Dergiler / İslam Tetkikleri Dergisi / 2025 / Cilt: 15 Sayı: 1

İmparatorluk Otoritesinin İnşası: Fazıl Ahmed Paşa’nın Erzurum ve Şam Valilikleri (1659–1661)

Constructing Imperial Authority: Fazıl Ahmed Pasha’s Governorships in Erzurum and Damascus (1659-1661)

M. Fatih Çalışır(Istanbul University, Institute of Islamic Studies)0000-0002-8089-2752
Sayfa
185–210
Yayın Tarihi
2025-04-03
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Elinizdeki makale, Fazıl Ahmed Paşa’nın taşradaki idari kariyerine odaklanarak on yedinci yüzyılın ortalarındaki merkez-taşra dinamiklerine ışık tutmakta ve Köprülü ailesinin Osmanlı idaresi üzerindeki kalıcı etkisine dair yeni bakış açıları sunmaktadır.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Fazıl Ahmed Paşa’nın (1635 civarı–1676, sadareti 1661–1676) erken idari kariyerini on yedinci yüzyıl Osmanlı taşra idaresi bağlamında ele alan bu makale, Paşa’nın mali disiplin, kriz yönetimi ve imparatorluk otoritesinin taşrada pekiştirilmesinde oynadığı kritik role vurgu yapmaktadır.
📊
Temel Bulgular & Veri:Babası reformist Sadrazam Köprülü Mehmed Paşa (1575 civarı–1661, sadareti 1656–1661) tarafından taşra idaresine atanan Fazıl Ahmed Paşa, 1659-1661 yılları arasında Erzurum ve Şam gibi stratejik öneme sahip eyaletlerde valilik yapmış ve sınır bölgelerindeki istikrarsızlık, kıtlık ve yerel güçlerin disiplinsizliği gibi hayati sorunlara çözümler üretmiştir.
💡
Sonuç & Katkı:Elinizdeki makale, Fazıl Ahmed Paşa’nın taşradaki idari kariyerine odaklanarak on yedinci yüzyılın ortalarındaki merkez-taşra dinamiklerine ışık tutmakta ve Köprülü ailesinin Osmanlı idaresi üzerindeki kalıcı etkisine dair yeni bakış açıları sunmaktadır.
🔬Tür:Araştırma Makalesi
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Osmanlı Taşra İdaresi · Köprülü Dönemi Reformları · Erzurum Eyaleti

Özet

Fazıl Ahmed Paşa’nın (1635 civarı–1676, sadareti 1661–1676) erken idari kariyerini on yedinci yüzyıl Osmanlı taşra idaresi bağlamında ele alan bu makale, Paşa’nın mali disiplin, kriz yönetimi ve imparatorluk otoritesinin taşrada pekiştirilmesinde oynadığı kritik role vurgu yapmaktadır. Babası reformist Sadrazam Köprülü Mehmed Paşa (1575 civarı–1661, sadareti 1656–1661) tarafından taşra idaresine atanan Fazıl Ahmed Paşa, 1659-1661 yılları arasında Erzurum ve Şam gibi stratejik öneme sahip eyaletlerde valilik yapmış ve sınır bölgelerindeki istikrarsızlık, kıtlık ve yerel güçlerin disiplinsizliği gibi hayati sorunlara çözümler üretmiştir. Erzurum’da görev yaptığı dönemde, vergi indirimleri, yıkıcı bir deprem sonrası altyapı onarımları ve stratejik kaynakların yönetimi gibi konularda etkin bir idare sergileyen Paşa, Şam’daki görev süresi boyunca kıtlık yardımını organize etmiş, yerel yeniçeri birliklerini yeniden yapılandırmış ve isyanları bastırarak imparatorluk otoritesini güçlendirmiştir. Bu çalışma, Fazıl Ahmed Paşa’nın idari uygulamalarını daha geniş bir çerçevede ve Köprülü reform ajandası bağlamında ele alarak merkezî otorite ile taşra yönetimi arasındaki dinamik etkileşime dikkat çekmektedir. Ayrıca, Paşa’nın entelektüel ve kültürel faaliyetlerine de eğilerek onun ilim ve devlet adamlığını bir araya getiren çok yönlü kimliğini ortaya koymaktadır. Fazıl Ahmed Paşa’nın idari kariyerinin ilk dönemlerinde elde ettiği bu başarılar, yalnızca kişisel itibarını artırmakla kalmamış, aynı zamanda yetkin ve güvenilir taşra yöneticilerinin Osmanlı İmparatorluğu’nun çalkantılı bir döneminde istikrarın korunmasındaki önemini de gözler önüne sermiştir. Elinizdeki makale, Fazıl Ahmed Paşa’nın taşradaki idari kariyerine odaklanarak on yedinci yüzyılın ortalarındaki merkez-taşra dinamiklerine ışık tutmakta ve Köprülü ailesinin Osmanlı idaresi üzerindeki kalıcı etkisine dair yeni bakış açıları sunmaktadır.

Abstract

This article examines the early career of Fazıl Ahmed Pasha (c. 1635–1676, grand vizier 1661–1676) within the context of the seventeenth-century Ottoman provincial administration, focusing on his contributions to fiscal discipline, crisis management, and the consolidation of imperial authority in the provinces. Appointed by his father, the reformist Grand Vizier Köprülü Mehmed Pasha (c. 1575–1661, grand vizier 1656–1661), Fazıl Ahmed Pasha governed the strategically important provinces of Erzurum and Damascus from 1659 to 1661, addressing pressing issues such as frontier instability, famine, and resistance from local powerholders. In Erzurum, he introduced tax reductions, oversaw infrastructure repairs following a devastating earthquake, and managed vital resources. In Damascus, he organized famine relief efforts, restructured local Janissary units and quelled rebellions to strengthen the imperial authority. This study places Fazıl Ahmed Pasha’s administrative practices within the broader framework of the Köprülü reform agenda, emphasizing the dynamic interplay between central and provincial governance. It also explores Fazıl Ahmed Pasha’s intellectual and cultural pursuits, showcasing the blend of scholarship and statesmanship in his career. Fazıl Ahmed Pasha’s early administrative achievements not only bolstered his reputation but also accentuated the critical role of reliable and skilled provincial governors in maintaining the Ottoman Empire’s stability during a period of significant upheaval. By examining Fazıl Ahmed Pasha’s provincial tenure, this study offers fresh insights into center-periphery dynamics in the mid-seventeenth century and illuminates the enduring influence of the Köprülü family on Ottoman governance.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Çalışır, M. F. (2025). İmparatorluk Otoritesinin İnşası: Fazıl Ahmed Paşa’nın Erzurum ve Şam Valilikleri (1659–1661). İslam Tetkikleri Dergisi, Cilt: 15 Sayı: 1, 185–210. https://doi.org/10.26650/iuitd.2025.1592042

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (107)

  1. Abdurrahman Abdi Paşa. Abdi Paşa Vekayi'nâmesi. ed. Fahri Çetin Derin. İstanbul: Çamlıca Basım Yayın, 2009. google scholar
  2. Abu-Husayn, Abdul-Rahim. “Problems in the Ottoman Administration in Syria during the 16th and 17th Centuries: The Case of the Sanjak of Sidon-Beirut”. International Journal of Middle Eastern Studies 24/4 (1992) 665-675. google scholar
  3. Abu-Husayn, Abdul-Rahim. “The Unknown Career of Ahmad Man”. Archivum Ottomanicum 17 (1999), 241-247. google scholar
  4. Abu-Husayn, Abdul-Rahim. “Duwayhi as a Historian of Ottoman Syria”. Bulletin of the Royal Institute for Inter-Faith Studies, 1/1 (1999), 1-13. google scholar
  5. Abu-Husayn, Abdul-Rahim. View from Istanbul: Ottoman Lebanon and the Druze Emirate. London: Center for Lebanese Studies in association with I. B. Tauris Publishers, 2004. google scholar
  6. Abou-El-Haj, Rifa’at Ali. Formation of the Modern State: The Ottoman Empire, Sixteenth to Eighteenth Centuries. 2nd ed. Syracuse, NY: Syracuse University Press, 2005. google scholar
  7. Akkaya, Ziya. Vecihî, Devri ve Eseri. Ankara: Ankara Üniversitesi, Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi, Doktora Tezi, 1957. google scholar
  8. Akkol, Doğukan. 17. Yüzyıla Ait Bir Münşeat Mecmuası (Ankara Milli Kütüphane, 06 Mil Yz B 280) (Değerlendirme-Transkripsiyon). İstanbul: Marmara Üniversitesi, Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü, 2024. google scholar
  9. Aktemur, Ramazan. Anonim Osmanlı Vekayinâmesi (H.1058-1106 / M.1648-1694) (Metin ve Değerlendirme). İstanbul: İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2019. google scholar
  10. Alan, Ercan. 95 Numaralı Mühimme Defteri (Tahlil, Transkripsiyon ve Özet). İstanbul: Marmara Üniversitesi, Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2008. google scholar
  11. Al-Duwayhi. Tarikh al-azmina. ed. Ferdinand Taoutel. Beirut: Daru Lahdi Hatır, 1950. google scholar
  12. Altındağ, Ülkü (ed.). Topkapı Sarayı Müzesi Osmanlı Saray Arşiv Kataloğu. Fermânlar. Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları, 1985. google scholar
  13. Ambrayes, Nicholas N., and Caroline Finkel. Seismicity of Turkey and Adjacent Areas. A Historical Review, 1500-1800. İstanbul: Eren Yayınevi, 1995. google scholar
  14. Aydar, Metin. Merzifonlu Kara Mustafa Paşa: Kızıl Elmaya Adanmış Bir Ömür. İstanbul: TİMAŞ, 2023. google scholar
  15. Barkey, Karen. Bandits and Bureaucrats: The Ottoman Route to State Centralization. Ithaca, and London: Cornell University Press, 1994. google scholar
  16. Baş, Yaşar. “Kiğı Demir Madeni ve Humbarahanesi”. Turkish Studies 6/4 (2011) 409-430. google scholar
  17. Bekar, Cumhur. “‘The Ottoman Revolution of 1661’: The Reconfiguration of Political Power under Mehmed IV and Köprülü Grand Viziers”. Journal of Early Modern History 27/3 (2022), 224-253. google scholar
  18. Beygü, Abdurrahman Şerif. “Köprülüler Devrinde Kiğı Demir Madenlerinden Yapılan Top Güllelerinin Avrupa Seferleri İçin Erzurum’dan Gönderilmesine Ait Üç Vesika”. Tarih Vesikaları Dergisi 11 (1943) 335-337. google scholar
  19. BOA (Başkanlık Osmanlı Arşivi [Presidential Ottoman Archives]), A. DVNS.MHM. d. 93/436. google scholar
  20. BOA, A.E. IV. Mehmed, 211. google scholar
  21. BOA, A.E. IV. Mehmed, 2433. google scholar
  22. BOA, A.E. IV. Mehmed, 9840. google scholar
  23. BOA, C. ML. 329/13502. google scholar
  24. BOA, C. ML. 430/17424. google scholar
  25. BOA, İE. AS. 17/1627. google scholar
  26. BOA, İE. DH. 4/402. google scholar
  27. BOA, İE. ENB. 350. google scholar
  28. BOA, İE. EV. 2782. google scholar
  29. BOA, İE. ML. 11/991. google scholar
  30. BOA, MAD. 7326. google scholar
  31. Braudel, Fernard. Mediterranean and Mediterranean World in the Age of Philip II. 2 vols. trans. Siân Reynolds. New York: Harper & Row, 1972. google scholar
  32. Chamich, Father Michael. History of Armenia. trans. Johannes Avdall. Calcutta: Bishop’s College Press, 1827. google scholar
  33. Çalışır, M. Fatih. A Virtuous Grand Vizier: Politics and Patronage in the Ottoman Empire during the Grand Vizierate of Fazıl Ahmed Pasha. Washington, D.C.: Georgetown University, Graduate School of Arts and Sciences, Ph.D. Dissertation, 2016. google scholar
  34. Çalışır, M. Fatih. “Alternatif Haneler, Alternatif Tarihler: Silsiletü’l-âsafiyye (Târîh-i Sülâle-i Köprülü) Özelinde Bir Değerlendirme”. Osmanlı’daİlm-i Tarih, ed. Zahit Atçıl et al., 331-345. İstanbul: İSAR Yayınları, 2023. google scholar
  35. Dankoff, Robert. The Intimate Life of an Ottoman Statesman, MelekAhmed Pasha (1588-1662), asPortrayed in Evliya Çelebi’s Book of Travels. Albany, NY: SUNY Press, 1991. google scholar
  36. Darling, Linda T. “Public Finances: The Role of the Ottoman Center”. The Cambridge History of Turkey, Vol.3, The Later Empire, 1603-1839. Suraiya Faroqhi. 118-132. Cambridge: Cambridge University Press, 2006. google scholar
  37. Dresden ms. Eb. 387. google scholar
  38. d’Arvieux, Laurent. The Chevalier d’Arvieux’s Travels in Arabia the Desart; written by Himself and Publish’d by Mr De la Roque. done into English by an Emmem Hand. London: Printed for D. Browne, M. 1723. google scholar
  39. d’Arvieux, Laurent.Memoires du chevalier d’Arvieux. contenantses voyagesa Constantinople, dans l’Asie, laSyrie. ed. Jean-Baptiste Labat. Paris: C. J. B. Delespine, 1735. google scholar
  40. Establet, Colette, and Jean-Paul Pascual. “La societe militaire damascene et la campagne analysees a travers les registres de cadis”. Syria and the Bilad Al-Sham under Ottoman Rule. Essays in Honor of Abdul-Karim Rafeq. ed. Peter Sluglett with Stefan Weber, 371-398. Leiden: Brill, 2010. google scholar
  41. Evliya Çelebi b. Derviş Mehemmed Zılli. Evliya Çelebi Seyahatnâmesi, Topkapı Sarayı Kütüphanesi Bağdat 308 Numaralı Yazmanın Transkripsiyonu-Dizini. ed. Seyit Ali Kahraman et al. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları, 1999-2006. google scholar
  42. Fetâvâ el-Timurtâşî, Süleymaniye Yazma Eser Kütüphanesi, Fazıl Ahmed Paşa, 673. google scholar
  43. Hezarfen Hüseyin Efendi, Telhîsü’l-Beyân fî Kavânîn-i Âl-i Osmân. ed. Sevim İlgürel. Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları, 1998. google scholar
  44. Itzkowitz, Norman. Ottoman Empire and Islamic Tradition. Chicago: University of Chicago Press, 1980. google scholar
  45. İnbaşı, Mehmet. Ukrayna’da Osmanlılar: Kamaniçe Seferi ve Organizasyonu (1672). İstanbul: Yeditepe, 2004. google scholar
  46. Faroqhi, Suraiya. “Ottoman Documents Concerning the Hajj during the Sixteenth and Seventeenth Centuries”. La viesociale dans lesprovinces, arabes al’epoque ottoman. ed. Abdeljelil Temini, 3/151-163. Zaghouan: Center d’Etudes et de Recherches, 1988. google scholar
  47. Faroqhi, Suraiya. Pilgrims and Sultans: The Hajj under the Ottomans. London: I. B. Tauris, 1994. google scholar
  48. Gökçek, Mehmet Fatih. Behçeti Seyyid İbrahim Efendi ‘Tarih-i Sülale-i Köprülü’ (Transkripsiyon ve Tahlil). İstanbul: Marmara Üniversitesi, Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2006. google scholar
  49. Hathaway, Jane. “The Wealth and Influence of an Exiled Ottoman Eunuch in Egypt: The Waqf Inventory of ‘Abbas Agha”. Journal of the Economic and Social History of the Orient 37/4 (1994), 293-317. google scholar
  50. İnalcık, Halil. “Erzurum - Osmanlı Devleti’nin Erzurum Beylerbeyliği”. Milli Eğitim Bakanlığı İslam Ansiklopedisi, 4/353-357. İstanbul: Milli Eğitim Basımevi, 1977. google scholar
  51. İnbaşı, Mehmet. Ukrayna’da Osmanlılar. Kamaniçe Seferi ve Organizasyonu (1672). İstanbul: Yeditepe, 2004. İpşirli, Mehmet. “Duâgû”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 9/541-542. Ankara: TDV Yayınları, 1994. İsâ-zâde. Îsâ-zâde Tarihi. ed. Ziya Yılmazer. İstanbul: İstanbul Fetih Cemiyeti Yayınları, 1996. google scholar
  52. Karaçay Türkal, Nazire. SilahdarFındıklılı MehmedAğa Zeyl-i Fezleke (1065-22 Ca. 1106/1654-7Şubat 1695) (Tahlil ve Metin). İstanbul: Marmara Üniversitesi, Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü, Doktora Tezi, 2012. google scholar
  53. Katib Çelebi. Düstûrul-'amelli-ıslâhi’l-halel. İstanbul: Tasvîr-i Efkâr Gazetesi Matbaası, 1280 [1863]. google scholar
  54. Keskin, Mustafa Çağhan. “Bursa’da IV. Mehmed Sarayı”. Belleten 84/300 (2020), 585-622. google scholar
  55. Kunt, Metin İ. The Köprülü Years: 1656-1661. New Jersey: Princeton University, Department ofNear Eastern Studies, Ph.D. Dissertation, 1971. google scholar
  56. Kunt, Metin İ. Sultan’s Servants: The Transformation of the Ottoman Provincial Government, 1550-1650. New York: Columbia University Press, 1983. google scholar
  57. Kurat, Akdes Nimet. “Avrupa Arşivleri ve Kütüphanelerinde Tarihimizi İlgilendiren Bazı Vesikalar ve Kaynaklar”. III. Türk Tarih Kongresi, Ankara 15-20 Kasım 1943, Kongreye Sunulan Tebliğler. 670-671. Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları, 1948. google scholar
  58. Kürd Mustafa Efendi. Risâle-i Kürd Hatib. Dördüncü Mehmed Saltanatında İstanbul. ed. H. Ahmet Arslantürk et al. İstanbul: Okur Akademi, 2014. google scholar
  59. Koç, Yahya. Bilâd-ı Şam’da Osmanlı İktidarı ve Yerel Güçler 1700-1775. İstanbul: Küre Yayınları, 2021. google scholar
  60. Kolçak, Özgür. “Köprülü Enterprises in Yanova ([Boros]Jenö/Ineu) and Varad ([Nagy]Vârad/Oradea): Consolidating Ottoman Power and Accumulating Family Wealth (1657-1664)”. Archivum Ottomanicum 37 (2020) 69-86. google scholar
  61. Konyalı, İbrahim Hakkı. Abideleri ve Kitabeleri ile Erzurum Tarihi. İstanbul: Erzurum Tarihini Araştırma ve Tanıtma Derneği Yayınları, 1960. google scholar
  62. Lobenwein, Elisabeth. “Perspectives on Köprülü Fazıl Ahmed Pasha’s (1635-1676) Grand Vizirate by Imperial Resident Casanova”. Review of Middle East Studies 57/1 (June 2023), 98-120. google scholar
  63. Majer, Hans. “Alman Arşivleri ve Kütüphanelerindeki Osmanlı Belgeleri”. Avrupa Arşivlerinde Osmanlı İmparatorluğu. ed. Yonca Köksal et al. 15-30. Ankara: VEKAM, 2014. google scholar
  64. Masters, Bruce. “Aleppo: The Ottoman Empire’s Caravan City”. The Ottoman City between East and West: Aleppo, Izmir, and Istanbul. ed. Edhem Eldem et al. 17-78. Cambridge: Cambridge University Press, 1999. google scholar
  65. Mecmua, Süleymaniye Yazma Eser Kütüphanesi, Esad Efendi, 3384. google scholar
  66. Mecmua, Süleymaniye Yazma Eser Kütüphanesi, Fazıl Ahmed Paşa, 1452. google scholar
  67. Michels, Georg. B. The Habsburg Empire under Siege: Ottoman Expansion and Hungarian Revolt in the Age of Grand VizierAhmed Köprülü (1661-1676). Montreal: McGill-Queen’s University Press, 2021. google scholar
  68. Murphey, Rhoads. “Construction of a Fortress at Mosul”. Türkiye’nin Sosyal ve Ekonomik Tarihi (1071-1920) / Social and Economic History of Turkey (1071-1920). ed. Osman Okyar et al. 163-178. Ankara: Meteksan, 1980. google scholar
  69. Murphey, Rhoads. “Provisioning Istanbul: The State and Subsistence in the Early Modern Middle East”. Food and Foodways 2/3 (1988) 217-263. google scholar
  70. Murphey, Rhoads. “Continuity and Discontinuity in Ottoman Administrative Theory and Practice during the Late Seventeenth Century”. Poetics Today 14/2 (1993), 419-443. google scholar
  71. Murphey, Rhoads. “Review of Dror Ze’evi, An Ottoman Century: The District of Jerusalem in the 1600s (Albany, NY: SUNY Press, 1996)”. British Journal of Middle Eastern Studies 26/2 (November 1999), 342-346. google scholar
  72. Murphey, Rhoads. “Köprülüler Dönemi’ne Taşradan Bakmak”. Osmanlı Tarihinde Köprülüler Dönemi (16561710): Yeni Kaynaklar, Yeni Yaklaşımlar. ed. M. Fatih Çalışır. 23-26. İstanbul: İbn Haldun Üniversitesi Yayınları, 2024. google scholar
  73. Na'imâ Mustafa Efendi. Târih-iNa'îmâ. ed. Mehmet İpşirli. Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları, 2007. google scholar
  74. Orhunlu, Cengiz. “1657 Tarihli Bozcaada Tahriri ve Adadaki Türk Eserlerine Ait Bazı Notlar”. Tarih Dergisi 26 (1972), 67-74. google scholar
  75. Özel, Oktay. The Collapse of Rural Order in Ottoman Anatolia: Amasya 1576-1643. Leiden: Brill, 2016. google scholar
  76. Özkasap, Hande Nalan. Tarih-i Nihâdî (152b-233a). İstanbul: Marmara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2004. google scholar
  77. Özkan, Selim Hilmi. Köprülü Amcazade Hüseyin Paşa (1644-1702). Vezirköprü: Vezirköprü Belediyesi, 2011. google scholar
  78. Pamuk, Bilgehan. XVII. Yüzyılda Bir Serhad Şehri: Erzurum. İstanbul: IQ Kültür ve Sanat Yayıncılık, 2006. google scholar
  79. Rafeq, Abdul-Karim. The Province ofDamascus, 1723-1783. Beirut: Khayats, 1966. google scholar
  80. Rafeq, Abdul-Karim. “The Local Forces in Syria in the Seventeenth and Eighteenth Centuries.” War, Technology and Society in the Middle East. ed. V. J. Parry et al. 277-307. London: Oxford University Press, 1975. google scholar
  81. Rafeq, Abdul-Karim. “Damascus and the Pilgrim Caravan”. Modernity and Culture from the Mediterranean to theIndian Ocean. Leila Tarazi Fawaz et al. 130-143. New York: Columbia University Press, 2002. google scholar
  82. Rossabi, Morris. “The ‘Decline’ of the Central Asian Caravan Trade”. The Rise of Merchant Empires: Long Distance Trade in the Early Modern World, 1350-1750. ed. James D. Tracy, 351-370. Cambridge: Cambridge University Press, 1990. google scholar
  83. Rycaut, Sir Paul. The Present State of the Ottoman Empire. London: Printed by Charles Brome, 1686. google scholar
  84. Stavrianos, Leften Stavros. The Balkans since 1453. New York: Rinehart & Company, Inc., 1958. google scholar
  85. Sahillioğlu, Halil. Şam Şehrinin XVII. Asırda Sosyal ve Ekonomik Yapısı - 1977 Numaralı ‘Avârız Defteri’ne Göre /Al-binya al-iqtisadiyya wa’l-ijtimâ‘iyya li-madînat dimashqfı’l-qarn al-sabi‘-‘ashar. İstanbul: IRCICA, 2005. google scholar
  86. Shuval, Tal. “The Peripheralization of the Ottoman Algerian Elite”. The Ottoman World. ed. Christine Woodhead, 264-275. London: Routledge, 2012. google scholar
  87. Şakul, Kahraman. “İmparatorluğun Yapısal Sorunları ve Köprülüler Siyaseti”. Osmanlı Tarihinde Köprülüler Dönemi (1656-1710): Yeni Kaynaklar, Yeni Yaklaşımlar. ed. M. Fatih Çalışır, 39-63. İstanbul: İbn Haldun Üniversitesi Yayınları, 2024. google scholar
  88. Şenol, Çelik. “Evliya Çelebi’nin, Sultan IV. Mehmed ile Birlikte Katıldığı Bursa ve Çanakkale Boğazı Gezisi”. Balıkesir Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 15/28 (2012), 139-197. google scholar
  89. Tamari, Steve. “Territorial Consciousness in the 17th Century: Bilad al-Sham among Syrian Christians and Muslims”. Cohabitation et conflitsdans leBilâdal-Cham a l’epoque ottomane: musulmans etchretiensa travers les ecreit des crhiniqueurs et des voyageurs, ed. Salim Dakkash et al. 63-73. Lebanon: University of Balamand, 2014. google scholar
  90. Tavernier, Jean-Baptiste. 17. Yüzyılda Topkapı Sarayı. ed. Necdet Sakaoğlu. trans. Teoman Tunçdoğan. İstanbul: Kitap Yayınevi, 2007. google scholar
  91. Taylor, Malissa. Fragrant Gardens and Converging Waters: Ottoman Governance in Seventeenth-Century Damascus. Berkeley, CA: University of California, Berkeley, Ph.D. Dissertation, 2011. google scholar
  92. Topçu, Sultan Murat. “Suriye’nin İdlip İline Bağlı Cisr-i Şuğur Kasabası’ndaki Köprülü Mehmed Paşa’nın Vakıf Eserleri”. Bilig 60 (2012), 237-256. google scholar
  93. TSMA (Topkapı Sarayı Müzesi Arşivi [Topkapı Palace Museum Archives]), d. 1991. google scholar
  94. TSMA, d. 2315. google scholar
  95. TSMA, e. 303/51. google scholar
  96. TSMA, e. 748/89. google scholar
  97. TSMA, e. 851/94. google scholar
  98. Uşşâkîzâde, İbrâhîm Hasîb Efendi. Zeyl-iŞekâ'ik: Uşşâkîzâde’ninŞakâ'ikZeyli. ed. Ramazan Ekinci. İstanbul: Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı, 2017. google scholar
  99. White, Sam. The Climate of Rebellion in the Early Modern Empire. Cambridge: Cambridge University Press, 2011. google scholar
  100. Whitehead, Christopher. “The Early Career of Köprülü Mehmed Pasha: An Archival Reconstruction”. Review of MiddleEast Studies 57/1 (June 2023), 73-97. google scholar
  101. Winter, Stefan. The Shiites of Lebanon under Ottoman Rule, 1516-1788. Cambridge: Cambridge University Press, 2010. google scholar
  102. Yılmaz, Fehmi. “The Life of Köprülüzade Fazıl Mustafa Pasha and His Reforms (1637-1691)”. Osmanlı Araştırmaları / The Journal of Ottoman Studies 20 (2000), 165-221. google scholar
  103. Yılmaz, Yasir. “‘From Theory to Practice’: Origins of the Ottoman Grand Vizierate and the Köprülü Restoration: A New Research Framework for the Office of the Grand Vizier”. Review of Middle East Studies 57/1 (June 2023), 7-42. google scholar
  104. Zinkeisen, Johann Wilhelm. Osmanlı İmparatorluğu Tarihi. ed. Erhan Afyoncu. trans. Nilüfer Epçeli, 7 vols. İstanbul: Yeditepe Yayınları, 2011. google scholar
  105. d’Arvieux, Laurent. The Chevalier d’Arvieux’s Travels in Arabia the Desart; written by Himself and Publish’d by Mr De la Roque. done into English by an Emmem Hand. London: Printed for D. Browne, M. 1723. google scholar
  106. d’Arvieux, Laurent.Memoires du chevalier d’Arvieux. contenantses voyagesa Constantinople, dans l’Asie, laSyrie. ed. Jean-Baptiste Labat. Paris: C. J. B. Delespine, 1735. google scholar
  107. Karaçay Türkal, Nazire. SilahdarFındıklılı MehmedAğa Zeyl-i Fezleke (1065-22 Ca. 1106/1654-7Şubat 1695) (Tahlil ve Metin). İstanbul: Marmara Üniversitesi, Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü, Doktora Tezi, 2012. google scholar