Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar
AI InsightBulgular, sentetik görüntülerin arşivsel boşlukları doldurarak sözlü tanıklıklara görsel süreklilik kazandırdığını, ancak aynı zamanda kadın emeğini tekrarlayan beden, giyim ve duygu kodları içinde düzenlediğini göstermektedir.
📌 3 Maddede Bu Makale
Özet
Bu çalışma, üretici yapay zekâ teknolojilerinin belgesel sinemada gerçeklik, kanıt ve tanıklık kavramlarını nasıl dönüştürdüğünü incelemektedir. Araştırma, Gerze’de tütün tarlasında veya Gerze Tekel Tütün İşleme Evi’nde çalışmış 22 kadınla gerçekleştirilen görüşmelere dayanan 68 dakikalık Tütün Kokan Kadınlar (Kuzucan, 2023) belgeselini nitel tekil vaka olarak ele almaktadır. Filmde toplam 4 dakika 13 saniye süren yapay zekâ sekansları görsel söylem analiziyle çözümlenmiştir. Bulgular, sentetik görüntülerin arşivsel boşlukları doldurarak sözlü tanıklıklara görsel süreklilik kazandırdığını, ancak aynı zamanda kadın emeğini tekrarlayan beden, giyim ve duygu kodları içinde düzenlediğini göstermektedir. Üretim sahnelerinde disiplin, yorgunluk ve kolektiflik; bakım ve aile sahnelerinde ise şefkat, mutluluk ve geleneksellik öne çıkmaktadır. Böylece görünürlük artarken kadınların tekil deneyimleri kültürel tipolojilere yaklaşmaktadır. Çalışma bu dönüşümü “algoritmik bellek” kavramıyla açıklamakta; yapay zekânın geçmişi kaydetmek yerine veri setlerinden öğrendiği örüntülerle yeniden kurduğunu ileri sürmektedir. Sonuç olarak, sentetik görüntülerin belgeselde kullanımı, tanıklığın merkezi konumunu koruyan, yapay üretimi açıkça bildiren ve toplumsal cinsiyet kalıplarını eleştirel biçimde denetleyen bir etik çerçeve gerektirmektedir.
Abstract
This study examines how generative artificial intelligence (AI) transforms reality, evidence, and testimony in documentary cinema. It treats the 68-minute documentary Tütün Kokan Kadınlar (Women Who Smell of Tobacco) (Kuzucan, 2023), based on interviews with 22 women who worked in Gerze’s tobacco fields or at the Gerze Tobacco Processing House, as a qualitative single case. AI-generated sequences totaling 4 minutes and 13 seconds are examined through visual-discursive analysis. The findings show that synthetic images provide visual continuity for oral testimonies by addressing archival gaps, while also organizing women’s labor through recurring codes of body, dress, and affect. Production scenes emphasize discipline, fatigue, and collectivity; care and family scenes foreground affection, happiness, and tradition. Increased visibility, therefore, coexists with a reduction of individual experience to recognizable cultural types. Conceptualizing this process as “algorithmic memory,” the study argues that AI reconstructs rather than records the past. Its responsible use in documentary requires transparent disclosure, preservation of testimony’s epistemic priority, and critical scrutiny of gendered visual conventions.