Journals / Yalova Sosyal Bilimler Dergisi / 2026 / Cilt: 16 Sayı: 2

Kalın as a Customary Practice in Shaykhulislâm Fatwas: A Study on Its Relationship with the Provision of Mahr

Şeyhülislâm Fetvâlarında Örfî Bir Uygulama Olarak Kalın: Mehir Hükümleriyle İlişkisi Üzerine Bir İnceleme

Rabia Nur Demirtaş(TRABZON ÜNİVERSİTESİ)0009-0004-2141-8198
Şenol Saylan(Trabzon Üniversitesi İlahiyat Fakültesi)0000-0003-0618-4907
Pages
1–16
Publication Date
2026-10-29
🏛️Bibliographic metadata and full text access for this article are provided via DergiPark.
DergiPark Record ↗
✨

AI Summary & Key Takeaways

AI Insight
⚡ TL;DR(Too Long; Didn't Read)

Consequently, the status of “kalın” in provincial areas remains a subject in need of further academic research.

📌 3 Key Takeaways

🎯
Objective & Hypothesis:This study examines the interaction between sharia norms and customary practices in the Ottoman legal system, specifically through the relationship between “kalın” (bride price) and “mahr” (dower).
📊
Key Findings & Data:However, court records prove that in practical life, “kalın” continued to exist as a separate payment alongside “mahr.” This situation demonstrates that while the process of Islamization was completed in central regions, local customs maintained their resilient structure in the provinces.
💡
Conclusion & Impact:Consequently, the status of “kalın” in provincial areas remains a subject in need of further academic research.
🔬Design:Araştırma Makalesi
📍Scope:Comprehensive Sample
⚙️Variables:İslam Hukuku · Osmanlı Aile Hukuku · Şeyhülislâm

Abstract

This study examines the interaction between sharia norms and customary practices in the Ottoman legal system, specifically through the relationship between “kalın” (bride price) and “mahr” (dower). The primary objective of the research is to reveal how “kalın”—a pre-Islamic Turkic custom where ownership belonged to the family—was transformed into the Islamic legal institution of “mahr” through the fatwas of the Sheikh al-Islams. A qualitative research method was adopted, and the fatwa collections of prominent figures such as Ebussuûd Efendi and Esad Efendi were analyzed in comparison with court records. The results of the research indicate that Sheikh al-Islams defined “kalın” as “mahr-i muaccel” (prompt dower), thereby providing sharia protection for this customary practice and transferring ownership directly to the woman. The fact that only two out of the nine fatwa collections examined included this topic suggests that the concept of “kalın” gradually dissolved within the central legal terminology. However, court records prove that in practical life, “kalın” continued to exist as a separate payment alongside “mahr.” This situation demonstrates that while the process of Islamization was completed in central regions, local customs maintained their resilient structure in the provinces. Consequently, the status of “kalın” in provincial areas remains a subject in need of further academic research.

Özet

Bu çalışma, Osmanlı hukuk sisteminde şer‘i kurallar ile örfî uygulamalar arasındaki etkileşimi, “kalın” ve “mehir” ilişkisi özelinde ele almaktadır. Çalışmanın temel amacı, kökeni İslam öncesi Türk hukukuna dayanan ve ailenin mülkiyetine ait olan kalın ödemesinin, şeyhülislam fetvaları aracılığıyla nasıl mehir müessesesi ile özdeşleştiğini ortaya koymaktır. Çalışmada nitel araştırma yöntemi uygulanmış; 16-18. yüzyılları arasında şeyhülislamlık yapan şeyhülislamların fetva mecmularında geçen fetvalar analiz edilmiştir. Çalışma sonucunda, şeyhülislamların kalını “mehr-i muaccel” olarak yeniden tanımlayarak örfi bir uygulama olan kalını şer‘i bir çerçeveye kavuşturdukları tespit edilmiştir. Çalışma için inceleme yapılan dokuz fetva mecmuasından yalnızca ikisinde kalın ödemesine rastlanması, kalının hukuk terminolojisinden zamanla kaybolduğuna işaret etmektedir. Fakat mahkeme kayıtları, kalının pratik hayatta mehir dışında müstakil bir ödeme olarak varlığını sürdürdüğünü göstermektedir. Bu durum, kalının merkezi bölgelerde şer‘ileşme sürecinin tamamlandığını, fakat diğer bölgelerde bu örfün varlığını koruduğunun göstergesidir. Çalışma konusunun merkezi bölgeler dışındaki yerlerde yeni araştırmalara muhtaç olduğu görülmektedir.

🔖

Cite This Article

Demirtaş, R. N., Saylan, Ş. (2026). Kalın as a Customary Practice in Shaykhulislâm Fatwas: A Study on Its Relationship with the Provision of Mahr. Yalova Sosyal Bilimler Dergisi, Cilt: 16 Sayı: 2, 1–16. https://doi.org/10.17828/yalovasosbil.1953379

📄 Full Text PDF Viewer

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

References (47)

  1. Akgündüz, Ahmet. “Başlık”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 5/131-133. İstanbul: TDV Yayınları, 1992.
  2. Aksoy, Mustafa. “Başlık ve Mehir Kavramları Üstüne Bir Deneme”. Türk Dünyası Araştırmaları 73 (1991), 87-90.
  3. Aksoy, Ömer Asım. Türkiye’de Halk Ağzından Derleme Sözlüğü. 6 Cilt. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları, 3. Basım, 2009.
  4. Arsal, Sadri Maksudi. Türk Tarihi ve Hukuk. İstanbul: İstanbul Üniversitesi Yayınları, 1947.
  5. Aydın, Mehmet Akif. “Mehir”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 28/389-391. Ankara: TDV Yayınları, 2003.
  6. Aydın, Mehmet Akif. Osmanlı Aile Hukuku. 2. Basım. İstanbul: Klasik Yayınları, 2018.
  7. Aydın, Mehmet Akif. Türk Hukuk Tarihi. 17. Basım. İstanbul: Beta Basım Yayım, 2020.
  8. Bilmen, Ömer Nasuhi. Hukûk-i İslamiyye ve Istılâhât-ı Fıkhiyye Kamusu. 8 Cilt. 2. Basım. İstanbul: Ravza Yayınları, 2018.
  9. Bozanzâde. Fetâvâ-yı Ebussuûd Efendi. İstanbul: Süleymaniye Kütüphanesi, Şehit Ali Paşa, 1028, 0b-418b.
  10. Cin, Halil. İslâm ve Osmanlı Hukukunda Evlenme. Ankara: Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Yayınları, 1974.
  11. Çatalcalı Ali Efendi. Fetâvâ-yı Ali Efendi. İstanbul: Matba‘a-i Âmire, 1311.
  12. Doğan, Tolga. Türkiye Selçuklularında Sarayda ve Toplumsal Hayatta Evlilikler. Konya: Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2018.
  13. Ekşi, Ahmed-Uddin, Ershad. “Comparing Dowry System and Mahr: Cultural Pratices Versus Ottoman Law in Turkish Matrimonial Traditions”. Islamiyyat: The International Journal of Islamic Studies 46/2 (2024), 17-28. https://doi.org/10.17576/islamiyyat-2024-4602-02
  14. Ercoşkun, Tülay. Osmanlı İmparatorluğu’nda 19. Yüzyılda Evlilik ve Nikâha Dair Düzenlemeler. Ankara: Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2010.
  15. Harmancı, Elif. Selçuklu ve Abbasi Hanedan Evliliklerindeki Çeyizlerin Siyasi ve Ekonomik Boyutu. Çankırı: Çankırı Karatekin Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2022.
  16. Hocazâde Esad Efendi. Fetâvâ-yı Esad Efendi. İstanbul: İstanbul Müftülüğü Kütüphanesi, 157, 273+98.
  17. İbn Kemal. Mühimmâtü’l-müftî. İstanbul: Süleymaniye Kütüphanesi Çorlulu Ali Paşa 280, ts.
  18. İbn Âbidîn. Reddü’l-muhtâr ale’d-Dürri’l-muhtâr. çev. Ahmed Davudoğlu. İstanbul: Şamil Yayınevi, 1983.
  19. İnan, Abdülkadir. “Türk Düğünlerinde Exogamie İzleri”. Makaleler ve İncelemeler. 4. Basım. 1/341-349. Ankara: Türk Tarih Kurumu, 2020.
  20. İnanır, Ahmet. İbn Kemal’in Fetvaları Işığında Osmanlı’da İslâm Hukuku. İstanbul: İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Doktora Tezi, 2008.
  21. İpşirli, Mehmet. “Şeyhülislâm”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 39/91-96. İstanbul: TDV Yayınları, 2019.
  22. Kâşgarlı Mahmud. Dîvânü Lugâti’t-Türk. çev. Besim Atalay. 4 Cilt. Ankara: Türk Tarih Kurumu Basımevi, 1985.
  23. Koç, Canan. Selçuklu Anadolu’sunda Gelenek ve Görenekler (1075-1318). İstanbul: Marmara Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2019.
  24. Köse, Üzeyr. “İslâm Aile Hukuku Açısından Çeyiz”. Bingöl Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 14 (2019), 98-111. https://doi.org/10.34085/buifd.606287 https://izlik.org/JA83YB54HL
  25. Mandaloğlu, Mehmet. “Eski Türklerde Aile ve Evlilik Anlayışı”. Genel Türk Tarihi Araştırmaları Dergisi 4/8 (2022). https://doi.org/10.53718/gttad.1067665 https://izlik.org/JA77KC84MA
  26. Mandaloğlu, Mehmet. “İslamiyet’ten Önce Türklerde Aile Hukuku”. Selçuk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Dergisi 33 (2016), 133-159.
  27. Menteşzâde Abdürrahîm. Fetâvâ-yı Abdürrahîm. 2 Cilt. İstanbul: Dârü’t-Tıbâati’l-Ma’mûre, 1243.
  28. Mergînânî, Burhâneddin. el-Hidâye Tercemesi. çev. Ahmed Meylânî. İstanbul: Kahraman Yayınları, 1986.
  29. Mevkûfâtî, Mehmed. Mevkûfât Mültekâ Tercümesi. çev. Ahmed Davudoğlu. 4 Cilt. İstanbul: Sağlam Yayınevi, 2019.
  30. Minkârîzâde Yahyâ Efendi. Fetâvâ-yı Minkârîzâde. Ankara: Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Kütüphanesi, Yazma Eserler, 0854, 1b-107b.
  31. Molla Hüsrev. Gurer ve Dürer Tercümesi. ed. Ahmed Davudoğlu. çev. Arif Erkan. 4 Cilt. İstanbul: Eser Neşriyat ve Dağıtım, 1980.
  32. Nutku, Özdemir. “Çeyiz”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 8/297-298. İstanbul: TDV Yayınları, 1993.
  33. Okumuş, Alime. Orta Asya Türk-İslâm Devletlerinde Evlilikler ve Evlilik Gelenekleri. Konya: Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2019.
  34. Orhan, Seval. Selçuklular Zamanında Anadolu’da Evlilik (1075-1308). İstanbul: Marmara Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2016.
  35. Ortaylı, İlber. “Anadolu’da XVI. Yüzyılda Evlilik İlişkileri Üzerine Bazı Gözlemler”. Osmanlı Araştırmaları 1/1 (1980), 33-40.
  36. Ögel, Bahaeddin. Dünden Bugüne Türk Kültürünün Gelişme Çağları. İstanbul: Türk Dünyası Araştırmaları Vakfı Yayınları, 3. Basım, 1988.
  37. Ögel, Bahaeddin. “Türklerde Kalın ve Başlık”. II. Milletlerarası Türk Folklor Kongresi Bildirileri. 4/393-396. Ankara: Gazi Üniversitesi Basım Yayın Yüksekokulu Basımevi, 1982.
  38. Örsten Esirgen, Seda. “Osmanlı Hukuk Tarihi Kaynağı olarak Fetva Mecmuaları”. Osmanlı Hukukunda Fetva. 1. Basım. ed. Süleyman Kaya vd. 379-393. İstanbul: Klasik Yayınları, 2018.
  39. Sağol Yüksekkaya, Gülden. “Kalın ve Çeyiz”. Hediye Kitabı. 1. Basım. ed. Emine Gürsoy-Aylin Koç. 396-406. İstanbul: Kitabevi, 2007.
  40. Serahsî, Ebû Bekir Muhammed b. Ebi Sehl. el-Mebsût. 30 Cilt. Beyrut: Darü’l-Ma’rife, 1989.
  41. Seyyid Ahmed Efendi-Hafız Mehmed b. Ahmed el-Gedûsî. Netîcetü’l-Fetâvâ. 1. Basım. İstanbul: Klasik Yayınları, 2014.
  42. Seyyid Feyzullah Efendi. Fetâvâ-yı Feyziyye. İstanbul: Klasik Yayınları, 1. Basım, 2009.
  43. Şeyhîzâde, Abdurrahman b. Şeyh Muhammed b. Süleyman el-Hanefi, Şeyhîzâde. Büyük İslam Hukuku Mecma’ü'l-enhur Tercümesi. çev. Mehmet Çelik. 4 Cilt. İstanbul: Yasin Yayınevi, 2009.
  44. Turan, Ahmet. “Törelerimizde Kalın (Başlık) Adeti”. Milli Folklor Uluslararası Kültür Araştırmaları Dergisi 12 (1991), 39-42.
  45. Yargı, Mehmet Ali. “Günümüzdeki Mehir Uygulamaları ve İslam Hukuku Açısından Değerlendirilmesi”. İslam Hukuku Araştırmaları Dergisi 8 (2006), 259-270.
  46. Yenişehirli Abdullah Efendi. Behcetü’l-Fetâvâ. 1. Basım. İstanbul: Klasik Yayınları, 2011.
  47. Zekeriyyâzâde Yahyâ Efendi. Fetâvâ-yı Yahyâ Efendi. İstanbul: Süleymaniye Kütüphanesi, Serez, 1116, 0b-290b.