Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar
AI InsightBu eser, hadislerin nakledilen rivâyetler olmanın yanı sıra dil, anlam ve yorumlama süreçlerinde vazgeçilmez önemli birer kaynak olduğunu göstermektedir. el-Halebî’nin yaklaşımı, hadisleri hem dilsel hem de teolojik boyutta anlam inşasının bir parçası haline getirmektedir.
📌 3 Maddede Bu Makale
Özet
Bu çalışma, hicri 8. yüzyılda yaşamış müfessirlerinden biri olan Semîn el-Halebî’nin (ö. 756/1355) ed-Dürrü’l-masûn adlı tefsirinde yer alan rivâyetlerin kullanım biçimini inceleyerek söz konusu rivâyetlerin dilsel, itikadî ve ahlâkî tartışmalar bağlamındaki işlevini ortaya koymayı hedeflemektedir. Bu anlamda çalışma, hadis rivâyetlerinin dilbilimsel tefsir literatüründe sahip olduğu rolü, disiplinler arası bir bakış açısıyla ele almakta ve lugavî şahitlikten teolojik istidlâle kadar uzanan konumunu tespit etmektedir. Araştırmanın yöntemi, ed-Dürrü’l-masûn’un rivâyet içeriklerinin metin merkezli analizi üzerine inşa edilmiştir. Bu çerçevede, hadislerin gramer tartışmalarında, kırâat farklılıklarının yorumunda, Allah’ın sıfatlarına dair teolojik meselelerde, ahlakî konularda ve psikolojik hususlara ilişkin açıklamalarda nasıl bir işlev gördüğü örnekler üzerinden incelenmiştir. el-Halebî’nin rivâyetleri kullanma biçimi, onları sened açısından ele almaktan çok, dilbilimsel ve anlam inşasına katkı sağlayan örnekler olarak değerlendirme şeklindedir. Çalışma, hadislerin tefsirde çok boyutlu roller üstlendiğini ortaya koymaktadır. Nahiv ve lugavî tartışmalarda hadisler, kelime kökenlerinin, mecaz–hakikat ayrımlarının ve fiil-edat kullanımlarının açıklanmasında birer şahit işlevi görmüştür. Kırâat farklılıklarının yorumunda hadisler, lehçe çeşitliliğini destekleyen veya anlam ihtimallerini sınırlandıran deliller olarak kullanılmıştır. Teolojik tartışmalarda ise Allah’ın ilim sıfatı, peygamberlerin masumiyeti ile Allah ve resul ilişkisinin dengeli yorumu gibi kritik konularda belirleyici olmuştur. Bununla beraber ahlakî ve psikolojik unsurlar barındıran rivâyetler, bireysel davranışların oluşmasında da önemli bir rol üstlenmiştir. Çalışmamız, bu cihetle hadislerin dilbilimsel tefsir metodolojisindeki konumunu bütüncül bir perspektifle ortaya koyarak, Kur’ân yorum geleneğinde hadis–dil ilişkisinin önemini vurgulamaktadır. ed-Dürrü’l-masûn, hadislerin dilbilimsel tefsirdeki merkezi rolünü ortaya koyan önemli kaynaklardan biridir. Bu eser, hadislerin nakledilen rivâyetler olmanın yanı sıra dil, anlam ve yorumlama süreçlerinde vazgeçilmez önemli birer kaynak olduğunu göstermektedir. el-Halebî’nin yaklaşımı, hadisleri hem dilsel hem de teolojik boyutta anlam inşasının bir parçası haline getirmektedir. Böylece çalışma, hadislerin dilbilimsel tefsir metodolojisindeki konumunu bütüncül bir perspektifle ortaya koyarak, Kur’ân yorum geleneğinde hadis–dil ilişkisinin önemini vurgulamaktadır.
Abstract
This study examines the use of narrations found in al-Durr al-Maṣūn, the Qurʾānic exegesis authored by Samīn al-Ḥalabī (d. 756/1355), one of the prominent exegetes of the eighth century AH. It aims to identify the functions of these narrations—particularly hadith reports—within linguistic, theological, and ethical discussions. From this perspective, the study approaches the role of hadith narrations in the literature of linguistic exegesis through an interdisciplinary framework, tracing their function from lexical attestation to theological inference. The research methodology is based on a text-centered analysis of the narrational material in al-Durr al-Maṣūn. Accordingly, the study investigates, through selected examples, how hadiths are employed in grammatical debates, interpretations of variant Qurʾānic readings (qirāʾāt), theological discussions concerning the attributes of Allah, as well as ethical and psychological explanations. Al-Ḥalabī’s use of narrations does not primarily focus on evaluating their chains of transmission; rather, he treats them as illustrative elements that contribute to linguistic analysis and the construction of meaning. The findings reveal that hadiths play multidimensional roles in Qurʾānic exegesis. In grammatical and lexical discussions, they function as authoritative evidence for explaining word origins, distinguishing between literal and metaphorical meanings, and clarifying the usage of verbs and prepositions. In the interpretation of qirāʾāt differences, hadiths are used either to support dialectal diversity or to limit possible semantic interpretations. In theological debates, they are decisive in addressing key issues such as God’s attribute of knowledge, the infallibility of prophets, and the balanced understanding of the relationship between God and His messengers. Moreover, narrations with ethical and psychological content contribute both to concretizing Qurʾānic values and to shaping individual moral behavior. In this respect, al-Durr al-Maṣūn emerges as a significant source that clearly demonstrates the central role of hadiths in linguistic exegesis, highlighting the importance of the hadith–language relationship within the Qurʾānic interpretive tradition.