Dergiler / BELLETEN / 2025 / Cilt: 89 Sayı: 316

Arşiv Belgeleri Işığında Heimei Maru Japon Gemisi: Esir Türkler İçin Yürütülen Diplomatik Faaliyetler

Heimei Maru Japanese Ship in the Light of Archival Documents: Diplomatic Activities Conducted for Captive Turks

Sayfa
1159–1184
Yayın Tarihi
2025-12-08
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Uluslararası Kızılhaç Komitesi, Osmanlı Hilâl-i Ahmer Cemiyeti ve Milletler Cemiyeti yetkililerinin yoğun uğraşları sonucunda Haziran 1922’de esir Türkler İstanbul’a dönebilmişlerdir.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Bu çalışmada, Türk İstiklal Harbi devam ettiği sırada Sibirya’dan yola çıkan ve 1.000’den fazla Türk esirini taşıyan Heimei Maru adlı Japon gemisine dair yaşananlar, arşiv belgeleri ışığında ele alınmıştır.
📊
Temel Bulgular & Veri:Ancak bir müddet sonra, artan baskılar sonucunda Yunanistan, çoğunluğu yaşlılar, kadınlar ve çocuklardan oluşan 400 kişilik bir grubu, İstanbul’a göndermek zorunda kalmıştır.
💡
Sonuç & Katkı:Uluslararası Kızılhaç Komitesi, Osmanlı Hilâl-i Ahmer Cemiyeti ve Milletler Cemiyeti yetkililerinin yoğun uğraşları sonucunda Haziran 1922’de esir Türkler İstanbul’a dönebilmişlerdir.
🔬Tür:Araştırma Makalesi
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Heimei Maru · Esir Kampı · Milletler Cemiyeti

Özet

Bu çalışmada, Türk İstiklal Harbi devam ettiği sırada Sibirya’dan yola çıkan ve 1.000’den fazla Türk esirini taşıyan Heimei Maru adlı Japon gemisine dair yaşananlar, arşiv belgeleri ışığında ele alınmıştır. Heimei Maru gemisindeki kişiler, Birinci Dünya Harbi’nin sona ermesinden sonra esir alınan Türklerden müteşekkildi. Esir Türklerin kurtarılması için başta Osmanlı Devleti olmak üzere, diğer devletler ve uluslararası kurumlar sorumluluk üstlenmişlerdir. Bu çalışmada, Yunanistan’ın, esirleri çok kötü şartlar altında tuttuğu ve Anadolu işgali sırasında esirler üzerinden diplomatik üstünlük elde etmek için her türlü yola başvurduğu ortaya konulmuştur. Ancak bir müddet sonra, artan baskılar sonucunda Yunanistan, çoğunluğu yaşlılar, kadınlar ve çocuklardan oluşan 400 kişilik bir grubu, İstanbul’a göndermek zorunda kalmıştır. Geride kalan esirler ise İtalya’ya nakledilerek, Asinara Adası’ndaki esir kampında tutulmaya devam edilmişlerdir. Makalede, İtalya’daki esir kampındaki şartların oldukça kötü olduğu ve İtalya Hükûmeti’nin, esirlerin ihtiyaçları konusunda gerekli özeni göstermediği üzerinde durulmuştur. Ekonomik çöküntü içerisinde olan Türk Hükûmeti’nin, bu zor şartlar altında bile esir Türklerin masraflarını karşılama konusundaki çabalarına dikkat çekilmiştir. Esir Türklerin, İstanbul’a getirtilmeleri için her türlü diplomatik yolun denenmesine rağmen Yunan yönetiminin, sert tutumu sebebiyle esirler, uzun bir dönem boyunca esaret altında kalmışlardır. Uluslararası Kızılhaç Komitesi, Osmanlı Hilâl-i Ahmer Cemiyeti ve Milletler Cemiyeti yetkililerinin yoğun uğraşları sonucunda Haziran 1922’de esir Türkler İstanbul’a dönebilmişlerdir.

Abstract

In this study, the events concerning the Japanese ship Heimei Maru, which sailed from Siberia during the Turkish War of Independence and carried more than 1.000 Turkish prisoners, are analyzed in the light of archival documents. The individuals aboard the Heimei Maru were Turkish prisoners captured after the end of World War I. Efforts to rescue these prisoners were undertaken primarily by the Ottoman State, alongside other states and international organizations. This study reveals that Greece kept the captives under extremely poor conditions and resorted to various means to gain diplomatic leverage through the captives during the occupation of Anatolia. However, after increasing pressure, Greece was compelled to send a group of 400 individuals, mostly elderly people, women, and children, to Istanbul. The remaining captives were transferred to Italy and continued to be held in a prisoner camp on Asinara Island. The article emphasizes the harsh conditions in the Asinara Island camp and underlines the Italian Government’s lack of adequate attention to the needs of the prisoners. Attention was drawn to the efforts of the Turkish Government, which was in economic collapse, to meet the expenses of the captive Turks even under these difficult conditions. Despite every diplomatic effort made to bring the captives to Istanbul, the firm stance of the Greek administration resulted in the captives remaining in detention for an extended period. As a result of the intensive efforts of the International Committee of the Red Cross, the Ottoman Red Crescent Society and the League of Nations officials, the captive Turks were able to return to Istanbul in June 1922.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Dinçel, Y. (2025). Arşiv Belgeleri Işığında Heimei Maru Japon Gemisi: Esir Türkler İçin Yürütülen Diplomatik Faaliyetler. BELLETEN, Cilt: 89 Sayı: 316, 1159–1184. https://doi.org/10.37879/belleten.2025.1159

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (39)

  1. Arşiv Kaynakları
  2. Benaki Museum Archive of Eleftherios Venizelos (BMAEV) 037-27.
  3. Japan Centre for Asian Historical Records (JACAR)
  4. B07090955200, Heimei Maru Part 2, 052, 7 Ekim 1920.
  5. B07090955200, Heimei Maru Part 2, 018, 7 Aralık 1920.
  6. B07090955300, Heimei Maru Part 3, 111, 12 Ocak 1921.
  7. B07090955300, Heimei Maru Part 3, 155, 11 Şubat 1921.
  8. B07090955300, Heimei Maru Part 3, 201, 12 Nisan 1921.
  9. B07090955400, Heimei Maru Part 4, 223, 15 Nisan 1921.
  10. B07090955400, Heimei Maru Part 4, 240.
  11. B07090955400, Heimei Maru Part 4, 241.
  12. B07090955400, Heimei Maru Part 4, 270, 22 Nisan 1921.
  13. B07090955500, Heimei Maru Part 5, 355, 31 Mayıs 1921.
  14. B07090955500, Heimei Maru Part 5, 356, Mayıs 1921.
  15. B07090955600, Heimei Maru Part 6, 462-463, 27 Haziran 1921.
  16. Kızılay Arşivi (KA) 194/120.4; 194/120.14-16; 194/120.36-47; 194/120.49-53.
  17. Milletler Cemiyeti Arşivi (MCA) 42/24317/24317; 42/20972/17301; 42/13511/13511; C.176. M.105.1921; 42/13649/13511; 42/13675/13511; 42/13904/13511; 42/14502/13511; 42/14623/13511; 42/14629/13511; 42/14862/13511; 42/15411/13511; 42/15486/13511; 42/15636/13511; 42/16144/13511; 42/16298/13511; 42/16401/13511; 42/16991/13511; 42/17044/13511; 42/18517/13511; 42/19545/13511; 42/17301/17301; 42/17384/17301; 42/18194/17301; 42/19638/17301.
  18. The United States National Archives (TUSAA) 867.4016/767.
  19. Süreli Yayınlar
  20. Capital Journal
  21. Dziennik Chicagoski
  22. Los Angeles Herald
  23. Osmanlı Hilâl-i Ahmer Mecmûası
  24. Tercümân-ı Hakîkat Gazetesi
  25. Araştırma ve İnceleme Eserler
  26. Akkor, Mahmut, “I. Dünya Savaşı Döneminde Kafkasya’da Bulunan Türk Esirleri”, VAKANÜVİS- Uluslararası Tarih Araştırmaları Dergisi, C 2/S. 2, Kasım 2017, s. 43-59.
  27. Çanlı, Mehmet, “Millî Mücadele Döneminde Türk ve Yunan Esirleri”, Millî Mücadele’nin Yerel Tarihi 1918-1923: İzmir, Aydın, Manisa, Uşak, Kütahya, Afyonkarahisar, Eskişehir, ed. Mustafa Göleç-Zeynep Kevser Şerefoğlu-İlhami Danış, Türkiye Bilimler Akademisi Tarih Serisi, 2024, s. 507-509.
  28. Ediz, İsmail, Batı Anadolu’da Yunan İşgali (1919-1922), İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yayımlanmamış Doktora Tezi, İstanbul 2011.
  29. Eralp, Tuğçe Ece, “Lozan Barış Konferansı’nda Savaş Esirleri Meselesi”, Harp Tarihi Dergisi, S. 9, Temmuz 2024, s. 111-153.
  30. Erdem, Nilüfer, Yunan Tarihçiliğinin Gözüyle Anadolu Harekatı: 1919-1923, İstanbul Üniversitesi Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi Enstitüsü, Yayımlanmamış Doktora Tezi, İstanbul 2009.
  31. Karaca, Özkan, “Uzaklarda Esen Hüzün: Esir Askerler”, Türk C İslam Dünyası Sosyal Araştırmalar Dergisi, S. 11, Haziran 2017, s. 326-335.
  32. Kaşıyuğun, Ali, “I. Dünya Savaşı’nda Esirler Meselesi Üzerine Bazı Değerlendirmeler”, Tarih ve Gelecek Dergisi, C 4/S. 1, Nisan 2018, s. 74-98.
  33. Kutlu, Cemil, I. Dünya Savaşında Rusya’daki Türk Savaş Esirleri ve Bunların Yurda Döndürülmeleri Faaliyetleri, Atatürk Üniversitesi Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi Enstitüsü, Yayımlanmamış Doktora Tezi, Erzurum 1997.
  34. Murata-Sawayanagi, Nanako, “The Memory in a Crisis: A Japanese Ship Helping Out Greek Refugees on the Quay of Smyrna in 1922”, Mediterranean World, S. 23, 2017, s. 135-146.
  35. Murphy, Mahon, “The Heimei Maru Incident 1921: Japan’s Diplomatic Intervention in Prisoner of War Repatriation”, The International History Review, C 43/S. 2, Ocak 2020, s. 1-14.
  36. Özdemir, Ahmet, “Savaş Esirlerinin Milli Mücadeledeki Yeri”, Atatürk Yolu Dergisi, C 2/S. 6, Haziran 1990, s. 321-333.
  37. Taşkıran, Cemalettin, Ana ben ölmedim: I. Dünya Savaş’ında Türk Esirleri, Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, Ankara 2020.
  38. Tüfekçi, Vedat, Birinci Dünya Savaşı’nda İngilizlere Esir Düşen Türk Askerleri, İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yayımlanmamış Doktora Tezi, İstanbul 2019.
  39. Üner, Merve, “Birinci Dünya Savaşı’nda Ruslara Esir Düşen Türk Askerleri Üzerinde Bolşevik İhtilali’nin İktisadi Yansımaları”, XVIII. Türk Tarih Kongresi, Ankara 1-5 Ekim 2018, Bildiriler, ed. Semiha Nurdan-Muhammed Özler, Türk Tarih Kurumu Yayınları, Ankara 2022, s. 455-467.