Journals / Türkbilig / 2022 / Cilt: 2022 - Sayı: 44

ORTA ASYA TEFSİRİNİN SÖZ VARLIĞINDA SORUNLU BAZI KELİMELER ÜZERİNE NOTLAR

Journal
Türkbilig
Pages
65–79
Publication Date
2022-12-27
DOI
—
🏛️Bibliographic metadata and full text access for this article are provided via DergiPark.
DergiPark Record ↗
✨

AI Summary & Key Takeaways

AI Insight
⚡ TL;DR(Too Long; Didn't Read)

İlk olarak özgün şeklinin “çawşa-” olduğunu düşündüğümüz fiilin, ardından “tegiz”, “ançaḳ”, “awuçam”, “ḳırmaçı” kelimelerinin üzerinde durulmuş, farklı dönem ve eserlerdeki şekilleri dikkate alınarak etimolojileri yapılmıştır.

📌 3 Key Takeaways

🎯
Objective & Hypothesis:İlk dönem İslamî eserler arasında iki Kur’an tefsiri bilinmektedir.
📊
Key Findings & Data:Bunlardan biri Anonim Tefsir adıyla da tanınan Orta Asya Tefsiridir.
💡
Conclusion & Impact:İlk olarak özgün şeklinin “çawşa-” olduğunu düşündüğümüz fiilin, ardından “tegiz”, “ançaḳ”, “awuçam”, “ḳırmaçı” kelimelerinin üzerinde durulmuş, farklı dönem ve eserlerdeki şekilleri dikkate alınarak etimolojileri yapılmıştır.
🔬Design:Research Article
📍Scope:Comprehensive Sample
⚙️Variables:Karahanlı Türkçesi · Harezm Türkçesi · Kur’an

Özet

İlk dönem İslamî eserler arasında iki Kur’an tefsiri bilinmektedir. Bunlardan biri Anonim Tefsir adıyla da tanınan Orta Asya Tefsiridir. Hem satır-arası tercüme hem tefsir özelliği gösteren bu eser Türkçe Kur’an tercüme ve tefsirleri arasında bilim dünyasına ilk tanıtılan nüsha olup birçok çalışmaya konu olmuştur. Satır-arası tercüme kısmının Karahanlı Türkçesi, hikâye ve açıklamaların bulunduğu tefsir kısmının Harezm, yer yer Çağatay Türkçesi özellikleri gösteren bu eser tarihî Türkçe kaynaklar arasında özellikle dili ve söz varlığı bakımından müstesna yere sahiptir. Bu yazı Orta Asya Tefsirinde geçen beş kelime üzerine hazırlanmıştır. İlk olarak özgün şeklinin “çawşa-” olduğunu düşündüğümüz fiilin, ardından “tegiz”, “ançaḳ”, “awuçam”, “ḳırmaçı” kelimelerinin üzerinde durulmuş, farklı dönem ve eserlerdeki şekilleri dikkate alınarak etimolojileri yapılmıştır.

🔖

Cite This Article

BOLTABAYEV, S. (2022). ORTA ASYA TEFSİRİNİN SÖZ VARLIĞINDA SORUNLU BAZI KELİMELER ÜZERİNE NOTLAR. Türkbilig, Cilt: 2022 - Sayı: 44, 65–79. https://ajindex.com/articles/865287

📄 Full Text PDF Viewer

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

References (28)

  1. Ahmerov, K. Z. vd. (1958). Başkirsko-Russkiy Slovar. Moskova: Yabancı ve Ulusal Sözlükler Devlet Yayınevi.
  2. Arat, R. R. (1959). Kutadgu Bilig II (Tercüme). Ankara:
  3. Türk Tarih Kurumu Basımevi. Argunşah, M. ve Sağol Yüksekkaya, G. (2017). Karahanlıca Harezmce Kıpçakça Dersleri. İstanbul:
  4. Kesit Yayınları.
  5. Ata, A. (2019). Karahanlı Türkçesinde İlk Türkçe Kur’an Tercümesi (Rylands Nüshası, Giriş-Metin-Notlar-Dizin). Ankara:
  6. TDK Yayınları.
  7. Bammatov, B. G. ve Gaciagmatov, N. E. (2011). Kumukça-Orusça Sözlük. Mahaçkale: Dil, Edebiyat ve Sanat Enstitüsü Yayınları.
  8. Banguoğlu, T. (1986). Türkçe’nin Grameri. Ankara:
  9. Türk Tarih Kurumu Basımevi. Barthold, W. (1928). Orta Asya’da İslamiyetin İntişar Ettiği Zamana Ait Bir Abide. Türkiyat Mecmuası, 2, 69-74.
  10. Baskakov, N. A. (1958). Karakalpaksko-Russkiy Slovar. Moskova: Yabancı ve Ulusal Sözlükler Devlet Yayınevi.
  11. Baskakov, N. A. (1963). Nogaysko-Russkiy Slovar. Moskova: Yabancı ve Ulusal Sözlükler Devlet Yayınevi.
  12. Baskakov, N. A. ve İnkijekova-Grekul, A. İ. (1953). Hakassko-Russkiy Slovar. Moskova: Yabancı ve Ulusal Sözlükler Devlet Yayınevi.
  13. Bayraktar, F. S. (2019). Doğu ve Batı Türkçesi Kuran Tercümelerinde Esma’ül Hüsna’nın Türkçe Söylemleri. Trakya Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 21(1), 357-371.
  14. Borovkov, A. K. (1963). Leksika Sredneaziatskogo Tefsira XII-XIII vv. Moskva. Borovkov, A. K. (2002). Orta Asya’da Bulunmuş Kur’ân Tefsirinin Söz Varlığı (XII-XIII. Yüzyıllar). (Çev. H. İ. Usta ve E. Amanoğlu). Ankara:
  15. TDK Yayınları.
  16. Brockelmann, C. (1954). Osttürkische Grammatik der Islamischen Litteratur-sprachen Mittelaisens. Leiden. Caferoğlu, A. (2011). Eski Uygur Türkçesi Sözlüğü. Ankara:
  17. TDK Yayınları.
  18. Clauson, S. G. (1972). An Etymological Dictionary of Pre-Thirteenth-Century Turkish. Oxford. Derleme Sözlüğü (2009). Ankara:
  19. TDK Yayınları.
  20. Dıbo, V. A. (2011). Eski Türkçede Patlamalı Diş Ünsüzleri. Dil Araştırmaları, 9, 105-140.
  21. Dilaçar, A. (1995). Kutadgu Bilig İncelemesi. Ankara:
  22. TDK Yayınları.
  23. Eckmann, J. (1968). Doğu Türkçesinde Bir Kur’an Çevirisi (Rylands Nüshası). Türk Dili Araştırmaları Yıllığı - Belleten, 15, 51-69.
  24. Ercilasun, A. B. ve Akkoyunlu, Z. (2014), Dîvânu Lugâti’t-Türk (Giriş-Metin-Çeviri-Notlar-Dizin). Ankara:
  25. TDK Yayınları.
  26. Erdal, M. (1991). Old Turkic Word Formation A Functional Approach to the Lexicon. Vol. I-II. Wiesbaden. Gabain, A. V. (1988). Eski Türkçenin Grameri. (Çev. M. Akalın). Ankara:
  27. TDK Yayınları.
  28. Gülensoy, T. (2011). Türkiye Türkçesindeki Türkçe Sözcüklerin Köken Bilgisi Sözlüğü