Dergiler / Türkiyat Mecmuası / 2025 / Cilt: 35 Sayı: 1 Özel Sayı

İtalya’da Türkoloji’nin Kökenleri ve Giambattista Donà

Giambattista Donà and the Origins of Turcology in Italy

Bülent Ayyıldız(ANKARA ÜNİVERSİTESİ)0000-0002-8921-0463
Sayfa
56–71
Yayın Tarihi
2026-03-04
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Nihayetinde, bu çalışmada, Giambattista Donà'nın eserinin sadece pratik kullanıma yönelik bir rehber olmanın ötesine geçerek Osmanlı kültürünü anlamak için bilimsel bir çerçeve oluşturmaya gayret ettiğini ve Avrupa'da Türkoloji disiplininin kurumsallaşmasına öncülük eden temel bir kaynak olduğu ortaya koyulmaktadır.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Çalışmada, geç Orta Çağ’dan başlayarak XVII. yüzyıla kadar Türkiye ve İtalya arasındaki çok yönlü tarihsel ilişkinin kültürel ve dilsel etkileşimler bağlamında incelenmesi amaçlanmaktadır.
📊
Temel Bulgular & Veri:Geçmişi oldukça eskilere dayanan Türk-İtalyan ilişkileri göz önüne alındığında, çalışmanın temel amacı, İtalyanların Osmanlı dünyasına ve kültürel zenginliğine yönelik ilgisinin ardındaki din, ticaret ve bilgi arayışı gibi asli güdüleri irdelerken, söz konusu ilginin yansımalarını aktarmak ve bu sürecin bir sonucu olarak ortaya çıkan birikimi değerlendirmektir.
💡
Sonuç & Katkı:Nihayetinde, bu çalışmada, Giambattista Donà'nın eserinin sadece pratik kullanıma yönelik bir rehber olmanın ötesine geçerek Osmanlı kültürünü anlamak için bilimsel bir çerçeve oluşturmaya gayret ettiğini ve Avrupa'da Türkoloji disiplininin kurumsallaşmasına öncülük eden temel bir kaynak olduğu ortaya koyulmaktadır.
🔬Tür:Araştırma Makalesi
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Türk-İtalyan İlişkileri · Türkoloji · Giambattista Donà

Özet

Çalışmada, geç Orta Çağ’dan başlayarak XVII. yüzyıla kadar Türkiye ve İtalya arasındaki çok yönlü tarihsel ilişkinin kültürel ve dilsel etkileşimler bağlamında incelenmesi amaçlanmaktadır. Geçmişi oldukça eskilere dayanan Türk-İtalyan ilişkileri göz önüne alındığında, çalışmanın temel amacı, İtalyanların Osmanlı dünyasına ve kültürel zenginliğine yönelik ilgisinin ardındaki din, ticaret ve bilgi arayışı gibi asli güdüleri irdelerken, söz konusu ilginin yansımalarını aktarmak ve bu sürecin bir sonucu olarak ortaya çıkan birikimi değerlendirmektir. Bu bağlamda, Venedikli diplomat ve kültür insanı Giambattista Donà’nın (1627-1699) kaleme aldığı Della letteratura de’ Turchi [Türk Edebiyatı Hakkında] (1688) adlı eserin, İtalya ve Avrupa’daki Türkoloji çalışmalarının temelini nasıl attığı odak noktası olarak belirlenmiştir. Öyle ki çalışma, deyim yerindeyse söz konusu yoğun etkileşimlerin bir sonucu olarak Giambattista Donà’nın eserini ön plana koymaktadır. Giambattista Donà’nın çalışması, Türk edebiyatı, hukuk düzeni ve işleyişi, müziği ve felsefesi gibi alanlarda Avrupa'da yazılmış ilk kapsamlı ve sistematik inceleme olarak tanımlanmaktadır. Nihayetinde, bu çalışmada, Giambattista Donà'nın eserinin sadece pratik kullanıma yönelik bir rehber olmanın ötesine geçerek Osmanlı kültürünü anlamak için bilimsel bir çerçeve oluşturmaya gayret ettiğini ve Avrupa'da Türkoloji disiplininin kurumsallaşmasına öncülük eden temel bir kaynak olduğu ortaya koyulmaktadır.

Abstract

This study examines the complex historical relationship between Turkey and Italy from the late Middle Ages until the 17th century, within the context of cultural and linguistic interactions. The main interest of the study is to explore the primary motives behind the Italian interest in the Ottoman world, such as religion, trade, and the curiosity for knowledge, while conveying the reflections of this interest and evaluating the accumulation that resulted from this process. In this context, Giambattista Donà's (1627-1699) work, Della letteratura de’ Turchi (1688), has been identified as a central focus, as it laid the foundation for Turkology studies in Italy and Europe. The study, therefore, highlights Giambattista Donà’s work as a result of these intense interactions. Donà’s work is described as the first comprehensive and systematic examination of Turkish literature, law, music, and philosophy written in Europe. Ultimately, this study reveals that Donà’s work went beyond being just a practical guide, striving to create a scientific framework for understanding Ottoman culture and serving as a fundamental resource that spearheaded the institutionalization of the Turkology discipline in Europe.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Ayyıldız, B. (2026). İtalya’da Türkoloji’nin Kökenleri ve Giambattista Donà. Türkiyat Mecmuası, Cilt: 35 Sayı: 1 Özel Sayı, 56–71. https://doi.org/10.26650/iuturkiyat.1734675

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (46)

  1. Alighieri, Dante. İlahi Komedya. çeviren Rekin Teksoy. İstanbul: Oğlak Yayınları, 2002. google scholar
  2. Amat, Pietro. Bibliografia dei viaggiatori italiaini. Roma: Salvucci, 1874.google scholar
  3. And, Metin. La Scena Italiana in Turchia- La Turchia sulla Scena Italiana. Ankara: IIC, 2004. google scholar
  4. Ayyıldız, Bülent. “Un veneziano tra le lingue ovvero il turco sulla scena veneziana di Andrea Calmo”, Scaffale aperto, 1, (2021): 103-115. google scholar
  5. Bellingeri, Giampiero, Nazan Ölçer ve Giandomenico Romanelli. Venezia e Istanbul in epoca ottomana/Osmanli Döneminde Venedik ve Istanbul. Firenze: Electa, 2009. google scholar
  6. Bellingeri, Giampiero. “Alle basi dell'Orientalistica: il Bailo G.B. Donà (1627-1699) e le sue attività diplomatiche e culturali.” Esperienza e diplomazia: saperi, pratiche culturali e azione diplomatica nell'Età moderna (secc. XV-XVIII) = Expérience et diplomatie: savoirs, pratiques culturelles et action diplomatica à l'époque moderne (XVe-XVIIIe s.) içinde, Editörler Stefano Andretta, Lucien Bély, Alexander Koller, Géraud Poumarède, 33-52. Roma: Viella, 2020. google scholar
  7. Bernstein, Jane A. Print Culture and Music in Sixteenth Century Venice. Oxford: Oxford University Press, 2001. google scholar
  8. Bertele, Tommaso. Venedik ve Kostantiniyye: Tarihte Osmanlı-Venedik İlişkileri. çeviren Mahmut H. Şakiroğlu. İstanbul: Kitap Yayınevi, 2012.google scholar
  9. Bisaha, Nancy. Doğu ile Batı’nın Yaratılışı Rönesans Hümanistleri ve Osmanlı Türkleri. çeviren Melek Dosay Gökdoğan. Ankara: Dost Kitabevi, 2012. google scholar
  10. Bolza, Giovan Battista. Vocabolario Genetico- Etimologico della Lingua Italiana. Vienna: Stamperia di corte e di stato, 1852. google scholar
  11. Burke, Peter. Cultural Translation in Early Modern Europe. Cambridge: Cambridge University Press, 2007. google scholar
  12. Burke, Peter. Languages and Comunities in Early Modern Europe. Cambridge: Cambridge University Press, 2004. google scholar
  13. Cortelazzo, Manlio. “La Conoscenza del Turco in Italia nel Cinquecento.” Il Veltro, 23, (1979): 133-42. google scholar
  14. Dil Oğlanları ve Tercümanlar. Ed. Hitzel, Frédéric. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları, 1995. google scholar
  15. Doğan, Güner. “Ötekinin Dilini Anlamak: Venedik Şark Dil Okulu.” Toplumsal Tarih, 247, (2014): 58–63. google scholar
  16. Donà, Giambattista. Della Letteratura de’ Turchi. Venedik: per Andrea Poletti, 1688. google scholar
  17. Dökmeci, Volkan. “Venedik Dragoman ve Dil Oğlanlarının 17. Yüzyıl Adriyatikindeki Rol ve Görevleri Osmanlı-Venedik Hudut Müzakereler.” Journal Of Turkish Studies Türklük Bilgisi Araştırmaları, Maria Pia Pedani Armağanı, 53, (2020): 113-131. google scholar
  18. Dökmeci, Volkan. İstanbul’daki Venedik Dragomanları ve Dil Oğlanları (1551-1797). Doktora Tezi, İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, 2018. Ulusal Tez Merkezi (527570). google scholar
  19. Durmuş, Oğuzhan. G.B. Donado’nun Derlediği Türk Atasözleri. Ankara: Türk Kültürünü Araştırma Enstitüsü, 2020. google scholar
  20. Guilday, Peter. “The Sacred Congregation De Propaganda Fide (1622-1922).” The Catholic Historical Review, 6, (4) (1921): 478–494. google scholar
  21. Hentch, Thierry. Hayali Doğu. çeviren Aysel Bora. İstanbul: Metis, 2008.google scholar
  22. Howard, Deborah. “Venedik ile Doğu Akdeniz Arasındaki Kültür Aktarımında Kitapların Rolü.” Rönesans ve Osmanlı Dünyası içinde, Derleyenler Anna Contadini ve Claire Norton, 115-127, çeviren Ebru Kılıç. İstanbul: Koç Üniversitesi Yayınları, 2023. google scholar
  23. İldem, Arzu. “Bir Yazın Türü olarak Doğu Seyahatnameleri.” Littera, 21 (2007): 1-13. google scholar
  24. Jennings, Brendan. “Acta Sacrae Congregationis De Propaganda Fide, 1622-50.” Archivium Hibernicum, 22, (1959): 28-139. google scholar
  25. Karakartal, Oğuz. “Avrupa’da Basılan İlk Türk Edebiyatı Tarihi: Della Letteratura de’ Turchi ve Yazarı Giambattista Dona.” Türk Dili, 525, (1995): 93-96. google scholar
  26. Kundakçı, Durdu. “İtalyancadan Türkçeye, Türkçeden İtalyancaya Geçmiş Sözcükler Üstüne.” İtalyan Filolojisi Dergisi, 11, (1978): 152-153. google scholar
  27. Lucchetta, F. “Lo Studio delle Lingue Orientali nella Scuola per Dragomanni di Venezia alla Fine del XVII Secolo.” Quaderni Di Studi Arabi, 5-6, (1987): 479–498. google scholar
  28. Migliorini, Bruno. Storia della Lingua Italiana. Firenze: Sansoni, 1971. google scholar
  29. Mintner, Terrance J. Correcting Europe's error: Venetian cosmopolites on Turkish ‘literature’. Doktora Tezi, The University of Wisconsin-Madison, 2017. google scholar
  30. Monga, Luigi. “The Unavoidable ‘Snare of Narrative’: Fiction and Creativity in Hodoeporis.” Annali D'Italianistica, 21, (2003): 7-45. google scholar
  31. Morandi, Luigi. Origine della Lingua Italiana. Roma: Quinta Edizione, 1851.google scholar
  32. Norton, Claire. “Sınırların Bulanıklaşması: Doğu ile Batı, Hıristiyan ve Müslüman Dünyalar Arasında Entelektüel ve Kültürel Etkileşimler.” Rönesans ve Osmanlı Dünyası içinde, Derleyenler Anna Contadini ve Claire Norton, 19-41, çeviren Ebru Kılıç. İstanbul: Koç Üniversitesi Yayınları, 2023. google scholar
  33. Osmanlı Devleti’nde 16.-18. Yüzyıllar Arası İtalyan Devletlerinin Siyasi ve Misyonerlik Faaliyetlerini Araştırma Projesi Raporu, erişim 17.10.2025 https://open.metu.edu.tr/bitstream/handle/11511/50049/T0Rjd01EQT0.pdf.google scholar
  34. Özkan, Nevin ve Speelman, Raniero. “I dragomanni.” içinde Hilâl. Studi turchi e ottomani 3, Il Palazzo di Venezia a Istanbul e i suoi antichi abitanti / İstanbul’daki Venedik Sarayı ve Eski Yaşayanları içinde. Editör Maria Pia Pedani. Venedik: Edizioni Ca’ Foscari, 2013. google scholar
  35. Özkan, Nevin ve Speelman, Raniero. “İtalyan Öğrenciler ve Türkçe Öğrenimi: Onaltıncı ve Onsekizinci Yüzyıllar Arasındaki Dönemde Dersler. Tarihten Bir Örnek: Pietro Della Valle.” RumeliDE- Dil ve Edebiyat Araştırmaları Dergisi, (3) (2017): 50-59. google scholar
  36. Özkan, Nevin. “L’Italiano nel Turco.” Italiano LinguaDue, 12, (2) (2020): 98-106. google scholar
  37. Özkan, Nevin. “Pietro della Valle, Osmanlı Topraklarında Bir İtalyan Gezgin.” Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Dergisi, 46, (1) (2006): 1-16. google scholar
  38. Preto, Paolo. Venezia e I Turchi. Firenze: Sansoni, 1975. google scholar
  39. “Relazione di G.B. Donà, (agosto 1684)”. Relazioni di ambasciatori veneti al Senato, Cilt XIII, Costantinopoli (1590-1793) içinde, Editör L. Firpo, Torino: Bottega d’Erasmo, 1984. google scholar
  40. Rothman, E. Natalie. The Dragoman Renaissance: Diplomatic Interpreters and the Routes of Orientalism. Ithaca/London: Cornell University Press, 2021. google scholar
  41. Scarpa, Francesca. Da Venezia a Costantinopoli, da Costantinopoli a Venezia: Giovanni Battista Donà. Mezuniyet Tezi, Facoltà di Lettere dell’Università Ca’ Foscari di Venezia, 1997-’98. google scholar
  42. Soykut, Mustafa. “Tarihi Perspektiften İtalyan Şarkiyatçıları ve Türkologları.” Doğu Batı-Oryantalizm I, 20, (2002): 41-84. google scholar
  43. Tekdemir, Hatice Kübra. “Hezârfen Hüseyin Efendi ve Batılılarla Münasebetleri.” Dokuz Eylül Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 55, (2022): 41-78. google scholar
  44. Turan, Şerafettin. Türkiye-İtalya İlişkileri, Selçuklular’dan Bizans'ın Sona Erişine. İstanbul: Metis Yayınları, 1990. google scholar
  45. Venice Reconsidered, The History and Civilization of an Italian City-State. Editörler John Martin, Dennis Romano. Baltimore: JHU Press, 2000.google scholar
  46. Wright, Owen. “Duymazdan Gelmek.” Rönesans ve Osmanlı Dünyası içinde, Derleyenler Anna Contadini ve Claire Norton, 165-189, çeviren Ebru Kılıç. İstanbul: Koç Üniversitesi Yayınları, 2023. google scholar