KaydedilenlerDerginizi ekleyin

Dergiler / KADEM Kadın Araştırmaları Dergisi / 2026 / Sayı: 1 Özel Sayı

Yapay Zekâ Rejim Kompleksi Teorisi Çerçevesinde Sahraaltı Afrika’da Kadınların Dijital Katılımı

Women’s Digital Participation in Sub-Saharan Africa within the Framework of Artificial Intelligence Regime Complex Theory

Hande Sapmaz(Mardin Artuklu Üniversitesi)0000-0002-2638-6277
Sayfa
221–255
Yayın Tarihi
2026-09-30
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Bulgular, kadınların dijital platformlara katılım düzeylerinin görece yüksek olduğu ülkelerde dahi bu katılımın, dijital bilgi üretme kapasitesine aynı ölçüde dönüşmediğini göstermektedir.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Yapay zekâ yönetişimi, tek ve kurumsal olarak bütünleşmiş bir rejimden ziyade farklı aktörlerin, kurumların ve düzenleyici alanların kesiştiği parçalı ve çok katmanlı bir yapı sergilemektedir.
📊
Temel Bulgular & Veri:Bu nedenle kadınların yapay zekâ ekosistemine dijital katılımı ulusal politikaların ya da bireysel yetersizliklerin ötesinde küresel yönetişim yapısının sunduğu farklılaştırılmış katılım imkânları ve ürettiği yapısal sınırlılıklar bağlamında değerlendirilmelidir.
💡
Sonuç & Katkı:Bulgular, kadınların dijital platformlara katılım düzeylerinin görece yüksek olduğu ülkelerde dahi bu katılımın, dijital bilgi üretme kapasitesine aynı ölçüde dönüşmediğini göstermektedir.
🔬Tür:Literatür & Derleme Çalışması
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Dijital katılım · Dijital cinsiyet eşitsizliği · Yapay zekâ rejim teorisi

Özet

Yapay zekâ yönetişimi, tek ve kurumsal olarak bütünleşmiş bir rejimden ziyade farklı aktörlerin, kurumların ve düzenleyici alanların kesiştiği parçalı ve çok katmanlı bir yapı sergilemektedir. Bu nedenle kadınların yapay zekâ ekosistemine dijital katılımı ulusal politikaların ya da bireysel yetersizliklerin ötesinde küresel yönetişim yapısının sunduğu farklılaştırılmış katılım imkânları ve ürettiği yapısal sınırlılıklar bağlamında değerlendirilmelidir. Literatürde toplumsal cinsiyete dayalı dijital eşitsizlikler ağırlıklı olarak erişim bağlamında ele alınırken, kadınların dijital katılımı yoğunlukla kullanıcı düzeyinde incelenmektedir. Bu çalışma dijital toplumsal cinsiyet eşitsizliğinin belirgin olduğu Sahraaltı Afrika’da kadınların yapay zekâ rejimi içinde bilgi üreticisi olarak ne ölçüde ve nasıl yer aldıklarını ortaya koymayı amaçlamaktadır. Çalışmada dijital altyapı, mobil internet yaygınlığı ve dijital finansal hizmetler bakımından görece gelişmiş durumda olan Güney Afrika, Kenya, Nijerya, Gana, Mozambik, Gabon, Senegal ve Demokratik Kongo Cumhuriyeti’ndeki kadınların yapay zekâ ekosistemine katılımı, iki analiz düzeyinde incelenmiştir: fiili katılım biçimleri ve bilgi üretimi. Veriler, Dünya Bankası Global Findex ve UNESCO İstatistik Enstitüsü veri setlerinden toplumsal cinsiyete göre ayrıştırılmış göstergeler hâlinde derlenmiştir. Her analiz düzeyi için ülke bazında eşit ağırlıklı bileşik göstergeler oluşturulmuş ve sekiz ülkeyi kapsayan karşılaştırmalı bir analiz gerçekleştirilmiştir. Bulgular, kadınların dijital platformlara katılım düzeylerinin görece yüksek olduğu ülkelerde dahi bu katılımın, dijital bilgi üretme kapasitesine aynı ölçüde dönüşmediğini göstermektedir. Afrika’da dijital altyapı ve hizmetlerin gelişmesinin kadınların küresel yapay zekâ rejimine üretici düzeyinde dâhil olmalarını sağlamaya yetmediği ve rejim karmaşıklığının parçalı yapısının, erişim ile üretim arasındaki eşitsizliği sürdürdüğü tespit edilmiştir.

Abstract

Artificial intelligence (AI) governance is characterized by regime complexity, a fragmented, multi-layered structure where different actors, institutions, and regulatory domains intersect, rather than a single, institutionally integrated regime. Therefore, women’s digital participation in the AI ecosystem should be evaluated beyond national policies or individual shortcomings, in light of the differentiated participation opportunities and structural limitations of global governance. While the literature addresses gender-based digital inequalities mainly in terms of access, it examines women’s digital participation predominantly at the user level. This study examines to what extent and how women in Sub-Saharan Africa, where digital gender inequality is pronounced, participate in the AI regime as knowledge producers. Women’s participation in the AI ecosystem in South Africa, Kenya, Nigeria, Ghana, Mozambique, Gabon, Senegal, and the Democratic Republic of the Congo, relatively advanced in digital infrastructure, mobile internet penetration, and digital financial services, was examined at two levels: actual forms of participation and knowledge production. Gender-disaggregated indicators were compiled from the World Bank Global Findex and UNESCO Institute for Statistics datasets. For each level, equally weighted country-level composite indicators were constructed and compared across the eight countries. The findings show that even where women’s participation in digital platforms is relatively high, it does not translate equally into the capacity to produce digital knowledge. The study further finds that developing digital infrastructure and services in Africa is insufficient to ensure women’s inclusion in the global AI regime as producers, and that the fragmented structure of regime complexity sustains inequality between access and production.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Sapmaz, H. (2026). Yapay Zekâ Rejim Kompleksi Teorisi Çerçevesinde Sahraaltı Afrika’da Kadınların Dijital Katılımı. KADEM Kadın Araştırmaları Dergisi, Sayı: 1 Özel Sayı, 221–255. https://doi.org/10.21798/kadem.2026.223

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (68)

  1. Acilar, A, & Sæbø, Ø. (2023). Towards understanding the gender digital divide: A systematic literature review. Global Knowledge, Memory and Communication, 72(3), 233–249, https://doi.org/10.1108/GKMC-09- 2021-0147
  2. African Union. (2024). Continental artificial intelligence strategy. Retrieved from https://au.int/en/documents/20240809/continental-artificialintelligence-strategy
  3. Alozie, N. O., & Akpan‐Obong, P. (2017). The digital gender divide: Confronting obstacles to women’s development in Africa. Development Policy Review, 35(2), 137–160.
  4. Alter, K. J., & Raustiala, K. (2018). The rise of international regime complexity. Annual review of Law and Social Science, 14, 329–349.
  5. Arslan, U. (2025). Küresel teknoloji standartları ve jeopolitik rekabet: 5G ve yapay zekâ üzerinde kural koyma mücadelesi. Ufuk University Sosyal Bilimler Enstitüsü, 14(28), 227–264. https://doi.org/10.58635/ufuksbedergi.1798697
  6. Bala, S., & Singhal, P. (2018). Gender digital divide in India: A case of inter-regional analysis of Uttar Pradesh. Journal of Information, Communication and Ethics in Society, 16(2), 173–192. https://doi.org/10.1108/JICES-07-2017-0046
  7. Bartikowski, B., Laroche, M., Jamal, A., & Yang, Z. (2018). The type-of-internetaccess digital divide and the well-being of ethnic minority and majority consumers: A multi-country investigation. Journal of Business Research, 82, 373–380. https://doi.org/10.1016/j.jbusres.2017.05.033
  8. Birhane, A. (2020). Algorithmic colonization of Africa. SCRIPTed: A Journal of Law, Technology & Society, 17, 389–409. https://doi.org/10.2966/scrip.170220.389
  9. Buolamwini, J., & Gebru, T. (2018). Gender shades: Intersectional accuracy disparities in commercial gender classification. Proceedings of Machine Learning Research, 81, 77–91.
  10. Butts, D. (2025, June 12). China’s racing to build its AI chip ecosystem as U.S. curbs bite: Here’s how its supply chain stacks up. CNBC. Retrieved from https://www.cnbc.com/2025/06/12/chinas-racing-to-beat-us-chip-curbs-howits-supply-chain-stacks-up.html
  11. Cockburn, C. (1985). Machinery of dominance: Women, men, and technical knowhow. Pluto Press.
  12. Cooper, J. (2006). The digital divide: The special case of gender. Journal of Computer Assisted Learning, 22(5), 320–334.
  13. Crenshaw, K. (1989). Demarginalizing the intersection of race and sex: A black feminist critique of antidiscrimination doctrine, feminist theory and antiracist politics. University of Chicago Legal Forum, 1989(1), 139–167.
  14. Değirmen, G. C., Vural, Z. A., & Özbükerci, İ. (2016). Bilgi toplumu ve dijital uçurum. İnönü Üniversitesi İletişim Fakültesi Elektronik Dergisi, 1(2), 102–118.
  15. Demirgüç-Kunt, A., Klapper, L., Singer, D., Ansar, S., & Hess, J. (2020). The Global Findex Database 2017: Measuring financial inclusion and opportunities to expand access to and use of financial services. The World Bank Economic Review, 34, 2–8
  16. D’Ignazio, C., & Klein, L. F. (2020). Data feminism. MIT Press.
  17. Eke, D. O., Wakunuma, K., Akintoye, S., & Ogoh, G. (2025). Trustworthy AI: African perspectives. Springer Nature.
  18. Gallwey, G. (2025). The global AI rules race: China’s strategic response to US tech dominance. Geopolitical Monitor. Retrieved from https://www.geopoliticalmonitor.com/the-global-ai-rules-race-chinas-trategicresponse-to-us-tech-dominance/
  19. Gasser, U., & Almeida, V. A. F. (2017). A layered model for AI governance. IEEE Internet Computing, 21(6), 58–62. https://doi.org/10.1109/MIC.2017.4180835
  20. Gilman, H. R., & Peixoto, T. C. (2019). Digital participation. In S. Elstub & O. Escobar (Eds.), Handbook of democratic innovation and governance (pp. 105–118). Edward Elgar Publishing.
  21. Gray, T. J., Gainous, J., & Wagner, K. M. (2017). Gender and the digital divide in Latin America. Social Science Quarterly, 98(1), 326–340.
  22. Global System for Mobile Communications Association. (GSMA). (2021). The mobile gender gap report. Retrieved from https://www.gsma.com/gender-gap-2021/
  23. Global System for Mobile Communications Association. (GSMA). (2023). The mobile gender gap report. Retrieved from https://www.gsma.com/gender-gap-2023/
  24. Haraway, D. (1991). A cyborg manifesto: Science, technology, and socialist feminism in the late twentieth century. In Simians, cyborgs and women: The reinvention of nature (pp. 149–181). Routledge.
  25. Hargittai, E. (2001). Second-level digital divide: Mapping differences in people’s online skills. arXiv. https://arxiv.org/abs/cs/0109068
  26. Helbig, N., Gil-García, J. R., & Ferro, E. (2009). Understanding the complexity of electronic government: Implications from the digital divide literature. Government Information Quarterly, 26(1), 89–97. https://doi. org/10.1016/j.giq.2008.07.004
  27. Helsper, E. J. (2012). A corresponding fields model for the links between social and digital exclusion. Communication Theory, 22, 403-426. https://doi.org/10.1111/j.1468-2885.2012.01416.x
  28. Hilbert, M. (2011). Digital gender divide or technologically empowered women in developing countries? A typical case of lies, damned lies, and statistics.
  29. Women’s Studies International Forum, 34(6), 479–489. https://doi.org/10.1016/j.wsif.2011.07.001
  30. Hohlfeld, T. N., Ritzhaupt, A. D., & Barron, A. E. (2010). Connecting schools, community, and family with ICT: Four-year trends related to school level and SES of public schools in Florida. Computers & Education, 55(1), 391– 405. https://psycnet.apa.org/doi/10.1016/j.compedu.2010.02.004
  31. Horowitz, M. C., Allen, G., & Scharre, P. (2018). Artificial intelligence and international security. Center for a New American Security. https://www.cnas.org/publications/reports/artificial-intelligence-and-internationalsecurity
  32. Hüsnüoğlu, N., & Öztürk, L. (2017). Dijital bölünme: Nedenleri ve türleri. Giresun Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 3(5), 6–21.
  33. Jack, W., & Suri, T. (2014). Risk sharing and transaction costs: Evidence from Kenya’s mobile money revolution. American Economic Review, 104(1), 183–223. https://doi.org/10.1257/aer.104.1.183
  34. Leach, L., & Turner, S. (2015). Computer users do gender: The co-production of gender and communications technology. SAGE Open, 5(4), 2158244015604693. https://doi.org/10.1177/2158244015604693
  35. Lythreatis, S., El-Kassar, A., & Singh, S. K. (2022). The digital divide: A review and future research agenda. Technological Forecasting and Social Change. https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/ S0040162521007903
  36. McGuire, C. (2026). The new AI chip export policy to China: Strategically incoherent and unenforceable. Council on Foreign Relations. Retrieved from https://www.cfr.org/articles/new-ai-chip-export-policy-china-strategically-incoherent-and-unenforceable
  37. Middleton, K. L., & Chambers, V. (2010). Approaching digital equity: Is Wi-Fi the new leveler? Information Technology & People, 23(1), 4–22.
  38. National Security Commission on Artificial Intelligence. (2021). Final report. Retrieved from https://reports.nscai.gov/final-report/
  39. Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights. (2017). Report on ways to bridge the gender digital divide from a human rights perspective.
  40. Retrieved from https://www.ohchr.org/en/issues/women/wrgs/pages/waystobridgethegenderdigital.aspx
  41. Organisation for Economic Co-operation and Development (OECD). (2018). Report on ways to bridge the gender digital divide from a human rights perspective. Retrieved from https://www.oecd.org/digital/bridging-thedigital-gender-divide.pdf
  42. Öztürk, L. (2002). Dijital uçurumun küresel boyutları. Ege Academic Review, 2(1), 1–10.
  43. Pérez-Castro, M. Á., Mohamed-Maslouhi, M., & Montero-Alonso, M. Á. (2021). The digital divide and its impact on the development of Mediterranean countries. Technology in Society, 64, 101452. https://doi.org/10.1016/j. techsoc.2020.101452
  44. Primo, N., & Khan, A. W. (2003). Gender issues in the information society (pp. 81–85). UNESCO.
  45. Ponelis, S. R., & Holmner, M. A. (2015). ICT in Africa: Building a better life for all. Information Technology for Development, 21(2), 163–177. https://doi.org/10.1080/02681102.2014.985521
  46. Ragnedda, M. (2017). The third digital divide: A Weberian approach to digital inequalities. Routledge.
  47. Soomro, K. A., Kale, U., Curtis, R., Akcaoglu, M., & Bernstein, M. (2020). Digital divide among higher education faculty. International Journal of Educational Technology in Higher Education, 17(1), 21. https://doi.org/10.1186/ s41239-020-00191-5
  48. Struzak, R. (2006). Broadband wireless & the digital divide in Europe. Wireless to WiMAX Alvarion Conference, Milano, Italy. Retrieved from http://ryszard.struzak.com/downloads
  49. Tichenor, P. J., Donohue, G. A., & Olien, C. N. (1970). Mass media flow and differential growth in knowledge. Public Opinion Quarterly, 34(2), 159–170. https://doi.org/10.1086/267786
  50. Touray, A., Salminen, A., & Mursu, A. (2015). Internet adoption at the user level: Empirical evidence from the Gambia. Information Technology for Development, 21(2), 281–296. https://doi.org/10.1080/02681102.2013. 874319
  51. United Nations Women. (2019). Innovation for gender equality. Retrieved from https://www.unwomen.org/en/digital-library/publications/2019/03/innovation-for-gender-equality
  52. Várallyai, L., Herdon, M., & Botos, S. (2015). Statistical analyses of digital divide factors. Procedia Economics and Finance, 36, 364–372. https://doi.org/10.1016/S2212-5671(15)00037-4
  53. Van Deursen, A. J., Helsper, E. J., & Eynon, R. (2016). Development and validation of the Internet Skills Scale (ISS). Information, Communication & Society, 19(6), 804–823. https://doi.org/10.1080/1369118X.2015.1078834
  54. Van Deursen, A. J., & Van Dijk, J. A. G. M. (2014). The digital divide shifts to differences in usage. New Media & Society, 16(3), 507–526. https://doi.org/10.1177/1461444813487959
  55. Van Dijk, J. A. G. M. (2017). Digital divide: Impact of access. In The international encyclopedia of media effects (pp. 1–11). Wiley.
  56. Van Dijk, J. (2020). The digital divide. John Wiley & Sons.
  57. Van Dijk, J., & Hacker, K. (2003). The digital divide as a complex and dynamic phenomenon. The Information Society, 19(4), 315–326. https://doi.org/10.1080/01972240309487
  58. Verbeek, J. A. (2011). Regime theory in international relations. In K. Dowding (Ed.), Encyclopedia of power. SAGE Publications.
  59. Voptia, E. B. K., & Stukalina, Y. (2025). Digital divide and inclusive labor productivity growth in Sub-Saharan Africa. International Scientific Conference Business and Management. https://doi.org/10.3846/bm.2025.1417
  60. Wajcman, J. (2004). Technofeminism. Polity Press.
  61. Wajcman, J. (2010). Feminist theories of technology. Cambridge Journal of Economics, 34(1), 143–152. https://doi.org/10.1093/cje/ben057
  62. World Bank. (2023a). Percentage of graduates from STEM programmes in tertiary education. Retrieved from https://data360.worldbank.org/en/indicator/UNESCO_UIS_GRAD_STEM
  63. World Bank. (2023b). AIPI – Digital infrastructure. Retrieved from https://data360.worldbank.org/en/indicator/IMF_AI_DIG_INF
  64. World Bank. (2024a). Used social media in past three months. Retrieved from https://data360.worldbank.org/en/indicator/WB_FINDEX_CON30C
  65. World Bank. (2024b). Digitally enabled account. Retrieved from https://data360.worldbank.org/en/indicator/WB_FINDEX_DIG_ACC
  66. World Bank. (2024c). Made a digital payment. Retrieved from https://data360.worldbank.org/en/indicator/WB_FINDEX_DIG_ACC
  67. World Bank. (2024d). Share of graduates in information and communication technologies programmes, female. Retrieved from https://data360.worldbank.org/en/indicator/WB_GS_UIS_FGP_5T8_F600
  68. World Bank. (2024e). Daily internet use. Retrieved from https://data360.worldbank.org/en/indicator/WB_FINDEX_CON26D