Dergiler / KADEM Kadın Araştırmaları Dergisi / 2026 / Sayı: 1 Özel Sayı

Algoritmik Bellek ve Belgesel Sinemada Epistemik Dönüşüm: Yapay Zekâ, Temsil ve Kadın Emeği Üzerine Bir Analiz

Algorithmic Memory and Epistemic Transformation in Documentary Cinema: An Analysis of Artificial Intelligence, Representation and Women’s Labor

Tuna Kuzucan(SİNOP ÜNİVERSİTESİ)0000-0002-8484-6104
Sayfa
188–220
Yayın Tarihi
2026-09-30
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Bulgular, sentetik görüntülerin arşivsel boşlukları doldurarak sözlü tanıklıklara görsel süreklilik kazandırdığını, ancak aynı zamanda kadın emeğini tekrarlayan beden, giyim ve duygu kodları içinde düzenlediğini göstermektedir.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Bu çalışma, üretici yapay zekâ􀆸 teknolojilerinin belgesel sinemada gerçeklik, kanıt ve tanıklık kavramlarını nasıl dönüştürdüğünü incelemektedir.
📊
Temel Bulgular & Veri:Araştırma, Gerze’de tütün tarlasında veya Gerze Tekel Tütün İşleme Evi’nde çalışmış 22 kadınla gerçekleştirilen görüşmelere dayanan 68 dakikalık Tütün Kokan Kadınlar (Kuzucan, 2023) belgeselini nitel tekil vaka olarak ele almaktadır.
💡
Sonuç & Katkı:Bulgular, sentetik görüntülerin arşivsel boşlukları doldurarak sözlü tanıklıklara görsel süreklilik kazandırdığını, ancak aynı zamanda kadın emeğini tekrarlayan beden, giyim ve duygu kodları içinde düzenlediğini göstermektedir.
🔬Tür:Deneysel Tarla Denemesi
📍Kapsam:2023 Verileri
⚙️Değişkenler:Yapay zekâ video · Belgesel sinema · Algoritmik bellek

Özet

Bu çalışma, üretici yapay zekâ􀆸 teknolojilerinin belgesel sinemada gerçeklik, kanıt ve tanıklık kavramlarını nasıl dönüştürdüğünü incelemektedir. Araştırma, Gerze’de tütün tarlasında veya Gerze Tekel Tütün İşleme Evi’nde çalışmış 22 kadınla gerçekleştirilen görüşmelere dayanan 68 dakikalık Tütün Kokan Kadınlar (Kuzucan, 2023) belgeselini nitel tekil vaka olarak ele almaktadır. Filmde toplam 4 dakika 13 saniye süren yapay zekâ sekansları görsel söylem analiziyle çözümlenmiştir. Bulgular, sentetik görüntülerin arşivsel boşlukları doldurarak sözlü tanıklıklara görsel süreklilik kazandırdığını, ancak aynı zamanda kadın emeğini tekrarlayan beden, giyim ve duygu kodları içinde düzenlediğini göstermektedir. Üretim sahnelerinde disiplin, yorgunluk ve kolektiflik; bakım ve aile sahnelerinde ise şefkat, mutluluk ve geleneksellik öne çıkmaktadır. Böylece görünürlük artarken kadınların tekil deneyimleri kültürel tipolojilere yaklaşmaktadır. Çalışma bu dönüşümü “algoritmik bellek” kavramıyla açıklamakta; yapay zekânın geçmişi kaydetmek yerine veri setlerinden öğrendiği örüntülerle yeniden kurduğunu ileri sürmektedir. Sonuç olarak, sentetik görüntülerin belgeselde kullanımı, tanıklığın merkezi konumunu koruyan, yapay üretimi açıkça bildiren ve toplumsal cinsiyet kalıplarını eleştirel biçimde denetleyen bir etik çerçeve gerektirmektedir.

Abstract

This study examines how generative artificial intelligence (AI) transforms reality, evidence, and testimony in documentary cinema. It treats the 68-minute documentary Tütün Kokan Kadınlar (Women Who Smell of Tobacco) (Kuzucan, 2023), based on interviews with 22 women who worked in Gerze’s tobacco fields or at the Gerze Tobacco Processing House, as a qualitative single case. AI-generated sequences totaling 4 minutes and 13 seconds are examined through visual-discursive analysis. The findings show that synthetic images provide visual continuity for oral testimonies by addressing archival gaps, while also organizing women’s labor through recurring codes of body, dress, and affect. Production scenes emphasize discipline, fatigue, and collectivity; care and family scenes foreground affection, happiness, and tradition. Increased visibility, therefore, coexists with a reduction of individual experience to recognizable cultural types. Conceptualizing this process as “algorithmic memory,” the study argues that AI reconstructs rather than records the past. Its responsible use in documentary requires transparent disclosure, preservation of testimony’s epistemic priority, and critical scrutiny of gendered visual conventions.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Kuzucan, T. (2026). Algoritmik Bellek ve Belgesel Sinemada Epistemik Dönüşüm: Yapay Zekâ, Temsil ve Kadın Emeği Üzerine Bir Analiz. KADEM Kadın Araştırmaları Dergisi, Sayı: 1 Özel Sayı, 188–220. https://doi.org/10.21798/kadem.2026.222

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (31)

  1. Archival Producers Alliance. (2024). Best practices for use of generative AI in documentaries. Retrieved from https://www.archivalproducersalliance.com
  2. Baudrillard, J. (1994). Simulacra and simulation (S. F. Glaser, Trans.). University of Michigan Press. https://doi.org/10.3998/mpub.9904
  3. Bazin, A. (1960). The ontology of the photographic image (H. Gray, Trans.). University of California Press. (Original work published 1945).
  4. Bourdieu, P. (2001). Masculine domination (R. Nice, Trans.). Stanford University Press. (Original work published 1998).
  5. Bruzzi, S. (2006). New documentary (2nd ed.). Routledge.
  6. Buolamwini, J., & Gebru, T. (2018). Gender shades: Intersectional accuracy disparities in commercial gender classification. Proceedings of Machine Learning Research, 81, 77–91. https://proceedings.mlr.press/v81/ buolamwini18a.html
  7. Butler, J. (1990). Gender trouble: Feminism and the subversion of identity. Routledge.
  8. Chesney, R., & Citron, D. K. (2019). Deep fakes: A looming challenge for privacy, democracy, and national security. California Law Review, 107(6), 1753–1820. https://doi.org/10.15779/Z38RV0D15J
  9. Doane, M. A. (2007). The indexical and the concept of medium specificity. differences, 18(1), 128–152. https://doi.org/10.1215/10407391-2006-025
  10. Federici, S. (2012). Revolution at point zero: Housework, reproduction, and feminist struggle. PM Press.
  11. Feng, K. J. K., et al. (2023). Examining the impact of provenance-enabled media on trust and assessment. Proceedings of the ACM on Human-Computer Interaction. https://doi.org/10.1145/3610061
  12. France, D. (Director). (2020). Welcome to Chechnya [Film]. HBO Documentary Films.
  13. Fraser, N. (2016). Contradictions of capital and care. New Left Review, 100, 99–117.
  14. Halbwachs, M. (1992). On collective memory (L. A. Coser, Trans.). University of Chicago Press.
  15. Haraway, D. (1988). Situated knowledges: The science question in feminism and the privilege of partial perspective. Feminist Studies, 14(3), 575–599. https://doi.org/10.2307/3178066
  16. Harding, S. (1993). Rethinking standpoint epistemology: What is “strong objectivity”? In L. Alcoff & E. Potter (Eds.), Feminist epistemologies (pp. 49–82). Routledge.
  17. Hartman, S. (2008). Venus in two acts. Small Axe, 12(2), 1–14. https://doi.org/10.1215/-12-2-1
  18. Hashmi, A., Shahzad, S. A., Lin, C.-W., Tsao, Y., & Wang, H.-M. (2024). Unmasking illusions: Understanding human perception of audiovisual deepfakes. arXiv. https://doi.org/10.48550/arXiv.2405.04097
  19. Hochschild, A. R. (1983). The managed heart: Commercialization of human feeling. University of California Press.
  20. Hoskins, A. (2024). AI and memory: Rethinking memory in the age of artificial intelligence. Memory, Mind & Media, 3, e18. https://doi.org/10.1017/mem.2024.16
  21. International Documentary Association. (2026). AI resources for nonfiction filmmaking. Retrieved from https://www.documentary.org/creators/ai
  22. Kuzucan, T. (Director). (2023). Tütün kokan kadınlar [Film].
  23. Lees, D. (2024). Deepfakes in documentary film production: New ethical challenges. Studies in Documentary Film. https://doi.org/10.1080/17503280.2023.2284680
  24. Manovich, L., & Arielli, E. (2024). Artificial aesthetics: Generative AI, art and visual media. Retrieved from https://manovich.net/index.php/projects/artificial-aesthetics
  25. Neville, M. (Director). (2021). Roadrunner: A film about Anthony Bourdain [Film]. Focus Features.
  26. Nichols, B. (2017). Introduction to documentary (3rd ed.). Indiana University Press.
  27. O’Brien, B. C., Harris, I. B., Beckman, T. J., Reed, D. A., & Cook, D. A. (2014). Standards for reporting qualitative research: A synthesis of recommendations. Academic Medicine, 89(9), 1245–1251. https://doi.org/10.1097/ACM.0000000000000388
  28. Pataranutaporn, P., Archiwaranguprok, C., Chan, S. W. T., Loftus, E. F., & Maes, P. (2025). Synthetic human memories: AI-edited images and videos can implant false memories and distort recollection. Proceedings of the CHI Conference on Human Factors in Computing Systems. https://doi.org/10.1145/3706598.3713697
  29. Rose, G. (2016). Visual methodologies: An introduction to researching with visual materials (4th ed.). SAGE.
  30. Trouillot, M.-R. (1995). Silencing the past: Power and the production of history. Beacon Press.
  31. UNESCO. (2024). Generative AI: UNESCO study reveals alarming evidence of regressive gender stereotypes. Retrieved from https://www.unesco.org