scholar
  46. MeLis, NicoLa, “L’Impero Ottomano ALLa Conferenza di BerLino (1884-85): ImperiaLismo e Anti imperiaLismo aLL’epoca di AbdüLhamid II”. Afriche e Orienti 21/2 (2019), 32-50. google scholar
  47. Minawi, Mostafa, The Ottoman Scramble for Africa: Empire and Diplomacy in the Sahra and the Hijaz, Stanford University Yay., Stanford 2016. google scholar
  48. Minawi, Mostafa, Osmanlılar ve Afrika Talanı, Sahra’dan Hicaz’a İmparatorluk ve Diplomasi, Koç Üniversitesi YaYınLarı, İstanbuL, 2018. google scholar
  49. Minawi, Mostafa, “InternationaL Law and the PrecaritY of Ottoman SovereigntY in Africa at the End of the Nineteenth CenturY”. The International History Review, 43/5, (2020), s 1098-1121. https://doi.org/10.1080/07075332.2020.1765837 google scholar
  50. Pakenham, Thomas, The Scramble for Africa, Abacus, London 1992. google scholar
  51. PaLabıYık, Mustafa Serdar, “InternationaL Law for SurvivaL: Teaching InternationaL Law in the Late Ottoman Empire (1859-1922), Bulletin of the School of Oriental and African Studies, 78/2 (2015), s. 271-292. doi:10.1017/S0041977X14001037. google scholar
  52. Rüşdi, Mehmed, Zengibar Hakkında Malumatı Mufassala, İstanbul Üniversitesi, Nadir Eserler Kütüphanesi, 5052. google scholar
  53. Saib, Ali, Coğrafya-yı Mufassal Memalik-i Devlet-i Aliyye-i Osmânîye, İstanbuL: Ebuzziya Matbaası, 1304 google scholar
  54. Sami, Şemseddin, Kâmusu’l- Âlâm, https://aLam.cagdassozLuk.com/tafsiL-102148-dp9.htmL google scholar
  55. Şahin, Gürsoy, “Afrika’nın Sömürgeleştirilme Sürecinde Berlin Konferansı 1884-1885 ve Afrika Basınına Yansımaları,” History Studies, 10/1 (2018), s. 247-268. google scholar
  56. TüresaY Özgür, “L empire Ottoman sous Le Prismes des etudes postcoLoniaLes. A Propos d’un tournant historiographique recent”, Revue d’historie moderne et comtemporaine, 60/2, (2013), s. 127-145. google scholar
  57. Uğur, Hatice, East Africa’s Entangled Worlds In Ottoman Sources, 1879-1915, Leipzig Üniversitesi, Afrika ÇaLışmaLarı Enstitüsü, Tarih BöLümü, Doktora Tezi, Leipzig 2022. google scholar
  58. Uğur, Hatice, “The Ottoman Perception of the First Colonial Initiations in East Africa: Alman İskan-ı Muhacirin Cemiyeti” İstanbul Medeniyet Üniversitesi Osmanlı Araştırmaları Kongresi, 7-9 Eylül 2022. google scholar
  59. Uğur, Hatice, “Mostafa Minawi. The Ottoman ScrambLe for Africa: Empire and DipLomacy in the Sahara and the Hijaz”, Divan: Disiplinler-arası Çalışmalar Dergisi, 21 (2017) s. 145-150. google scholar
  60. Uğur, Hatice, Osmanlı Afrikasında Bir Sultanlık: Zengibar, Küre Yay., İstanbuL 2005. google scholar
  61. UNESCO General History of Africa: Africa under Colonial Domination, 1880-1935, haz. ALbert Adü Boahen, UNESCO YaY., VII, Paris 1985. google scholar
  62. Yenişehirli, Ahmed Cemal, Coğrafya-i Umumi, İstanbul: Mekteb-i Fünun-ı Harbiye-i Şahane Matbaası, İstanbul 1307. google scholar
  63. Yenişehirli, Ahmed Cemal, Memalik-i Osmânîye’ye Mahsus Coğrafya-ı Askeri, İstanbul, Fünun-ı Harbiye Matbaası, 1310. google scholar