KaydedilenlerDerginizi ekleyin

Dergiler / Antropoloji / 2023 / Sayı: 47

Ağlayan Ağaç insanlarının paleopatolojik analizi

Paleopathological analysis of Ağlayan Ağaç population

Serkan Şahin(KIRŞEHİR AHİ EVRAN ÜNİVERSİTESİ)0000-0002-5137-805X
Sayfa
1–15
Yayın Tarihi
2023-12-31
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Toplumda erişkin bireylerde yoğun günlük aktiviteleri arasında kol ve bacak gücüne dayalı, yüksek çaba gerektiren ağır yük kaldırma ve taşıma faaliyetlerine ait izler gözlemlenmiştir.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Ağlayan Ağaç, Bartın-Amasra’da yer alan Geç Doğu Roma Dönemine tarihlenen bir şapeldir.
📊
Temel Bulgular & Veri:Ağlayan Ağaç toplumu cribra orbitalia görülme oranı çağdaşı topluluklardan erişkin yaş altı bireylerde yüksek değerlere sahiptir.
💡
Sonuç & Katkı:Toplumda erişkin bireylerde yoğun günlük aktiviteleri arasında kol ve bacak gücüne dayalı, yüksek çaba gerektiren ağır yük kaldırma ve taşıma faaliyetlerine ait izler gözlemlenmiştir.
🔬Tür:Araştırma Makalesi
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:İnsan iskeletleri · Sağlık profili · Geç Doğu Roma Dönemi

Özet

Ağlayan Ağaç, Bartın-Amasra’da yer alan Geç Doğu Roma Dönemine tarihlenen bir şapeldir. Amasra Ağlayan Ağaç Kazısı’ndan çıkarılan iskeletler paleopatolojik olarak incelenmiş ve elde edilen verilerin aynı döneme ait diğer Anadolu toplumlarıyla karşılaştırılması ile toplumun sağlık yapısı belirlenmeye çalışılmıştır. Ağlayan Ağaç toplumu cribra orbitalia görülme oranı çağdaşı topluluklardan erişkin yaş altı bireylerde yüksek değerlere sahiptir. Porotic hyperostosis oranları ise çağdaşlarına yakın değerlere sahiptir. Lezyonların sıtmaya ya da demir eksikliği anemisine bağlı olduğu düşünülmektedir. Bebek-çocuk ölüm oranı ise hızlı seyreden enfeksiyonel hastalıkları akla getirmektedir. Buraya gömülen bebeklerin %88,89’u yenidoğan statüsündedir. Burası kutsal bir alandır ve bu yüksek oran vaftiz edilmeden ölen bireylerin kutsal bir alana gömülmesiyle (Hristiyanlık inancına göre) günahlarının affedilmesiyle alakalı olabilir. Toplumda erişkin bireylerde yoğun günlük aktiviteleri arasında kol ve bacak gücüne dayalı, yüksek çaba gerektiren ağır yük kaldırma ve taşıma faaliyetlerine ait izler gözlemlenmiştir. Ağlayan Ağaç toplumu beslenme açısından özellikle çocuklar için kötü durumda olduğunu söylemek mümkündür. Ancak sıtma hariç enfeksiyonel hastalıkların düşük oranı çağdaş Anadolu toplumlarından daha yüksek hijyenik ortamı göstermektedir.

Abstract

Ağlayan Ağaç is a chapel located at Bartın-Amasra, dated to the Late Eastern Roman Era. The skeletons unearthed from the Amasra Ağlayan Ağaç Excavation were examined paleopathologically. The health structure of the society was tried to be determined by comparing the obtained data with other Anatolian societies from the same era. The incidence ratio of cribra orbitalia in the Ağlayan Ağaç society is higher in individuals under adult age than the other Anatolian societies. Porotic hyperostosis rates are similar to their contemporaries. The causes of lesions are thought to be malaria or iron deficiency anemia. Infant-child mortality rate indicates rapidly progressing infectious diseases. 88.89% of the infant buried here are newborns. This area is a sacred place and this high ratio could be the result of the belief that unbaptized individuals might be forgiven since they are buried in a sacred area (according to Christian belief). Among the intense daily activities of adults in the community, traces of heavy lifting and carrying activities that require high effort based on arm and leg strength have been observed. It is possible to say that the Ağlayan Ağaç community was in a bad situation especially for children in terms of nutrition. However the low ratio of infectious diseases (excluding malaria) indicates a higher hygenic conditions in comparation to other contemporary Anatolian populations.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Şahin, S. (2023). Ağlayan Ağaç insanlarının paleopatolojik analizi. Antropoloji, Sayı: 47, 1–15. https://doi.org/10.33613/antropolojidergisi.1358063

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (61)

  1. Akalın, H. K. (2014). Hıristiyanlığa aktarılmış ritüeller olarak Isis kültündeki vaftiz ve günah çıkartma ayinleri. Atatürk Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, (42), 41-76. https://dergipark.org.tr/tr/pub/atauniilah/issue/2759/36843
  2. Angel, J. L. (1966). Porotic hyperostosis, anemias, malarias, and marshes in the prehistoric eastern Mediterranean. Science, 153(3737), 760-763. https://doi.org/10.1126/science.153.3737.760
  3. Aufderheide, C. A., ve Rodriguez-Martin, C. (2006). The Cambridge encyclopedia of human paleopathology. Cambridge University Press.
  4. Augenti, A., ve Gilchrist, R. (2011). Life, death and memory. M. Carver, ve J. Klapste (Ed.), The archaeology of Medieval Europe, Volume 2: 12th to 16th centuries, (s. 494-515). Aarhus University Press. https://doi.org/10.2307/jj.608161.18
  5. Bağdatlı-Çam F., Bora, A., ve Altunkayalıer, H. B. (2019). Amastris (Amasra) antik kentinde arkeolojik tespitler, TÜBA-AR, 24, 169-188. https://doi.org/10.22520/tubaar.2019.24.009
  6. Bass, W. M. (1987). Human osteology. Missouri Archaeological Society.
  7. Bourbou, C. (2003). Health patterns of Proto-Byzantine populations (6th-7th centuries AD) in South Greece: The cases of Eleutherna (Crete) and Messene (Peloponnese). International Journal of Osteoarchaeology, 13(5), 303-313. https://doi.org/10.1002/oa.702
  8. Brothwell, D. R. (1981). Digging up bones. Excavation, treatment, and skeletal remains. Cornell University Press.
  9. Brickley, M. B., Ives, R., ve Mays, S. (2020). The bioarchaeology of metabolic bone disease, 2nd edition. Academic Press.
  10. Buikstra, J. E., ve Ubelaker, D. H. (1994). Standarts for data collection from human skeletal remains. Arkansas Archeological Survey Research Series No. 44.
  11. Buikstra, J. E., (2019). Ortner’s identification of pathological conditions in human skeletal remains, 3rd edition. Academic Press. https://doi.org/10.1016/C2011-0-06880-1
  12. Cole, G, ve Waldron T. (2019). Cribra orbitalia: Dissecting an ill-defined phenomenon. International Journal of Osteoarchaeology, 29(4), 613-621. https://doi.org/10.1002/oa.2757
  13. Crow, J. (2017). Amastris. P. Niewöhner (Ed.) içinde, The archaeology of Byzantine Anatolia from the end of late antiquity until the coming of the Turks (s. 389-394). Oxford University Press. https://doi.org/10.1093/acprof:oso/9780190610463.003.0038
  14. Çırak, A., ve Çırak, M. T. (2015). Tios/Filyos iskelet kalıntılarının paleoantropolojik analizi. Arkeometri Sonuçları Toplantısı, 30, 167-174. https://dar.vin/arkeo30
  15. Çırak, M. T. (2017). Akgüney Geç Roma-Bizans Dönemi toplumu üzerine paleodemografik çalışma. Hitit Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 10(1), 249-264. https://doi.org/10.17218/hititsosbil.313652
  16. Eyice, S. (1965). Küçük Amasra tarihi ve eski eserleri kılavuzu. T.C. Milli Eğitim Bakanlığı, Eski Eserler ve Müzeler Genel Müdürlüğü Yayınları, No. 19.
  17. Erdal, Y. S., Erdal, Ö. D., ve Koruyucu, M. M. (2015). Ortaçağ’da nüfus değişimi öncesine ait bir Bizans topluluğu: Komana insan kalıntılarının antropolojik analizi. D. B. Erciyas, ve M. N. Tatbul (Ed.) içinde, Komana Ortaçağ yerleşimi (The Medieval settlement At Komana) (s. 83-114). Ege Yayınları.
  18. Erdal, Y. S. (2003). Büyüksaray-Eski Cezaevi çevresi kazılarında gün ışığına çıkarılan insan iskelet kalıntılarının antropolojik analizi. Arkeometri Sonuçları Toplantısı, 18, 15-30. http://dar.vin/arkeo18
  19. Erdal, Y. S. (2004). Kovuklukaya (Boyabat, Sinop) insanlarının sağlık yapısı ve yaşam biçimleriyle ilişkisi. Anadolu Araştırmaları, 17(2), 169-196. https://dergipark.org.tr/tr/pub/iuanadolu/issue/1153/13487
  20. Erdal, Y. S. (2010). Oluz Höyük kazılarından ele geçen insan iskeletlerine ait antropolojik araştırmanın ilk sonuçları. Ş. Dönmez (Ed.) içinde, Kăsku Ülkesi’nin önemli kenti Amasya-Oluz Höyük: 2007 ve 2008 dönemi çalışmaları genel değerlendirmeler ve ön Sonuçlar (s. 93-107). T.C. Amasya Valiliği Yayınları.
  21. Erdal, Ö. D. (2009). Demre Aziz Nikolaos Kilisesi Geç Bizans ve Yakınçağ insanlarının yaşam biçimleri. Adalya, 12, 361-388.
  22. Garnotel A., ve Raynaud C. (1996). Groupés ou dispersés ? Les morts et la société rurale en Languedoc oriental (IVe-XIIe siècles). H. Galinie ve E. Zadora-Rio (Ed.) içinde, Archéologie du cimetière chrétien, (s. 139-152). Revue archéologique du centre de la France. https://www.persee.fr/doc/sracf_1159-7151_1996_act_11_1_976
  23. Gowland, R. L., ve Western, A. G. (2012). Morbidity in the marshes: Using spatial epidemiology to investigate skeletal evidence for malaria in Anglo-Saxon England (AD 410-1050). American Journal of Physical Anthropology, 147(2), 301-311. https://doi.org/10.1002/ajpa.21648
  24. İşcan, M. Y., ve Steyn, M. (2013). The Human skeleton in forensic medicine, 3rd edition. Charles C. Thomas.
  25. Karaöz-Arıhan, S., ve Acar, E. (2014). Giresun Adası iskeletlerinin paleoantropolojik değerlendirilmesi. Arkeometri Sonuçları Toplantısı, 30, 189-202. https://dar.vin/arkeo30
  26. Kaur, H., ve Jit, I. (1990). Age estimation from cortical ındex of the human clavicle in Northwest Indians. American Journal of Physical Anthropology, 83(3), 297-305. https://doi.org/10.1002/ajpa.1330830304
  27. Koruyucu, M. (2012). Köşk Höyük Ortaçağ insanlarının antropolojik analizi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Hacettepe Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ankara.
  28. Lewis, M. (2018). Paleopathology of children: Identification of pathological conditions in the human skeletal remains of non-adults. Academic Press.
  29. Lovejoy, C. O., Meindl, R. S., Pryzbeck, T. R., ve Mensforth, R. P. (1985). Chronological metamorphosis of the auricular surface of the ilium: A new method for the determination of adult skeletal age at death. American Journal of Physical Anthropology, 68(1), 15-28. https://doi.org/10.1002/ajpa.1330680103
  30. Lovell, N. C. (1994). Spinal arthritis and physical stress at Bronze Age Harappa. American Journal of Physical Anthropology, 93(2), 149-164. https://doi.org/10.1002/ajpa.1330930202
  31. Lovell, N. C. (1997). Trauma analysis in paleopathology. American Journal of Physcial Anthropology, 104(S25), 139-170. https://doi.org/10.1002/(SICI)1096-8644(1997)25+%3C139::AID-AJPA6%3E3.0.CO;2-%23
  32. Lovell, N. C. (2008). Analysis and interpretation of skeletal trauma. M. A. Katzenberg, ve S. R. Saunders (Ed.) içinde, Biological anthropology of the human skeleton, Second Edition (s. 341-386). Wiley & Sons, Inc. https://doi.org/10.1002/9780470245842.ch11
  33. Mann, R. W., ve Hunt, D. R. (2012). Photographic regional atlas of bone disease: A guide to pathologic and normal variation in the human skeleton, Third edition. Charles C. Thomas.
  34. Mann R. W., Hunt, D. R., ve Lozanoff, S. (2016). Photographic regional atlas of non-metric traits and anatomical variants in the human skeleton, First edition. Charles C. Thomas.
  35. Merbs, C. F. (1983). Patterns of activity-ınduced pathology in a Canadian Inuit Population. University of Ottawa Press. https://doi.org/10.2307/j.ctv173qw
  36. Ortner, D. J. (2003). Identification of pathological conditions in human skeletal remains. Academic Press.
  37. Özdemir, K., Akyol, A. A., ve Erdal, Y. S. (2015). A case of ancient bladder stones from Oluz Hoyuk, Amasya, Turkey. Inernational Journal of Osteoarchaeology, 25(6), 827-837. https://doi.org/10.1002/oa.2349
  38. Paine, R. R., Vargiu, R., Coppa, A., Morselli, C., ve Schneider, E. E., 2007. A health assessment of high status christian burials recovered from the Roman-Byzantine archaeological site of Elaiussa Sebaste, Turkey. HOMO, 58(2), 173-190. https://doi.org/10.1016/j.jchb.2006.06.001
  39. Plichta, S.B., ve Kelvin, E. (2014). Munro: Sağlık Araştırmalarında İstatistiksel Yöntemler (R. S. Tabak, Çev. Ed.). Palme Yayıncılık. (Özgün eserin basımı 2012)
  40. Roberts, C., ve Manchester, K. (2007). The archaeology of disease., Third edition. Cornell University Press
  41. Sakaoğlu, N. (1999). Çeşm-i Cihan Amasra. Kültür Bakanlığı - Tarih Vakfı Yayınları.
  42. Sağır, M., Özer, İ, ve Şahin, S. (2018). Havuzdere iskeletlerinin Paleopatolojik Analizi. Araştırma Sonuçları Toplantısı, 35(2), 127-142. https://dar.vin/aras35-2
  43. Setzer, T. J. (2014). Malaria detection in the field of paleopathology: A meta-analysis of the state of the art. Acta Tropica, 140, 97-104. https://doi.org/10.1016/j.actatropica.2014.08.010
  44. Sevin, V. (2019). Anadolu’nun tarihi coğrafyası I, Beşinci baskı. Türk Tarih Kurumu Yayınları.
  45. Szilvassy, J., ve Kritscher, H. (1990). Estimation of chronological age in man based on the spony structure of long bones. Anthropologischer Anzeiger, 48(3), 289-298. https://doi.org/10.1127/anthranz/48/1990/289
  46. Şahin S., ve Erkman, A. C. (2018). Domaniç Çokköy toplumunun paleoantropolojik analizi. S. Ünan (Ed.) içinde, Kütahya Müzesi 2017 yıllığı. Bilgin Kültür Sanat Yayıncılık.
  47. Şahin, S. (2019). Dilkaya (Orta Çağ) insanlarının sağlık sorunları. Antropoloji, (37), 50-71. https://doi.org/10.33613/antropolojidergisi.517217
  48. Şahin, S., ve Erkman, A. C. (2020). Dereköy ve Attepe (Geç Doğu Roma) insanlarının paleoantropolojik analizi. S. Ünan (Ed.), Kütahya Müzesi Kureyşler Barajı kurtarma kazıları 2015-2016. Bilgin Kültür Sanat Yayıncılık.
  49. Tepeköylü, İ. (2017). İstanbul Ermenilerinde doğum sonrası ritüelleri. İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi, 6(3), 1413-1425. https://dergipark.org.tr/tr/pub/itobiad/issue/30065/310734
  50. Todd, T. W. (1920). Age changes in the pubic bone: I. The white male pubis. American Journal of Physical Anthropology, 3(3). 285-339. https://doi.org/10.1002/ajpa.1330030301
  51. Ubelaker, D. H. (1978). Human skeletal remains: Excavation, analysis, interpretation. Aldine Publishing. Ubelaker, D. H. (1989). Human skeletal remains: Excavation, analysis, interpretation, Second edition. Taraxacum.
  52. Üstündağ, H., ve Demirel, F. A. (2008). Alanya Kalesi kazılarında bulunan insan iskelet kalıntılarının analizi. Türk Arkeoloji ve Etnografya Dergisi, 8, 79-90. https://dergipark.org.tr/tr/pub/arkeolojiveetnografya/issue/67098/1047924
  53. Üstündağ, H. (2009). Kuşadası Kadıkalesi / Anaia kazısında bulunan insan iskelet kalıntıları. Arkeometri Sonuçları Toplantısı, 24, 209-228. https://dar.vin/arkeo24
  54. Üstündağ, H. (2011). Genetik, çevresel ve kültürel etmenlerin ışığında anemi: Bazı eski Anadolu topluluklarından örnekler. TÜBA-AR, 14, 173-192.
  55. Waldron, T. (2009). Palaeopathology. Cambridge University Press.
  56. Waldron, T. (2019). Joint disease. J. E. Buikstra (Ed). Ortner’s identification of pathological conditions in human skeletal remains, 3rd edition (s. 719-748). Academic Press. https://doi.org/10.1016/B978-0-12-809738-0.00020-X
  57. Wapler, U., Crube´, E., Schultz, M. (2004). Is cribra orbitalia synonymous with anemia? Analysis and interpretation of cranial pathology in Sudan. American Journal of Physical Anthropology 123(4), 333-339. https://doi.org/10.1002/ajpa.10321
  58. White, T. D., Black, M. T., ve Folkens, P. A. (2011). Human osteology, 3rd Edition. Academic Press. https://doi.org/10.1016/C2009-0-03221-8
  59. Workshop of European Anthropologist (WEA). (1980). Recommendations for age and sex diagnoses of skeletons. Journal of Human Evolution, 9(7), 517-549. https://doi.org/10.1016/0047-2484(80)90061-5
  60. Yucesoy, B., Charles, L. E., Baker, B., ve Burchfiel, C. M. (2015). Occupational and genetic risk factors for osteoarthritis: A review. Work, 50(2), 261-273. https://doi.org/10.3233/wor-131739
  61. Wapler, U., Crube´, E., Schultz, M. (2004). Is cribra orbitalia synonymous with anemia? Analysis and interpretation of cranial pathology in Sudan. American Journal of Physical Anthropology 123(4), 333-339. https://doi.org/10.1002/ajpa.10321