Dergiler / Tarih Dergisi / 2026 / Sayı: 88

Karaçayların Kırgızistan’a Sürgünü: Kırgız Cumhuriyeti Merkez Devlet Arşivi Belgelerine Dayanan Bir Çalışma

The Deportation of the Karachays to Kyrgyzstan: A Study Based On Documents From the Central State Archive of the Kyrgyz Republic

Zalina Adobasheva(KIRGIZİSTAN-TÜRKİYE MANAS ÜNİVERSİTESİ)0000-0003-0138-9559
Nasuh Uslu(KIRGIZİSTAN-TÜRKİYE MANAS ÜNİVERSİTESİ)0000-0002-6999-4934
Yunus Emre Gürbüz(KIRGIZİSTAN-TÜRKİYE MANAS ÜNİVERSİTESİ)0000-0003-4701-6571
Sayfa
152–169
Yayın Tarihi
2026-02-26
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Makale, bir ulusu tüm üyeleriyle birlikte başka topraklara sürgüne göndermenin, büyük trajik kayıplara neden olacak ciddi bir hata olacağını göstermektedir.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Bu makalenin temel amacı, 1943 yılının Kasım ayında Karaçayların Kırgızistan’a sürülmesini yönetmek için SSCB ve Kırgız SSC tarafından planlanan önlemleri incelemektir.
📊
Temel Bulgular & Veri:Bu amaçla Kırgızistan Cumhuriyeti Merkez Devlet Arşivinde bulunan belgeler kullanılmıştır.
💡
Sonuç & Katkı:Makale, bir ulusu tüm üyeleriyle birlikte başka topraklara sürgüne göndermenin, büyük trajik kayıplara neden olacak ciddi bir hata olacağını göstermektedir.
🔬Tür:Araştırma Makalesi
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Karaçaylar · sürgün · SSCB

Özet

Bu makalenin temel amacı, 1943 yılının Kasım ayında Karaçayların Kırgızistan’a sürülmesini yönetmek için SSCB ve Kırgız SSC tarafından planlanan önlemleri incelemektir. Bu amaçla Kırgızistan Cumhuriyeti Merkez Devlet Arşivinde bulunan belgeler kullanılmıştır. Makale, bu belgeleri kullanarak insanlık tarihinin trajik olaylarından birine ışık tutmaya çalışmaktadır. Belgeleri doğru bir şekilde okumak için makale, sürgünün tarihsel arka planını, uygulanışını ve trajik sonuçlarını da açıklamaktadır. Makale, bir ulusu tüm üyeleriyle birlikte başka topraklara sürgüne göndermenin, büyük trajik kayıplara neden olacak ciddi bir hata olacağını göstermektedir. Böylesine büyük bir olayı planlamak ve belirli önlemlerle yönetmeye çalışmak, insanlık trajedileri de dahil olmak üzere travmatik sonuçları önleyemez. Karaçaylar örneği, arşiv belgeleri doğrudan kullanılarak incelenmiştir.

Abstract

The main aim of this article is to study the measures which were planned by the USSR and Kyrgyz SSR to manage the deportation of Karachays to Kyrgyzstan in November 1943. Documents found in the Central State Archive of Kyrgyzstan Republic were used for this purpose. By using those documents, the article tries to shed light on one of the tragic events of the human history. In order to read the documents correctly, the article also explains the historical background, implementation and tragic consequences of the deportation. The article demonstrates that deporting one nation with all its members to other lands would be a grave mistake causing great tragic losses. Planning such a big event and trying to manage it through certain measures would not prevent traumatic results including human tragedies. The example of Karachays have been studied by directly using archival documents.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Adobasheva, Z., Uslu, N., Gürbüz, Y. E. (2026). Karaçayların Kırgızistan’a Sürgünü: Kırgız Cumhuriyeti Merkez Devlet Arşivi Belgelerine Dayanan Bir Çalışma. Tarih Dergisi, Sayı: 88, 152–169. https://doi.org/10.26650/iutd.1739316

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (45)

  1. Central State Archive of Kyrgyz Republic (In short CSA KR). Fund (F.) 1642. Register (R.)11. Docket No (D) 2129. Russian: ЦГА КР (Центральный Государственный Архив Кыргызской Республики). Ф. (Фонд) 1642. Оп. (Опись) 11. Д. (Дело) 2129. google scholar
  2. CSA KR. F. 1642. R. 11. D. 2129. pp. 9-10. google scholar
  3. CSA KR. F. 350. R. 17. D. 92. pp. 296-297. google scholar
  4. CSA KR. F. 350. R. 17. D. 156. p. 304. google scholar
  5. CSA KR. F. 350. R. 17. D. 172. p. 113. google scholar
  6. CSA KR. F. 350. R. 17. D. 163. pp. 50-51. google scholar
  7. CSA KR.F. 350. R. 17. D. 157. p. 196. google scholar
  8. CSA KR. F. 350. R. 17. D. 717. p. 39. google scholar
  9. CSA КР. F.350. R.17. D. 170. p. 160. google scholar
  10. CSA KR. F. 350. R. 17. D. 231. p. 31. google scholar
  11. CSA KR. F. 350. R. 17. D. 76. pp. 139-140. google scholar
  12. CSA KR. F. 350. R. 17. D. 88. p. 52. google scholar
  13. CSA KR. F. 350. R. 17. D. 172. p. 30. google scholar
  14. CSA KR. F. 350. R. 17. D. 156. pp. 200-202. google scholar
  15. CSA KR. F. 350. R. 17. D. 157. p. 196. google scholar
  16. CSA KR. F. 350. R. 1. D. 717. p. 39. google scholar
  17. CSA KR. F. 350. R. 17. D. 170. p. 160. google scholar
  18. CSA KR. F. 56. R. 284. D. 13. pp. 135-141. google scholar
  19. [https://www.alexanderyakovlev.org/fond/issues-doc/1023250](https://www.alexanderyakovlev.org/fond/issues-doc/1023250). (30.04.2019) Document No. 4.82 dated May 1949 on the Number of Special Settlers who Previously Served in the Red Army. google scholar
  20. [https://www.alexanderyakovlev.org/fond/issues-doc/1022601](https://www.alexanderyakovlev.org/fond/issues-doc/1022601) (30.04.2019). Document of the Commissariat of Internal Affairs No. 140 dated 22 August 1945 on “Displaced Persons from the Red Army: Karachays, Kalmyks, Chechens, Ingush, Balkars, Crimean Tatars, Crimean Bulgarians, Greeks, and Armenians.” google scholar
  21. [https://www.alexanderyakovlev.org/fond/issues-doc/1022115](https://www.alexanderyakovlev.org/fond/issues-doc/1022115) (30.04.2019). Decree No. 1221-368cc of the Council of People’s Commissars ‘On the Settlement Arrangements for the Districts of the Former Karachay Autonomous Region in the Stavropol Region’. google scholar
  22. [https://www.alexanderyakovlev.org/fond/issues-doc/1022128](https://www.alexanderyakovlev.org/fond/issues-doc/1022128) (03.04.2019). Document on the Use of Cattle and Grain Remaining in the Karachay Region after the Deportation of the Karachay People. google scholar
  23. [https://www.alexanderyakovlev.org/almanah/inside/almanah-doc/1022117](https://www.alexanderyakovlev.org/almanah/inside/almanah-doc/1022117) (30.04.2019). Document sent by D. V. Arkadyev, Head of the NKVD Transport Department, to V. V. Chernyshev, Deputy People’s Commissar for Internal Affairs, ‘On the Transport of Special Quotas from the North Caucasus’. google scholar
  24. [https://www.alexanderyakovlev.org/almanah/inside/almanah-doc/1022120](https://www.alexanderyakovlev.org/almanah/inside/almanah-doc/1022120) (30.04.2019). Message of the Kyrgyz SSR on the End of the Settlement of Karachays in the Frunze Region. google scholar
  25. [https://www.alexanderyakovlev.org/fond/issues-doc/1022122](https://www.alexanderyakovlev.org/fond/issues-doc/1022122) (30.04.2019). Message from GULAG Chairman V.G. Nasedkin to People’s Commissar of Internal Affairs L.P. Beria dated 08.12.1943 ‘On the Completion of the Resettlement of Karachays to the Jambyl and South Kazakhstan Regions of the Kazakh SSR and the Frunze Region of the Kyrgyz SSR.’ google scholar
  26. [https://www.alexanderyakovlev.org/fond/issues-doc/1022606](https://www.alexanderyakovlev.org/fond/issues-doc/1022606) (04.04.2019). Decision No. 35 of the Council of People’s Commissars of the USSR dated 8 January 1945 ‘On the Legal Status of Special Settlers’.google scholar
  27. Other Sources google scholar
  28. Alexiev, Alexander. “Soviet Nationalities Under Attack: The World War II Experience”. Soviet Nationalities in Strategic Perspective. ed. S. Enders Wimbush. London: Croom Helm, 1985. google scholar
  29. Karça, Ramazan. “Şimali Kafkasya’da Tehcir ve Katliâm”. Dergi”, 5, (1956), pp. 35-50. google scholar
  30. Tavkul, Ufuk. “Rusya’nın Gölgesinde Üç Devir: Karaçay-Malkar Halkının Siyasi Kaderi”. Yeni Türkiye Dergisi, 9/54, (2013), pp. 2707-2735. google scholar
  31. Tavkul, Ufuk. “Kafkasya ve Çevresindeki Türk Toplulukları”. ed. Hasan Celal Güzel - Kemal Çiçek. Türkler. (20), (2014), pp. 489-519. google scholar
  32. Aфанасьев, Юрий - Kозлов, Владимир. История Сталинского Гулага: Спецпереселенцы в СССР. Министерство Культуры и Массовых Коммуникаций. Москва, 2004. google scholar
  33. Aлександр Некрич. Наказанные Народы. Нью-Йорк: Хроника, 1978. google scholar
  34. Aлиева, С. Tak Это Было. Национальные Репрессии в СССР 1919-1952 Годы. Moсква: Российский Международный Фонд Инсан, 1993. google scholar
  35. Бугай, Николай. Иосиф Сталин-Лаврентию Берии: «Их Надо Депортировать»: Документы, Факты, Комментарии. Москва, Дружба Народов, 1992.google scholar
  36. Самойлов, Сергей. Войска НКВД в Борьбе с Бандитизмом на Северном Кавказе 1941-1946 Годы: Сборник Документов. Москва: Нобель Пресс, 2015.google scholar
  37. Земсков, Виктор. Демография Заключённых Спецпоселенцев и Ссыльных (30-50-e Годы). Moсква, 1999. google scholar
  38. Земсков, Виктор. O масштабах Политических Репрессий в СССР. Москва, 2009. google scholar
  39. Кокурин, Aлександр. “Спецпереселенцы в СССР в 1944 Году, или Год Большого Переселения”. Отечественные Архивы, 5, (1993). google scholar
  40. Kринко, Е.; Бугай Н. and Безугольный, A. Горцы Северного Кавказа в Великой Отечественной Войне 1941-1945. Проблемы Истории, Историографии и Источниковедения. Москва: Центрполиграф, 2012. google scholar
  41. Maгомет Боташев. Карачаево-Черкессия в Годы Великой Отечественной Войны (1941-1945 гг.). Черкесск, 1982. google scholar
  42. Некрич, A. Наказанные Народы. Родина. Москва, 1990. google scholar
  43. Новикова, Галина. “Тянь-Шань и Казбек Сроднились Навек”. Вечерний Бишкек, 60, 8 (2007).google scholar
  44. Пархоменко, Владимир. “Кирпичик в «Здание» Правды о Войne”. Слово Кыргызстана, 31 (22480), (2010), 17. google scholar
  45. Полян, Павел. Не по Своей Воле… История и География Принудительных Миграций в СССР. Москва, 2001. google scholar