Bankacılık Sistemi, Sanayileşme ve Alexander Gerschenkron

Özet

Toplumsal değişimin niçin olduğu anlaşılmak istenildiğinde, onun nasıl olduğunu da incelemek anlamlı ve doğru bir strateji olarak kabul edilebilir. Niçin bazı ülkeler zengin ya da gelişmiş iken diğerleri fakir ya da az gelişmiştir? Geleneksel (conventional) iktisadi teoriler bu soruyu cevaplandırmakta Adam Smith’den bu yana bazı kilit değişkenlere işaret etmelerine rağmen genellikle yetersiz kalmışlardır. Bu teoriler, fiili olarak mevcut eşitsizliklerin nasıl doğduğunu açıklarken, gelişmemiş ülkelerin iktisat politikası yapıcılarına ‘makus talihlerini’ yenmek için ciddi ve tutarlı alternatifler üretme konusunda zayıftırlar.2 Bunun nedenlerini bulmak zor değildir; geleneksel iktisadi teori mikro ya da makro olsun, statik ya da dinamik olsun iktisadi sistemin belirli parametrelerini ‘veri ve sabit’ varsayar. Bu parametreler içinde göze çarpanlar teknoloji ve iktisadi olan ve olmayan kurumlardır. Oysaki, zengin ulusların kalkınma ve sanayileşme uygulamalarına ait söz konusu parametrelerin tarihsel gelişimlerinde belirgin değişiklikler yaşandığı saptanmıştır. Analiz amacıyla, sanayileşme sürecine katkıda bulunan değişik faktörleri ve bu faktörlerin birbirleri arasındaki etkileşimini dikkate almak mümkündür. Gerçekte; bir faktörü esas, öncelikli ya da motive edici güç yapmanın veya kapitalizmin gelişmesi üzerine Protestanlığın etkileri hakkındaki meşhur Weber tezinde olduğu gibi belirli bir faktörü gereğinden fazla öne çıkarmanın riskine rağmen süreç bir bütündür (Kemp, 1993:12). Zira tarihsel olarak kalkınma / sanayileşme yöntem ve uygulamaları; nüfus, kaynaklar, teknoloji ve sosyal kurumlar gibi faktörlerin süreç içerisinde kimi zaman birlikte / içlerinden birinin ya da birkaçının önderliğinde ülkenin üretim imkânları eğrisini nasıl sağa kaydırdıklarının örnekleri ile doludur. İktisadi kalkınma ve sanayileşmenin özü bir anlamda hem teknoloji de hem de sosyal kurumlardaki ‘değişim’de yatmaktadır. Değişim de genellikle toplumsal refahın limitlerinin artırılmasına imkân sağlar.