Dergiler / KADEM Kadın Araştırmaları Dergisi / 2026 / Cilt: 12 Sayı: 1

Medyatizasyon Sürecinde “Toplumsal Cinsiyet” Kavram Çerçevesinin Türkiye’deki Dönüşümü

The Transformation of the “Gender” Conceptual Framework through Mediatization in Türkiye

Büşra Tosun Durmuş(MARMARA ÜNİVERSİTESİ, İLETİŞİM FAKÜLTESİ, GAZETECİLİK BÖLÜMÜ)0000-0001-5158-0058
Sayfa
275–310
Yayın Tarihi
2026-06-30
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Bulgular, 1980'lerde eşitlik odaklı bir hak arama aracı olarak Türkçe literatüre giren kavramın, 2000'li yıllardan itibaren “akışkan öznelliklerin” temsiliyle beraber ontolojik bir yapı-söküm aracına evrildiğini göstermektedir.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Bu çalışma, “toplumsal cinsiyet” kavramının Türkiye'deki anlamsal dönüşümünü, küresel literatürdeki inşasından, tabulaşmasına varan izlekte incelemektedir.
📊
Temel Bulgular & Veri:Robert Entman’ın Kavramsal Çerçeveleme Analizi metodolojisiyle yapılandırılan çalışma, 1980’lerden 2026 yılına kadar uzanan süreçte temel kuramsal metinleri, tercüme sunuşlarını, dijital aktivizm dökümanlarını ve resmi politika açıklamalarını amaçlı örneklem yöntemiyle analiz etmektedir.
💡
Sonuç & Katkı:Bulgular, 1980'lerde eşitlik odaklı bir hak arama aracı olarak Türkçe literatüre giren kavramın, 2000'li yıllardan itibaren “akışkan öznelliklerin” temsiliyle beraber ontolojik bir yapı-söküm aracına evrildiğini göstermektedir.
🔬Tür:Uygulamalı Anket & Alan Araştırması
📍Kapsam:2026 Verileri
⚙️Değişkenler:Toplumsal cinsiyet · Medyatizasyon · Ahlaki panik

Özet

Bu çalışma, “toplumsal cinsiyet” kavramının Türkiye'deki anlamsal dönüşümünü, küresel literatürdeki inşasından, tabulaşmasına varan izlekte incelemektedir. Çalışmanın temel sorunsalı, bilimsel bir analiz birimi olarak ithal edilen bu kavramın, medyatizasyon süreçleri içerisinde nasıl bir “ahlaki panik” nesnesine dönüştüğüdür. Robert Entman’ın Kavramsal Çerçeveleme Analizi metodolojisiyle yapılandırılan çalışma, 1980’lerden 2026 yılına kadar uzanan süreçte temel kuramsal metinleri, tercüme sunuşlarını, dijital aktivizm dökümanlarını ve resmi politika açıklamalarını amaçlı örneklem yöntemiyle analiz etmektedir. Bulgular, 1980'lerde eşitlik odaklı bir hak arama aracı olarak Türkçe literatüre giren kavramın, 2000'li yıllardan itibaren “akışkan öznelliklerin” temsiliyle beraber ontolojik bir yapı-söküm aracına evrildiğini göstermektedir. Bu anlamsal kayma, medyanın kutuplaştırıcı mantığıyla birleşerek kavramın küresel bir tehdit olarak yeniden çerçevelenmesine ve kurumsal düzeyde tabulaşmasına yol açmıştır. Çalışma, bir kavramın medya dolayımıyla nasıl anlam kayması yaşadığını ve damgalanabildiğini ortaya koyması bakımından önemlidir.

Abstract

This study examines the semantic transformation of the concept of gender in Türkiye, tracing its trajectory from its construction in global literature to its eventual tabooization. The primary problematique of the study is how this concept, imported as a unit of scientific analysis, has been transformed into an object of moral panic within mediatization processes. Structured using Robert Entman’s Framing Analysis methodology, the study employs purposive sampling to analyze core theoretical texts, translation prefaces, digital activism documents, and official policy statements spanning the 1980s to 2026. The findings indicate that the concept, which emerged in Turkish literature in the 1980s as an equality-oriented tool for rights advocacy, has, since the 2000s, evolved into a tool for ontological deconstruction alongside the representation of fluid subjectivities. This semantic shift, combined with the polarizing logic of the media, has led to the reframing of the concept as a global threat and its tabooization at the institutional level. This study is significant for demonstrating how a concept can undergo a shift in meaning and become stigmatized through media mediation.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Durmuş, B. T. (2026). Medyatizasyon Sürecinde “Toplumsal Cinsiyet” Kavram Çerçevesinin Türkiye’deki Dönüşümü. KADEM Kadın Araştırmaları Dergisi, Cilt: 12 Sayı: 1, 275–310. https://doi.org/10.21798/kadem.2026.210

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (63)

  1. Akyüz, S. S. & Say, B. (2026). The mediatization of religious authority on Instagram: Theological layers of discourse and representation among digital preachers in Turkey. Romaya Journal, 1, 1-15. https://doi.org/10.5281/zenodo.19023280
  2. Anka Haber. (2025, Mayıs 7). Aile Bakanlığı’ndan “toplumsal cinsiyet, toplumsal cinsiyet kimliği” genelgesi. Retrieved from https://ankahaber.net/haber/detay/aile_bakanligindan_toplumsal_cinsiyet_toplumsal_cinsiyet_kimligi_ genelgesi_uluslararasi_platformlarda_ulkemizin_bu_kavramlara_iliskin_karsi_durusunun_belgelere_yansitilmasi_gerekmektedir_237092
  3. Aydın, E. (2020, Temmuz 23). “Mesele bir dert ama biz de çok antremanlıyız”: Trans kadın aktivistlerle TERF tartışmaları üzerine söyleşi. Çatlakzemin. https://catlakzemin.com/mesele-bir-dert-ama-biz-de-cok-antremanliyiz-transkadin-aktivistlerle-terf-tartismalari-uzerine-soylesi/
  4. Barış, A. B., & Çetin, A. E. (2025). Instagram sahnesinde kutsallık: Türbe ziyaretlerinin dijital temsili. Danisname Beşeri ve Sosyal Bilimler Dergisi, 11, 37-61. https://izlik.org/JA56TP66SX
  5. Bianet. (2019). YÖK, Toplumsal cinsiyet eşitliği tutum belgesini sitesinden kaldırdı. Retrieved from https://bianet.org/haber/yok-toplumsal-cinsiyet-esitligitutum-belgesini-sitesinden-kaldirdi-205668
  6. Bianet. (2025, Mayıs 10). Aile Bakanlığı’ndan toplumsal cinsiyet kavramlarına yasaklama girişimi. Retrieved from https://bianet.org/haber/aile-bakanligindan-toplumsal-cinsiyet-kavramlarina-yasaklamagirisimi- 307201
  7. Indyturk. (2022, Ekim 12). AK Parti’nin “başörtüsüne anayasal güvence” paketinde ayrıntılar belli oldu: Aile korumaya “eşcinsel evliliği” gerekçesi. Retrieved from https://www.indyturk.com/node/562896/siyaset/ak-partininba%C5%9F%C3%B6rt%C3%BCs%C3%BCne-anayasal-g%C3%BCvencepaketinde-ayr%C4%B1nt%C4%B1lar-belli-oldu-aile
  8. (@bounkadinarti). (2021, Mayıs 16). Kadın+ ismi. Instagram. https://x.com/ bounkadinarti/status/1393978055190798340
  9. Butler, J. (2002). Gender trouble: Feminism and the subversion of identity. Routledge.
  10. Butler, J. (2007). Taklit ve ’toplumsal cinsiyet’e karşı durma (Çev. O. Akınhay). Agora Kitaplığı.
  11. Butler, J. (2008). Cinsiyet belası feminizm ve kimliğin altüst edilmesi (Çev. B. Ertür). Metis Yayınları.
  12. Butler, J. (2014). Bela bedenler (Çev. C. Çakırlar & Z. Talay,). Pinhan Yayıncılık.
  13. Cohen, S. (2002). Folk devils and moral panics. Routledge.
  14. Couldry, N., & Hepp, A. (2017). The mediated construction of reality. Polity.
  15. Çakır, S. (2016). Osmanlı kadın hareketi (5. Baskı). Metis Yayınları.
  16. Ardıç Çobaner, A., Kılınç Özüölmez, P., & Alkan, N. (2022). Construction of moral panic on twitter about giving children Covid-19 vaccines: The example of “#DenekDegilBebek”. Erciyes İletişim Dergisi, 9(2), 587-607. https://doi.org/10.17680/erciyesiletisim.1076621
  17. Demircan Çakar, N. (2015). Neden toplumsal cinsiyet adaleti? Kadem. https://kadem.org.tr/neden-toplumsal-cinsiyet-adaleti/
  18. Dmukhovskaya, M. (2025). Between opportunity and scrutiny: female winter olympians navigating sports mediatization. Communication & Sport. https://doi.org/10.1177/21674795251399889
  19. Entman, R. M. (1993). Framing: Toward clarification of a fractured paradigm. Journal of Communication, 43(4), 51-58.
  20. Falkingham, K. (2023, Mart 23). World Athletics bans transgender women from competing in female world ranking events. BBC. Retrieved from https://www.bbc.com/sport/athletics/65051900
  21. Goffman, E. (1986). Frame Analysis: An Essay on the Organization of Experience. Northeastern University Press.
  22. Guerini, S. (2023). From the ‘neutral’ body to the posthuman cyborg: A critique of gender ideology. Spinifex Press.
  23. Gültekin, M. (2020). Feminizmin queer sınavı: Kadın yoksa feminizm var mı? Tezkire, Toplumsal Cinsiyet Sayısı, 74, 159-175.
  24. Gündüz, Ş. (2010). Dinsel söylemin medyatikleşmesi ya da medya vaizleri. Eskiyeni,17, 45-49. https://izlik.org/JA56LM57UN
  25. Güneş. (2024, Eylül 15). İstanbullular meydanlarda! LGBT’ye karşı “Büyük Aile Buluşması” başladı. Retrieved from https://www.gunes.com/gundem/istanbullular-meydanlarda-lgbtye-karsi-buyuk-aile-bulusmasibasladi-1212025
  26. Han, W. (2026). The Rise of trans-exclusionary feminism in South Korea: Popular Feminism and the mediation of women’s bodies. Feminist Media Studies. https://doi.org/10.1080/14680777.2026.2635497
  27. Hatton, B. (2025, Nisan 16). UK’s highest court says legal definition of woman is based on biological sex. BBC. Retrieved from https://www.bbc.com/news/live/cvgq9ejql39t
  28. Hepp, A. (2013). Cultures of mediatizatjon Andreas Hepp Translated by Keith Tribe (Trans. K. Tribe). Polity.
  29. Hepp, A., Stig, H., & Lundby, K. (2015). Mediatization: Theorizing the interplay between media, culture and society. Media, Culture & Society, 18, 1-11. https://doi.org/10.1177/0163443715573835
  30. Hines, S. (2019). Toplumsal cinsiyet akışkan mıdır? 21. yüzyıl için bir rehber (Çev. Ö. Çağlar Aksoy). Hep Kitap.
  31. Hjarvard, S. (2008). The mediatization of society. Nordicom Review, 29(2), 105-134.
  32. Hjarvard, S. (2011). The mediatisation of religion: Theorising religion, media and social change. Culture and Religion, 12(2), 119–135. https://doi.org/10.1080/14755610.2011.579719
  33. KADEM. (2020). İstanbul Sözleşmesi Hakkında. Retrieved from https://kadem.org.tr/istanbul-sozlesmesi-hakkinda/
  34. Kadına Yönelik Şiddet ve Aile İçi Şiddetin Önlenmesi ve Bunlarla Mücadeleye Dair Avrupa Konseyi Sözleşmesi, 210, Avrupa Konseyi sözleşmeler dizisi (2011). Retrieved from https://rm.coe.int/1680462545
  35. Karatay, S. (2025). Medyatizasyon süreci bağlamında müziğin teknolojisi, teknolojinin müziği. Konservatoryum, 12(1), 275–297. https://doi.org/10.26650/CONS2025-1660073
  36. Kearns, S. (2025, Haziran 1). FA ban on trans women in women’s football starts. BBC. https://www.bbc.com/sport/football/articles/c2d57kwn9r7o
  37. Keskin Aksay, N. (2024). Toplumsal cinsiyet söylemi ve temsili: “Etnografik bir tartışma”. Cinsiyet nöbeti (Eds. Z. K. Şerefoğlu Danış & H. Albayrak, ss. 403-457) içinde. Vadi Yayıncılık.
  38. Kinsey, A. C. (1948). Sexual behavior in the human male. W. B. Saunders Company.
  39. Kinsey, A. C. (1953). Sexual behavior in the human female. W. B. Saunders Company.
  40. Kuruluş Manifestosu. (t.y.). Büyük Aile Platformu. Retrieved from https://www.buyukaileplatformu.org/hakkimizda/
  41. @mahinurözdemir. (2025, Kasım 12). TBMM plan ve bütçe komisyonu. Instagram. Retrieved from https://www.instagram.com/p/DRAQpNMgkNC/
  42. Malo, A. (2020). Transcending gender ıdeology: A philosophy of sexual difference (Çev. A. Pavey). The Catholic University of America Press.
  43. Memur-Sen. (2020, Ağustos 28). Memur-Sen Kadınlar Komisyonu’ndan İstanbul Sözleşmesi Raporu. Retrieved from https://www.memursen.org.tr/memur-sen-kadinlar-komisyonundan-istanbul-sozlesmesi-raporu
  44. Mitchell, J. (1971). Women’s estate. Pelican Books.
  45. Mitchell, J. (1985). Kadınlık durumu (Çev. G. İnal, G. Savran, Ş. Tekeli, F. Tınç, Ş. Torun, Y. Zihnioğlu). Kadın Çevresi Yayınları.
  46. Money, J., Hampson, J. G., & Hampson, J. L. (1955). An examination of some basic sexual concepts: The evidence of human hermaphroditism. Bulletin of the Johns Hopkins Hospital, 97(4), 301-319.
  47. Morgan, D. (2011). Mediation or mediatisation: The history of media in the study of religion. Culture and Religion, 12(2), 137–152.
  48. Oakley, A. (1985). Sex, gender and society. Gower Publishing Company.
  49. Özdil Gümüş, E. (2024). Muhafazakâr aile üzerine modern tartışmalar: İstanbul sözleşmesi örneği. Cinsiyet nöbeti (Eds. Z. K. Şerefoğlu Danış & H. Albayrak, ss. 479-510) içinde. Vadi Yayıncılık.
  50. Palabıyık, A. (2025). Toplumsal cinsiyet karmaşasında kültürel terörün sosyalleşmesi sosyo-kültürel terörizm olarak lgbt lobileri örneği. İstanbul Aile Vakfı.
  51. Pilavcı, G. (2024). Teatralliğin medyatizasyonu. Tiyatro Eleştirmenliği ve Dramaturji Bölümü Dergisi, 39, 69–81. https://doi.org/10.26650/jtcd.1467743
  52. Rubin, G. (1975). The traffik in women: Notes on the “political economy” of sex. In Toward an Antropology of Women (ss. 157-210). Montly Review Press.
  53. Rummler, O., & Sosin, K. (2025, Mart 5). All the ways Trump wants to exclude trans people from public life. 19Th News. Retrieved from https://19thnews.org/2025/03/trump-anti-trans-executive-orders/
  54. Stroller, R. J. (1968). Sex and gender: On the development of masculinity and femininity. Science House.
  55. Şen, A. F. (2018). Medyatikleşme üzerine kuramsal bir tartışma. e-Kurgu Anadolu Üniversitesi İletişim Bilimleri Fakültesi Uluslararası Hakemli Dergisi, 26(1), 55-65, https://izlik.org/JA54UW55BA
  56. Taş, Ş. (2018). Kadın çevirmenlerin çeviri çalışmaları aracılığıyla Türkçe’de feminist kadın yazarlar ve eserleri. Trakya Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi, 8(16), 108-124.
  57. Tosun Durmuş, B. (2022). “Kim daha fazla özne?”: Bir netnografi çalışması olarak feminizmin halet-i ruhiyesi. Çağdaş yaklaşımlar odağında toplum ve kültür araştırmaları III (Eds. M. Dinç & A. T. Türk) içinde. Paradigma Akademi.
  58. Tosun Durmuş, B. (2024). Women plus movement, as an achievement of digital activism. Digital activism and design (Eds. B. A. Önder & D. Yengin), ss. 119-144) içinde. Peter Lang.
  59. Vatan Partisi (t.y). Vatan partisi öncü kadın’dan tc kimlik kartı açıklaması. Retrieved from https://vatanpartisi.org.tr/basin-aciklamalari/vatanpartisi-oncu-kadindan-tc-kimlik-karti-aciklamasi/
  60. von Flotow, L. (2007). Gender and translation. A companion to translation studies (Eds. P. Kuhiwczak & K. Littau, ss. 92-105) içinde. Multilingual Matters.
  61. Wang, C. (2025). Algorithmic curation and feminist discourse: How rednote’s digital media logic shapes empowerment narratives. Journal of Humanities, Arts and Social Science, 9(5), 1007-1014. http://dx.doi. org/10.26855/jhass.2025.05.024
  62. Walch, M. (2022). What is a woman (Electronic version). DW Books.
  63. Yağmur, C., & Akdağ, M. (2022). Medyada ahlaki panik üretilmesi: Suriyelilerle ilgili yayınlanan haberler üzerine bir inceleme. İletişim ve Toplum Araştırmaları Dergisi, 2(2), 209-223. https://doi.org/10.29228/ itamder.8