KaydedilenlerDerginizi ekleyin

Dergiler / Emek Araştırma Dergisi / 2026 / Cilt: 17 Sayı: 29

Kamu Toplu Pazarlığının Merkezileşmesi ve Otoriter Korporatizm: Türkiye'de Çerçeve Anlaşma Protokolleri

Erkan Kıdak(Pamukkale Üniversitesi)0000-0001-5856-5686
Sayfa
51–70
Yayın Tarihi
2026-06-30
DOI
—
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Son dönem kamu çerçeve protokollerine ilişkin değerlendirmeler, KÇP’nin hukuki statüsüne ilişkin tartışmalar sürmesine rağmen kamu kesimi toplu pazarlık süreçleri üzerindeki belirleyici etkisini koruduğunu göstermektedir.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Bu çalışma, kamu toplu iş sözleşmeleri çerçeve anlaşma protokollerini (KÇP) Türkiye’de kamu kesimi toplu pazarlık rejimini dönüştüren otoriter korporatist bir mekanizma olarak incelemektedir.
📊
Temel Bulgular & Veri:Çalışmada KÇP’nin ortaya çıkışı ve kurumsallaşması, Türkiye’de 1980 sonrası dönemde gözlenen neoliberal dönüşüm, ücret politikalarının merkezileşmesi ve devlet-sendika ilişkilerinin yeniden yapılandırılması bağlamında ele alınmaktadır.
💡
Sonuç & Katkı:Son dönem kamu çerçeve protokollerine ilişkin değerlendirmeler, KÇP’nin hukuki statüsüne ilişkin tartışmalar sürmesine rağmen kamu kesimi toplu pazarlık süreçleri üzerindeki belirleyici etkisini koruduğunu göstermektedir.
🔬Tür:Literatür & Derleme Çalışması
📍Kapsam:2025-2026 Verileri
⚙️Değişkenler:Kamu toplu iş sözleşmeleri çerçeve anlaşma protokolleri · KÇP · otoriter korporatizm

Özet

Bu çalışma, kamu toplu iş sözleşmeleri çerçeve anlaşma protokollerini (KÇP) Türkiye’de kamu kesimi toplu pazarlık rejimini dönüştüren otoriter korporatist bir mekanizma olarak incelemektedir. Başlangıçta hukuki bağlayıcılığı bulunmayan ve “centilmenlik anlaşması” niteliği taşıyan çerçeve protokoller, zaman içinde yüz binlerce kamu işçisinin ücret ve temel çalışma koşullarını belirleyen fiili bir üst norm işlevi kazanmıştır. Çalışmada KÇP’nin ortaya çıkışı ve kurumsallaşması, Türkiye’de 1980 sonrası dönemde gözlenen neoliberal dönüşüm, ücret politikalarının merkezileşmesi ve devlet-sendika ilişkilerinin yeniden yapılandırılması bağlamında ele alınmaktadır. Bu çerçevede 6356 sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu, 696 sayılı Kanun Hükmünde Kararname, ilgili Anayasa Mahkemesi Kararı ve 2025-2026 KÇP dönemindeki sendikal süreçler değerlendirilmiştir. Çalışma, KÇP’nin yalnızca teknik bir koordinasyon aracı olmadığını; aynı zamanda toplu pazarlık süreçlerini merkezileştiren, işkolu sendikalarının fiili hareket alanını daraltan ve ücret politikalarını mali disiplin hedefleri doğrultusunda şekillendiren bir yönetim mekanizması olarak işlediğini ileri sürmektedir. Korporatizm ve otoriter korporatizm literatüründen yararlanılarak KÇP’nin temsil ilişkilerini yeniden yapılandırdığı, toplumsal çatışmayı yönetilebilir sınırlar içinde tuttuğu ve ücret politikalarının meşrulaştırılmasına katkıda bulunduğu tartışılmaktadır. Son dönem kamu çerçeve protokollerine ilişkin değerlendirmeler, KÇP’nin hukuki statüsüne ilişkin tartışmalar sürmesine rağmen kamu kesimi toplu pazarlık süreçleri üzerindeki belirleyici etkisini koruduğunu göstermektedir. Bununla birlikte çalışma, KÇP’nin etkilerinin mutlak olmadığını da vurgulamaktadır. 2015-2016 KÇP dönemindeki Liman-İş örneğinde olduğu gibi, örgütlü ve taban odaklı sendikal mücadelelerin belirli koşullarda merkezi protokollerin sınırlarını aşabildiği görülmektedir. Bu durum, kamu kesiminde toplu pazarlığın geleceğinin yalnızca hukuki düzenlemeler tarafından değil, sendikal hareketin örgütlenme kapasitesi ve mücadele dinamikleri tarafından da belirleneceğini göstermektedir.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Kıdak, E. (2026). Kamu Toplu Pazarlığının Merkezileşmesi ve Otoriter Korporatizm: Türkiye'de Çerçeve Anlaşma Protokolleri. Emek Araştırma Dergisi, Cilt: 17 Sayı: 29, 51–70. https://ajindex.com/articles/1205242

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (40)

  1. Akkaya, Y. (2007). Kalkınma Korporatizm ve İşçi Sınıfı. Memleket Siyaset Yönetim, 2(3), 157-185.
  2. Boratav, K. (2019). Türkiye iktisat tarihi (1908-2015), 24. Baskı, İmge Kitabevi.
  3. Buğra, A. ve Keyder, Ç. (2021). Sosyal politika yazıları, İletişim Yayınları.
  4. Crouch, C. (1993). Industrial relations and European state traditions. Clarendon Press.
  5. Çelik, A. (2017). “Zarf Değişti Mazruf Aynı: 6356 Sayılı Yasa Sonrasında Türkiye’de İşçi Sendikacılığı”, Zor Zamanlarda Emek (der: Ahmet Makal ve Aziz Çelik), İmge Kitabevi, 149-216.
  6. Çelik, A. (2019). “Sembiyotik ilişkiler ve otoriter korporatizm kıskacında 2010’lu yıllarda türkiye’de sendikalaşma, toplu pazarlık ve grev eğilimleri”, Uluslararası Yönetim İktisat ve İşletme Dergisi, 39-69, https://dergipark.org.tr/en/download/article- file/1123646
  7. Gramsci, A. (1971). Selections from the prison notebooks. International Publishers.
  8. Hyman, R. (1975). Industrial relations a marxist introduction, London: The Macmillan Press.
  9. Jessop, B. (1979). Parliamentarism and social democracy. Trends toward corporatist intermediation. Beverly Hills/London, 185-212.
  10. Kıdak, E. (2025). “Hani KÇP bağlayıcı değildi!”, Sonhaber Gazetesi, 16.07.2025, https://www.sonhaber.com.tr/hani-kcp-baglayici-degildi
  11. Koç, Y. (2022). Türkiye işçi sınıfı tarihi: Osmanlı’dan 2020’ye, Tekgıda-İş Sendikası Yayınları.
  12. Koray, M. (1994). Değişen koşullarda sendikacılık. TÜSES Yayınları.
  13. Offe, C. (1985). Disorganized capitalism: Contemporary transformations of work and politics, MIT Press.
  14. Oran, S. (2024). “1989 Bahar Eylemleri: Dahrendorf’un Toplumsal Çatışma Teorisi Perspektifinden Bir İnceleme”, Uluslararası Yönetim İktisat ve İşletme Dergisi, 20(ICMEB’24 Özel Sayı, 511-531.
  15. Öktem Songu, S. ve İmancı, B. K. (2026). “Kamu Kesiminde Toplu Pazarlık Sisteminin Merkezileşmesi: Kamu Toplu İş Sözleşmeleri Çerçeve Anlaşma Protokolleri”, Çalışma ve Toplum, 2(89), 705-736. DOI: 10.54752/ct.1783105
  16. Panitch, L. (1977). The development of corporatism in liberal democracies. Comparative Political Studies, 10(1), 61–90. https://doi.org/10.1177/001041407701000104
  17. Schmitter, P. C. (1974). Still the century of corporatism? The Review of Politics, 36(1), 85–131. https://doi.org/10.1017/S0034670500022178
  18. Talas, C. (1992). Türkiye’nin açıklamalı sosyal politika tarihi. Bilgi Yayınevi.
  19. Tuncay, A.C. ve Savaş Kutsal, B. (2019). Toplu iş hukuku, 7. Bası, Beta Yayınları.
  20. Turan, M. (2025). “Kamu toplu iş sözleşmeleri çerçeve anlaşma protokollerinin sendikal mücadeleye etkileri”, İktisat ve Toplum Dergisi, Sayı: 177, 76-82.
  21. Uçkan Hekimler, B. (2019). “Kamu kesimi toplu iş sözleşmeleri çerçeve anlaşma protokollerinin hukuki niteliği”, Çalışma ve Toplum, 63(4), 905–930.
  22. Voyvoda, E., & Yeldan, A. E. (2020). A general equilibrium analysis of the impact of the COVID-19 outbreak on Turkey’s economy and a policy alternative to protect labor incomes. Political Economy Research Institute’s Working Paper, 518.
  23. Yorgun, S. (2023). “Sendikaların toplu pazarlık yetkisi ve kamu toplu iş sözleşmeleri çerceve anlaşma protokolü’nün hukuki boyutu”, Çalışma ve Toplum, 2023/1, 97-120, DOI: 10.54752/ct.1241211.
  24. İnternet Kaynakları
  25. 696 sayılı Olağanüstü Hal Kapsamında Bazı Düzenlemeler Yapılması Hakkında Kanun Hükmünde Kararname, Resmi Gazete (24.12.2017), https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2017/12/20171224-22.htm (Erişim: 17 Nisan 2026).
  26. Anayasa Mahkemesi Kararı, https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2024/04/20240417-4.pdf (Erişim: 26 Nisan 2026).
  27. ANKA Haber Ajansı (21 Ağustos 2025),Türk Harb-İş Sendikası Eskişehir Şube Başkanı Hasan Atak: “F16’lara Bakım Yapanlar Yıllık İzinlerinde Ek İş Yapar Duruma Geldi, https://ankahaber.net/haber/detay/turk_har- bis_sendikasi_eskisehir_sube_baskani_hasan_atak_f16lara_bakim_yapanlar_yillik_i zinlerinde_ek_is_yapar_duruma_geldi_257156 (Erişim: 13 Mayıs 2026).
  28. Evrensel Gazetesi (18.03.2026), Sağlık işçilerinin meslek kodu ve görev tanımı sorunu: Hastanelerde keyfe-keder çalıştırma düzeni, https://www.evrensel.net/haber/5975690/saglik-iscilerinin-meslek-kodu-ve-go-rev- tanimi-sorunu-hastanelerde-keyfekeder-calistirma-duzeni (Erişim: 10 Mayıs 2026).
  29. Koop-İş (2 Ağustos 2025), 2025 Yılı Kamu Kesimi Toplu İş Sözleşmeleri Çerçeve Protokolü İmzalandı, https://koopis.org.tr/2025-yili-kamu-kesimi-toplu-is-sozlesmeleri- cerceve-protokolu-imzalandi/ (Erişim: 8 Mayıs 2026).
  30. Liman İş: Grevimiz kısa sürede kazanımla sonuçlandı, Evrensel Gazetesi (03.09.2015), https://www.evrensel.net/haber/259728/liman-is-grevimiz-kisa-surede- kazanimla-sonuclandi (Erişim: 5 Mayıs 2026).
  31. Öz Sağlık-İş (27 Şubat 2025), Kamu Çerçeve Protokolü Ortak Teklifi Çalışma Ve Sosyal Güvenlik Bakanlığına İletildi, https://ozsaglikis.org/2025/02/27/kamu-cerceve- protokolu-ortak-teklifi-calisma-ve-sosyal-guven-lik-bakanligina-iletildi/ (Erişim: 8 Mayıs 2026).
  32. TCDD ile Liman-İş Sendikası arasında imzalanan 26. Dönem Toplu İş Sözleşmesi.
  33. Türkiye Denizciler Sendikası (2 Ağustos 2025), Kamu Kesimi Toplu İş Sözleşmeleri Çerçeve Anlaşma Protokolü İmzalandı, https://www.tds.org.tr/kamu-kesimi-toplu-is- sozlesmeleri-cerceve-anlasma-protokolu-imza-landi/ (Erişim: 9 Mayıs 2026).
  34. 6356 sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu, https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=6356&MevzuatTur=1&MevzuatTerti p=5 (Erişim: 12 Mayıs 2026).
  35. Savaş Nigar ile 18 Ocak 2025 tarihinde yapılan görüşme (Emek Partisi Barajsız Sendika, Yasaksız Grev, Güvenceli İş Toplantısı, İstanbul).
  36. Öz Sağlık-İş (3 Temmuz 2025), Hak-İş Olarak KÇP için Hazine ve Maliye Bakanlığı’na Yürüdük, https://ozsaglikis.org/2025/07/03/hak-is-olarak-kcp-icin-hazine- ve-maliye-bakanligina-yuruduk/ (Erişim: 7 Mayıs 2026).
  37. İki Eylül Gazetesi (26 Mayıs 2025), TES-İŞ Sendikası Eskişehir Şube Başkanı Haluk Doğan: “600 bin kamuişçisi örgütlü ve güçlüdür”, https://www.2eylul.com.tr/tes-is- sendikasi-eskisehir-sube-baskani-haluk-dogan-600-bin-kamu-iscisi-orgutlu-ve- gucludur (Erişim: 7 Mayıs 2026).
  38. Evrensel Gazetesi (02.07.2025), Eskişehir’de eylem yapan kamu işçileri: Bunlar yeterli değil, grev kararı alınsın,https://www.evrensel.net/haber/559754/eskisehirde- eylem-yapan-kamu-iscileri-bunlar-yeterli-degil-grev-karari-alinsin /Erişim: 6 Mayıs 2026).
  39. Evrensel Gazetesi (04.08.2026), Sağlık-İş’ten sefalet sözleşmesini imzalayan Türk- İş’e tepki: İşçileri KÇP’yi protesto etmeye çağırıyoruz, https://www.evrensel.net/haber/564139/saglik-isten-sefalet-sozlesmesini-imzalayan- turk-ise-tepki-iscileri-kcpyi-protesto-etmeye-cagiriyoruz (Erişim: 16 Mayıs 2026).
  40. Birgün Gazetesi (10.07.2025), Türk-İş eylemleri erteledi, işçi kabul etmedi: Sokaktan vazgeçmeyiz!, https://www.birgun.net/haber/turk-is-eylemleri-erteledi-isci-kabul- etmedi-sokaktan-vazgecmeyiz-637280 (6 Nisan 2026).