KaydedilenlerDerginizi ekleyin

Dergiler / Antropoloji / 2026 / Sayı: 52

Geç Geometrik-Roma Dönemi Muğla Börükçü İskeletlerinde Bebek ve Çocuk Sağlığı

Growth and Health Status of Infants and Children from the Late Geometric–Roman Börükçü Population

Ceylan Demirhan Durak(ANKARA ÜNİVERSİTESİ)0000-0001-8956-4563
Başak Koca Özer(ANKARA UNIVERSITY)0000-0002-3171-1599
İsmail Özer(ANKARA UNIVERSITY)0000-0002-3859-2326
Sayfa
102–118
Yayın Tarihi
2026-06-30
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Demografik analizler sonucunda popülasyonda 90’ı bebek ve 68’i çocuk olmak üzere toplam 158 birey tespit edilmiştir.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Bu çalışma, 2002–2009 yılları arasında Muğla ilinde yürütülen Geç Geometrik–Roma Dönemi Börükçü arkeolojik kazılarında açığa çıkarılan bebek ve çocuk bireylere ait iskelet materyali üzerinde gerçekleştirilmiştir.
📊
Temel Bulgular & Veri:Araştırmanın temel amacı, Börükçü toplumuna mensup bebek ve çocuk bireylerin uzun kemiklerini makroskobik, metrik ve radyolojik yöntemlerle analiz ederek paleoantropolojik bir değerlendirme sunmak; ayrıca bu bireylerin yaş dağılımları, ölüm oranları ve büyüme-gelişme dinamiklerini belirleyerek sağlık durumlarını kapsamlı biçimde incelemektir.
💡
Sonuç & Katkı:Demografik analizler sonucunda popülasyonda 90’ı bebek ve 68’i çocuk olmak üzere toplam 158 birey tespit edilmiştir.
🔬Tür:Araştırma Makalesi
📍Kapsam:2002–2009 · 158 birey
⚙️Değişkenler:Bebek ve çocuk iskeletleri · büyüme ve gelişme · Harris çizgileri

Özet

Bu çalışma, 2002–2009 yılları arasında Muğla ilinde yürütülen Geç Geometrik–Roma Dönemi Börükçü arkeolojik kazılarında açığa çıkarılan bebek ve çocuk bireylere ait iskelet materyali üzerinde gerçekleştirilmiştir. Araştırmanın temel amacı, Börükçü toplumuna mensup bebek ve çocuk bireylerin uzun kemiklerini makroskobik, metrik ve radyolojik yöntemlerle analiz ederek paleoantropolojik bir değerlendirme sunmak; ayrıca bu bireylerin yaş dağılımları, ölüm oranları ve büyüme-gelişme dinamiklerini belirleyerek sağlık durumlarını kapsamlı biçimde incelemektir. Börükçü kazısından elde edilen bebek ve çocuk iskeletleri hem çağdaş hem de farklı dönemlerde Anadolu’da yaşamış topluluklara ait verilerle karşılaştırmalı olarak değerlendirilmiş ve paleoantropolojik bağlamda konumlandırılmıştır. Demografik analizler sonucunda popülasyonda 90’ı bebek ve 68’i çocuk olmak üzere toplam 158 birey tespit edilmiştir. Osteolojik incelemeler kapsamında uzun kemikler (humerus, radius, ulna, femur, tibia ve fibula) analiz edilmiş ve yaş ile kemik uzunlukları arasında güçlü pozitif korelasyonlar saptanmıştır (p < 0,01). Yaklaşık 5–6 yaş sonrasında büyümede belirgin bir yavaşlama gözlenmiştir. Radyografik analizler özellikle tibia kemikleri üzerinde gerçekleştirilmiş ve Harris çizgilerinin varlığı ile dağılımı değerlendirilmiştir. Elde edilen bulgular, Börükçü toplumuna ait bebek ve çocuk bireylerin sağlık durumu ve demografik yapısının, diğer Anadolu topluluklarıyla karşılaştırıldığında belirgin farklılıklar gösterdiğini ortaya koymaktadır. Mortalite analizine göre bebek ve çocuk ölümleri %29,63 oranında olup, bu değer Anadolu toplumları içinde ortalama bir düzeye karşılık gelmektedir. Bulgular, neonatal ve erken çocukluk dönemlerini atlatabilen bireylerin çocukluk evresinde çevresel stres faktörleri ve enfeksiyon hastalıkları nedeniyle artan risk altında olduğunu göstermektedir. Sonuç olarak, büyüme ve gelişme dinamikleri ile sağlık durumuna ilişkin veriler, Börükçü toplumunda stresin akut ve yüksek şiddetli olmaktan ziyade çocukluk süreci boyunca kademeli olarak biriken bir yapı sergilediğini ortaya koymaktadır.

Abstract

This study was conducted on skeletal remains of infant and juvenile individuals unearthed during the Late Geometric–Roman Period archaeological excavations at Börükçü, carried out in Muğla Province between 2002 and 2009. The primary aim of the research is to provide a paleoanthropological assessment by analysing the long bones of infants and children belonging to the Börükçü population using macroscopic, metric, and radiological methods; additionally, it aims to comprehensively evaluate their health status by determining age distribution, mortality rates, and growth and development dynamics. The infant and child skeletons recovered from the Börükçü excavations were comparatively evaluated with data from both contemporaneous and chronologically distinct Anatolian populations and were positioned within a paleoanthropological context. Demographic analyses identified a total of 158 individuals, including 90 infants and 68 children. Osteological analyses of long bones (humerus, radius, ulna, femur, tibia, and fibula) revealed strong positive correlations between age and bone lengths (p < 0,01). A marked slowdown in growth after approximately 5–6 years of age was observed. Radiological analyses were conducted particularly on tibiae, and the presence and distribution of Harris lines were assessed. The findings indicate that the health status and demographic structure of infant and child individuals in the Börükçü population exhibit notable differences when compared with other Anatolian populations. Infant and child mortality was calculated as 29.63%, corresponding to an average level among Anatolian populations. The results suggest that individuals who survived the neonatal and early childhood stages faced increased risk during later childhood due to environmental stress factors and infectious diseases. In conclusion, the findings related to growth and development dynamics and health status demonstrate that stress in the Börükçü population was not acute and severe, but rather cumulative and progressively embodied throughout childhood.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Durak, C. D., Özer, B. K., Özer, İ. (2026). Geç Geometrik-Roma Dönemi Muğla Börükçü İskeletlerinde Bebek ve Çocuk Sağlığı. Antropoloji, Sayı: 52, 102–118. https://doi.org/10.33613/antropolojidergisi.1682131

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (57)

  1. Akduru, H. E. (2022). Antik çağda ticaret: karia bölgesi’nde bir araştırma. Academic Knowledge, 5(1), 156-166.
  2. Bakıray, Y. (2018). 19.yy Van Kalesi Höyüğü’nden çıkarılan bebek ve çocuk kemiklerinin harris çizgilerinin belirlenmesi. [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
  3. Bogin, B. (1999). Patterns of human growth (2. Baskı). Cambridge University Press.
  4. Brickley, M. ve Ives, R. (2008). The bioarchaeology of metabolic bone disease. Academic Press.
  5. Brothwell, D. R. (1981). Digging up bones: excavations, treatment and study of human skeletal remains. Oxford University Press.
  6. Buikstra, J. E ve Ubelaker, D. H. (1994). Standarts for data collection from human skeletal remains. Arkansas Archeological Survey.
  7. Büyükkarakaya, A. M. (2011). Eski insan topluluklarında stres göstergelerinin incelenmesi: İkiztepe ve Tasmasor örnekleri. Doktora tezi. Hacettepe Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü.
  8. Büyükkarakaya, A.M. ve Erdal, Y.S. (2008). Anadolu eski insan topluluklarında rikets. Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Dergisi, 51, 130-139.
  9. Büyükkarakaya, A.M., Erdal, Y.S., Özbek, M. (2009). Tepecik ve Çiftlik insanlarının antropolojik açıdan değerlendirilmesi. 24. Arkeometri Sonuçları Toplantısı, 119-138.
  10. Cocozza, C., Fernandes, R., Ughi, A., Marcus, G., Alexander, M. M. (2021). Investigating ınfant feeding strategies at roman bainesse through bayesian modelling of ıncremental dentine ısotopic data. International Journal of Osteoarchaeology, 31(6), 1224–1237.
  11. Çırak, A. ve Çırak, M. T. (2015). Tios/Filyos iskelet kalıntılarının paleoantropolojik analizi. 30. Arkeometri Sonuçları Toplantısı, 167-174.
  12. Çırak, M. T. (2017). Akgüney Geç Roma - Bizans Dönemi toplumu üzerine paleodemografik çalışma. Hitit Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 10 (1), 249-264.
  13. Demirhan Durak, C. (2022). Geç Geometrik-Roma Dönemi Börükçü populasyonu bebek ve çocuk iskeletlerinde uzun kemiklerin oksolojik açıdan değerlendirilmesi. [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
  14. Duyar, İ. ve Özener, B. (2003). Çocuk işçiler: çarpık gelişen bedenler. Ütopya Yayınları.
  15. Erdal, Y. S. (2004). A study on childhood stress ındicators in ancient Anatolian populations. International Journal of Osteoarchaeology, 14 (5), 329-345.
  16. Erdal, Y. S. ve Duyar, İ. (1998). Bazı eski Anadolu toplumlarında uzun kemik büyümesi. Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Dergisi. 41, 241-254.
  17. Erdal, Y. S. ve Uysal, G. (1994). İznik çocuklarında görülen bir patoloji: harris çizgileri. Humana, Bozkurt Güvenç’e Armağan. T.C. Kültür Bakanlığı Başvuru Eserleri içinde (s. 227-235).
  18. Erdal, Y.S. (1996). İznik geç Bizans dönemi insanlarının çene ve dişlerinin antropolojik açıdan incelenmesi [Yayımlanmamış doktora tezi]. Hacettepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
  19. Erdal, Y.S. (2003). Büyüksaray-Eski Cezaevi çevresi kazılarında gün ışığına çıkarılan insan iskelet kalıntılarının antropolojik analizi. 18. Arkeometri Sonuçları Toplantısı, 15-30.
  20. Fazakas. G. ve Kosa, F. (1978). Forensic fetal osteology. Akademiai Kiado.
  21. Fuller, B. T., Fuller, J. L., Harris, D. A., Hedges, R. E. M. (2006). Isotopic evidence for breastfeeding and possible adult dietary differences from late/sub-roman britain. American Journal of Physical Anthropology, 129(1), 45–54.
  22. Goodman, A. H. ve Rose, J. C. (1990). Assessment of systemic physiological perturbations from dental enamel hypoplasias and harris lines. Yearbook of Physical Anthropology, 33, 59-110.
  23. Gözlük, P., Durgunlu, Ö., Özdemir, S., Taşlıalan, M., Sevim, A. (2005). Symrna agorası iskeletlerinin paleoantropolojik analizi. 21. Arkeometri Sonuçları Toplantısı, 125-140.
  24. Güleç, E., Duyar, İ, Sevim, A. (1993). Eski Anadolu toplumlarında büyüme (II): Dilkaya Ortaçağ popülasyonunda uzun kemik büyümesi. 8. Arkeometri Sonuçları Toplantısı, 227-242.
  25. Güleç, E., Özer, İ., Sağır, M., Satar, Z. (2006). Lagina kazısı iskeletlerinin paleoantropolojik incelemesi. 21. Arkeometri Sonuçları Toplantısı, 21-28.
  26. Harris, H.A. (1991). Linhuman es of arrested growth in the long bones in childhood: the corelation of histological and radiographic apperances in clinical and expermental conditions. British Journal of Radiology,4, 561-640.
  27. Henneberg, M., ve Henneberg, R. J. (1998). Biological characteristics of ancient anatolians: morphology and pathology. HOMO, 49(1), 1-28.
  28. Hermanussen, M. (2013). Auxology-studying human growth and development. Schweizerbert Science Publishers.
  29. Holliday, T.W. ve Ruff, C.B. (2001). Relative variation in human proximal and distal limb segment lengths. American Journal of Physical Anthropology: The Official Publication of the American Association of Physical Anthropologists, 116(1), 26-33.
  30. Humphrey, L. T. (2014). Isotopic and trace element evidence of dietary transitions in early life. Annals of Human Biology, 41(4), 348–357.
  31. Karaöz Arıhan, S. (2013). Beybağ mevkii (Muğla) Bizans Dönemi toplumunda beslenmeye bağlı gelişen paleopatolojik rahatsızlıklar. [Yayımlanmamış doktora tezi]. Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
  32. Katzenberg, M. A. ve Pfeiffer, S. (1995). Nitrogen isotope evidence for weaning age in a nineteenth-century Canadian skeletal sample. A. L. Grauer (Ed.), Bodies of Evidence içinde (s. 221–236). Wiley-Liss.
  33. Kızgut, B. (2018). Milas-Belentepe doğu Roma/ Bizans toplumunun paleodemografik analizi. Yüksek Lisans Tezi, Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü. Koca Özer, B., Sağır, M., Özer, İ., Güleç, E. (2014). Anadolu Ortaçağı’nda sağlık sorunları. Çağatay Akşit ve ark., (Ed.). Memoriam Filiz Öktem içinde (s. 147-154). Ankara Üniversitesi Yayınları.
  34. Karadağ, A. (2025, 13 Ekim). ‘’Börükçü’’ Kültür Envanteri.https://kulturenvanteri.com/yer/borukcu/
  35. Larsen, C. S. (2015). Bioarchaeology: interpreting behavior from the human skeleton (2. Baskı). Cambridge University Press.
  36. Lewis, M. (2017). Paleopathology of children: identification of pathological conditions in the human skeletal remains of non-adults. Academic Press.
  37. Lewis, M. E. (2007). The bioarchaeology of children: perspectives from biological and forensic Anthropology. Cambridge University Press.
  38. Mann R.W. ve Hunt D.R. (2012). Photographic regional atlas of bone disease: a guide topathologic and normal variation in the human skeleton (3. Baskı). Charles C. Thomas Publisher.
  39. Margerison, B. J. ve Knüsel, C. J. (2002). Harris lines as indicators of stress in Medieval and Post-Medieval populations. American Journal of Physical Anthropology, 119(2), 134-143.
  40. Nalbantoğlu, E., Türk, H., Nalbantoğlu, C. (2000). 1996 yılı Yortanlı iskelet popülasyonu üzerine paleoantropolojik, paleodemografik ve etno-arkeolojik çalışmalar., Türk Arkeoloji ve Etnografya Dergisi, 1, 27-36.
  41. Ortner, D.J. (2003). Identification of pathological conditions in human skeletal remains (2. Baskı). Academic Press.
  42. Özdemir, A., Eren Kural, E., Koca Özer, B., Özer, İ. (2020). Havuzdere Ortaçağ toplumu bebek, çocuk ve adölesan iskeletlerinin paleoantropolojik açıdan değerlendirilmesi. V. Keleş (Ed.), Uluslararası Propontis ve Çevre Kültürleri Sempozyumu bildirileri içinde (s. 629–646). Ege Yayınları.
  43. Özdemir, K., Irvine, B., Üstündağ, H., Michel, C., Doğan, T., Kulak, F., Kulakoğlu, F. (2025). A stable ısotopic and textual examination of the weaning process at Bronze Age Kültepe, Türkiye. Journal of Archaeological Science: Reports, 68, 105458. https://doi.org/10.1016/j.jasrep.2025.105458
  44. Özer, İ., Sağır, M. ve Şahin, S., (2022). Muğla, Börükçü iskeletlerinin paleoantropolojik analizi. 2019-2020 Yılı Arkeometri Çalışmaları (pp.55-62), Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü Ana Yayın No: 194.
  45. Özer, İ., Sağır, M., Koca Özer, B., Karatufan, A., Şahin, S. (2016). Havuzdere Ortaçağ iskeletlerinin paleoantropolojik analizi. Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 2, 47-57.
  46. Papageorgopoulou, C., Suter, S. K., Rühli, F. J., ve Siegmund, F. (2011). Harris lines revisited: prevalence, comorbidities, and possible etiologies. American Journal of Human Biology, 23(3), 381-391.
  47. Roberts, C. A. ve Manchester, K. (2005). The archaeology of disease (3. Baskı). Cornell University Press.
  48. Ruff, C. (2007). Body size prediction from juvenile skeletal remains. American Journal of Physical Anthropology, 133(1), 698-716.
  49. Sevin, V. (2018). Anadolu’nun tarihi coğrafyası-1. Türk Tarih Kurumu Yayınları. 125-158.
  50. Söğüt, B. (2012). Börükçü 2003-2006 yılları kazıları. B. Söğüt (Ed.), Stratonikeia’dan Lagina’ya Ahmet Adil Tırpan armağanı içinde (s. 553-586). Ege Yayınları.
  51. Stloukal, M. ve Hanakova, H. (1978). The length of long bones in ancient Slavonic populations with particular consideration to the questions of growth. Homo, (26), 53-69.
  52. Taş Kuşçu, P. ve Özer, İ. (2022). Muğla, Börükçü toplumunda bebek ve çocuk iskeletlerinin ağız ve diş sağlığı. Antropoloji, (44), 54-67.
  53. Tsutaya, T., ve Yoneda, M. (2015). Reconstruction of breastfeeding and weaning practices using stable isotope and trace element analyses: A review. American Journal of Physical Anthropology, 156, 2-21.
  54. Ubelaker, D.H. (1978). Human skeletal remains. Smithsonian Institution, Aldine Publishering Company.
  55. Uysal Uğur, G. (1995). Oylum Höyük çocuklarının paleopatolojik açıdan analizi. Hacettepe Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi, 12(1-2), 187-206.
  56. Üstündağ, H. (2009). Kuşadası, Kadıkalesi/Anaia’da bulunan insan iskelet kalıntıları. 24. Arkeometri Sonuçları Toplantısı, 209-228.
  57. Visser, E. P. (1998). Little waifs: estimating child body size from historic skeletal material. International Journal of Osteoarchaeology, 8, 413-423.