Ortaçağ İranında Sufîler ve devlet

Özet

Sufizm (Tasavvuf), Đslâm’ın müşterek mirasının bir parçasıdır. Farklı zaman ve mekanlarda kuralları ve popüleritesi farklı olmuştur. Aşağıdaki sayfalarda, sufîliğin toplum içindeki rolüne, devletle olan ilişkilerine ve Ortaçağ Đran devlet teorisinin oluşumundaki katkılarına değineceğim. Sınırlı bir bakış açısı ile yaklaşacağım ve sufizmin dinî bir akım olup olmadığını tartışmayacağım. Aslında, sufîlerin geleneksel öğretim, hukuk ve teoloji ile sufî bilgeliğini birleştirmelerine ve popüler sufîlere veya sufizme değineceğim. Her nedense, sufizm (tasavvuf) akımları birbirinden ayırt edilmemiştir. Sufiler yerine, ulemâ ve fukaha adı verilen düşünürler, daha pragmatik bir devlet düşüncesi kurmak için gayret etmişler ve usulü’l- fıkh’a bağlı kalmışlardır. Düşüncelerini, devlet doktriniyle sınırlayıp ilk Đslâm toplumlarının deneme- yanılma davranışı üzerine kurmuşlardır.