Dergiler / İslam Tetkikleri Dergisi / 2026 / Cilt: 16 Sayı: 1

7.-21. Asırlarda Batı’da Yayımlanan Felsefe Tarihi Eserlerinde İslam Felsefesinin Konumu

The Position of Islamic Philosophy in Works on the History of Philosophy Published in West (17th-21st centuries)

Sayfa
64–98
Yayın Tarihi
2026-04-09
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Sonuç olarak İslam felsefesinin düşünsel mirasın bir parçası olduğunun vurgulanması ve derinlikli uluslararası çalışmaların artırılması bu geleneğin hak ettiği yeri bulması ve daha görünür hâle gelmesini sağlayabilir.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Felsefe tarihi eserlerinde, felsefi düşüncenin seyrine dair önemli ipuçları bulunmaktadır.
📊
Temel Bulgular & Veri:Ayrıca bu felsefe tarihi kitapları aracılığıyla farklı felsefi geleneklerin, felsefe tarihi içerisinde nasıl konumlandırıldığının bilgisine ulaşılabilmektedir.
💡
Sonuç & Katkı:Sonuç olarak İslam felsefesinin düşünsel mirasın bir parçası olduğunun vurgulanması ve derinlikli uluslararası çalışmaların artırılması bu geleneğin hak ettiği yeri bulması ve daha görünür hâle gelmesini sağlayabilir.
🔬Tür:Araştırma Makalesi
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Batı Düşüncesi · Felsefe Tarihi Yazımı · Tarihsel Yaklaşım

Özet

Felsefe tarihi eserlerinde, felsefi düşüncenin seyrine dair önemli ipuçları bulunmaktadır. Ayrıca bu felsefe tarihi kitapları aracılığıyla farklı felsefi geleneklerin, felsefe tarihi içerisinde nasıl konumlandırıldığının bilgisine ulaşılabilmektedir. Bu çalışmada, Batı’da yayımlanan felsefe tarihi eserlerinde İslam felsefesine yönelik Batılı bakış açısını incelemek ve bu bakış açısının tarihsel süreçte değişip değişmediğini ortaya koymak amaçlanmıştır. Bunun için modern felsefe tarihi yazımının ilk örneklerinin verildiği 17. yüzyıl ile 21. yüzyıl arasında History of Philosophy başlığını taşıyan önemli filozof ve felsefe tarihçilerinin eserleriyle çalışma sınırlandırılmış ve değişim seyrini tespit edebilmek için kronolojik bir sıra takip edilmiştir. Bu makalede, nitel araştırma yöntemlerinden dokümantasyon yöntemi kullanılmıştır. Modern felsefe tarihi yazımının başlangıcında İslam felsefesini görmezden gelme çabalarının ağır bastığı görülmektedir. 17. yüzyıldan 21. yüzyıla kadarki tarihsel seyir incelendiğinde, oryantalist indirgemeci yaklaşımın etkisinin zamanla azaldığı ve 21. yüzyılda İslam felsefesinin yavaş da olsa felsefi düşüncedeki yerini almaya başladığı görülmektedir. Sonuç olarak İslam felsefesinin düşünsel mirasın bir parçası olduğunun vurgulanması ve derinlikli uluslararası çalışmaların artırılması bu geleneğin hak ettiği yeri bulması ve daha görünür hâle gelmesini sağlayabilir. Bununla birlikte felsefe tarihi yazımının Batı merkezcilikten kurtarılıp son yüzyılda görüldüğü üzere daha kapsayıcı eserlerin yazılmasının gerekliliği de ortaya çıkmıştır.

Abstract

The works of the history of philosophy provide important clues about the development of philosophical thought. Furthermore, through these history of philosophy books, one can gain insight into how different philosophical traditions are positioned within the history of philosophy. This study aims to reveal the Western perspective on Islamic philosophy as presented in the history of philosophy published in the West, and whether the approach to Islamic philosophy has changed. For this purpose, the study has been limited to the works of important philosophers and historians of philosophy bearing the title History of Philosophy, from the 17th century, which saw the first examples of modern philosophy writing, to the 21st century, and a chronological order has been followed to identify the course of change. In this article, the documentation method is utilized as one of the qualitative research approaches. It is evident that efforts to overlook Islamic philosophy prevailed at the outset of the writing of the modern history of philosophy. When the historical course from the 17th to the 21st centuries is examined, it is seen that the influence of the orientalist reductionist approach has decreased over time and that Islamic philosophy has begun to take its place in philosophical thought, albeit slowly, in the 21st century. In conclusion, increasing in-depth studies in the international arena and emphasising that this tradition is part of the intellectual heritage could enable Islamic philosophy to gain its rightful place and become more visible. At the same time, it has become apparent that the writing of the history of philosophy must be liberated from its Western-centric perspective and that more inclusive works, as seen in the last century, must be written.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Yıldırım, E. T. (2026). 7.-21. Asırlarda Batı’da Yayımlanan Felsefe Tarihi Eserlerinde İslam Felsefesinin Konumu. İslam Tetkikleri Dergisi, Cilt: 16 Sayı: 1, 64–98. https://doi.org/10.26650/iuitd.2026.1806535

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (56)

  1. A. C. Grayling. History of Philosophy. Erişim 05 Ekim 2025. https://archive.org/stream/the-history-of-philosophy-by-a.-c.-grayling/the-history-of-philosophy-by-a.-c.-grayling_djvu.txt google scholar
  2. Adamson, Peter. Philosophy in the Islamic World. New York: Oxford University Press, 2018. google scholar
  3. Arkan, Atilla. “Cumhuriyet Dönemi Türkçe İslam Felsefesi Tarihi Çalışmalarına Dair Literatür Denemesi”. Türkiye Araştırmaları Literatür Dergisi 17 (2011), 103-156. google scholar
  4. Aster, Ernst von. Geschichte Der Philosophie. Stuttgart: Alfred Kröner Verlag, 1954. google scholar
  5. Aster, Von. Ernst von Aster’in Ders Notları Felsefe Tarihi İlkçağ ve Ortaçağ. çev. Vural Okur. Bursa: Sentez Yayıncılık, 2015. google scholar
  6. Brucker, Johann Jakob. Historia Critica Philosophiae. 5 Cilt. Lipsiae: Apud Bernh. Christoph. Breitkopf, 1744. google scholar
  7. Brucker, Johann Jakob. The History of Philosophy, from the Earliest Periods, Drawn up from Brucker’s Historia Critica Philosophiae. çev. William Enfield. London: Printed for Thomas Tegg & son, 1837. google scholar
  8. Câbirî, Muhammed Abid. Felsefi Mirasımız ve Biz. çev. Said Aykut. İstanbul: Kitabevi, 2000. google scholar
  9. Copleston, S. J. Frederick. A History of Philosophy- Mediaeval Philosophy Augustine to Scotus. New York: Image Book, 1950. google scholar
  10. David Thomas, John Cehsworth (ed.). Christian-Muslim Relations A Bibliographical History Volume 14 Central and Eastern Europe (1700-1800). Leiden: Brill, 2020. google scholar
  11. Direk, Zeynep. “Felsefenin Başlangıcı Sorusu”. Anlam ve Yorum: Doğan Özlem Armağan Kitabı. 213-231. İstanbul: İnkılap Kitabevi, 2004. google scholar
  12. Erdmann, Johann Eduard. A History of Philosophy. çev. Williston Samuel Hough. London: S. Sonnenschein, 1890. google scholar
  13. Erdmann, Johann Eduard. Grundriss der Geschichte der Philosophie. Berlin: Verlag Von Wilhem Hertz, 1866. google scholar
  14. Erman, Burak Veysel. “İslam Felsefesi Çalışmalarında Yöntem ve Düşünce Tarihi Yazımı: Tashihçi Gazzâlî Araştırmalarından Hareketle Bir Değerlendirme”. İslam Tetkikleri Dergisi 12/2 (2022), 779-803. google scholar
  15. Ferkl, Albert. Islamic Philosophy in Our Narrative of Western Philosophy. The Netherlands: Universiteit Leiden, Master Thesis, 2022. google scholar
  16. Glenn, Paul J. The History of Philosophy. London: B. Herder Book, 1944. google scholar
  17. Gutas, Dimitri. “Yirminci Yüzyılda Arap Felsefesi Çalışmaları: Arap Felsefesi Tarihi Yazımı Üzerine Bir Deneme”. çev. M. Cüneyt Kaya. İbn Sînâ’nın Mirası. 153-183. İstanbul: Klasik Yayınları, 2004. google scholar
  18. Hegel, Georg Wilhelm Friedrich. Hegel’s Vorlesungen über die Geschichte der Philosophie. 1908: A. H. Adriani, 1908. google scholar
  19. Hegel, George Wilhelm Friedrich. Lectures On The History of Philosophy. çev. Elizabeth S. Haldane, Frances H. Simson. London: Kegan Paul, Trench Trübner & Co. Ltd, 1895. google scholar
  20. Hornii, Georgii. Historiae Philosophicae Libri Septem. Lvgdvni Batavorvm: apud Johannem Elsevirium, Academ, 1655. google scholar
  21. Hyman, Arthur vd. (ed.). Philosophy in the Middle Ages: The Christian, Islamic, and Jewish Traditions. Cambridge: Hackett Publishing, 2010. google scholar
  22. Jabri, Mohammed. Arab-Islamic Philosophy: A Contemporary Critique. çev. Aziz Abbassi. United States of Amerika: University of Texas Press, 1999. google scholar
  23. Jabri, Mohammed Abed. Introduction À La Critique De La Raison Arabe. çev. Marc Geoffroy - Ahmed Mahfoud. Paris: Institut Du Monde Arabe, 1994. google scholar
  24. Kılınç, Doğan Barış. “Hegel ve FelsefeTarihi”. Felsefe Tarihi Thales’ten Platon’a Grek Felsefesi. 1/9-14. İstanbul: NotaBene Yayınları, 2018. google scholar
  25. Korlaelçi, Murtaza. “Felsefenin ve Felsefe Tarihinin Önemi”. Felsefe Dünyası 1/75 (2022), 7-18. google scholar
  26. Kurun, İsmail. İslam Felsefe Tarihihin Eleştirel Yeniden-İnşası: İbn Sina Epistemolojisi Örneği. Ankara: Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Doktora Tezi, 2021. google scholar
  27. Kuşlu, Harun - Filiz, Kadir. “Peter Adamson ile Felsefe Tarihi ve Felsefe Tarihyazımı üzerine Söyleşi”. Sabah Ülkesi 19/4 (2019). https://www.sabahulkesi.com/2019/04/19/peter-adamson-ile-felsefe-tarihi-ve-tarihyazimi-uezerine/ google scholar
  28. Lewes, George Henry. The History of Philosophy Fom Thales to Comte. London, Longmans, 1871. http://archive.org/details/historyofphiloso02lewe google scholar
  29. Marenbon, John (ed.). Routledge History of Philosophy Medieval Philosophy. London: Routledge, 2004. google scholar
  30. Passmore, John. “Tarih Yazımı ve Felsefesi”. çev. Mevlüt Uyanık. Muhafazakar Düşünce Dergisi 2/8 (2006), 123-133. google scholar
  31. Passmore, John. “The Idea of a History of Philosophy”. History and Theory 5 (1965), 1-32. google scholar
  32. Piaia, Gregorio. “On the History of Writing the History of Philosophy”. Orbis Idearum 10/1 (2022), 11-26. google scholar
  33. Sherman, Anita Gilman. “The Impact of Thomas Stanley’s History of Philosophy on Margaret Cavendish”. Studies in Philology 120/2 (2023), 315-339. google scholar
  34. Stanley, Thomas. The History of Philosophy. London: W. Battersby at Tbaeys Inn-gate, 1701. google scholar
  35. Störig, Hans Joachim. Kleine Weltgeschichte Der Philosophie. Stuttgart: Kohlhammer, 13., 1985. google scholar
  36. Störig, Hans Joachim. Vedalardan Tractatus’a Dünya Felsefe Tarihi. çev. Nilüfer Epçeli. İstanbul: Say Yayınları, 2011. google scholar
  37. Strickland, Lloyd - Wang, Jia. “Racism and Eurocentrism in Histories of Philosophy”. Open Journal of Philosophy 13/1 (17 Şubat 2023), 76-96. https://doi.org/10.4236/ojpp.2023.131005 google scholar
  38. Tarakçı, Anılcan - Bilgin, Önder. “Türk Felsefesi Tarihi Çalışmalarının Dayanakları”. Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi 12/62 (2019), 867-873. google scholar
  39. Tennemann, Wilhelm Gottlieb. A Manual of the History of Philosophy. çev. Arthur Johnson. Oxford: D.A. Talboys, 1832. google scholar
  40. Thilly, Frank. A History of Philosophy. New York: H. Holt, 1914. google scholar
  41. Thilly, Frank. Felsefe Tarihi Yunan Felsefesi-Ortaçağ Felsefesi-Çağdaş Felsefe. İstanbul: Sistem Yayıncılık, 1995. google scholar
  42. Tiedemann, Dieterich. Geist der spekulativen Philosophie Von den Arabern bis auf Raymund Lullius. Marburg: Neuen Akademischen Buchhandlung, 1791. google scholar
  43. Tomar, Cengiz. “Sarasinler”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 36/116-117. İstanbul: TDV Yayınları, 2009. google scholar
  44. Topdemir, Hüseyin Gazi. “Bilim Tarihinden Notlar: Antik Çağ’da Coğrafya, Yedi Özgür Sanat ve Eczacılık”. Bilim ve Teknik 642 (Mayıs 2021), 78-80. google scholar
  45. Turner, William. History of Philosophy. London: The Athenaum Press, 1903. google scholar
  46. Ueberweg, Friedrich. Friedrich Ueberwegs Grundriss der Geschichte der Philosophie. Berlin: E. S. Mittler und Sohn, 1901. google scholar
  47. Ulukütük, Mehmet. “Batı Felsefesi ve ‘Taşrası’: Efendiler İcadı ile Köleler Üretiminin Merkez-Taşra İkileminde Yansımaları”. Birey ve Toplum Sosyal Bilimler Dergisi 8/1 (2018), 31-75. google scholar
  48. Utku, Ali - Kaya, M. Cüneyt. “Türkiye’de Modern Felsefe Tarihi Yazımının Serencamı: Geç-Osmanlı’dan Cumhuriyet’e Bir Literatür Değerlendirmesi”. Türkiye Araştırmaları Literatür Dergisi 9/17 (2011), 11-48. google scholar
  49. Vorlander, Karl. Felsefe Tarihi. çev. Mehmet İzzet - Orhan Saadeddin. İstanbul: İz Yayıncılık, 2004. google scholar
  50. Vorlander, Karl. Geschichte der Philosophie. Leipzig: Dürr’schen Buchandlung, 1908. google scholar
  51. Warburton, Nigel. Little History of Philosophy. New Haven: Yale University Press, 2014. google scholar
  52. Weber, Alfred. Felsefe Tarihi. çev. Halil Vehbi Eralp. İstanbul: Sosyal Yayınları, 1998. google scholar
  53. Windelband, W. (Wilhelm). A History of Philosophy; with Especial Reference to the Formation and Development of Its Problems and Conceptions. çev. James Hayden Tufts. USA: The Macmillan Company, 1901. google scholar
  54. Yıldız, Yakup. “Türkçe’de İlk Felsefe Tarihi: Felsefe Tarihyazımı Açısından Bir İnceleme”. İnönü Üniversitesi Uluslararsı Sosyal Bilimler Dergisi 5/2 (2016). google scholar
  55. Jabri, Mohammed. Arab-Islamic Philosophy: A Contemporary Critique. çev. Aziz Abbassi. United States of Amerika: University of Texas Press, 1999. google scholar
  56. Vorlander, Karl. Geschichte der Philosophie. Leipzig: Dürr’schen Buchandlung, 1908. google scholar