SavedAdd your journal

Journals / İstanbul Üniversitesi Sosyoloji Dergisi / 2026 / Cilt: 46 Sayı: 1

Social Science Discovers Artificial Intelligence (or Does It?): A Descriptive Overview of Postgraduate Theses and a Sociology-Focused Content Analysis in Türkiye

Sosyal Bilimler Yapay Zekâyı Keşfediyor (mu?): Türkiye'deki Lisansüstü Tezlerin Betimsel Görüntüsü ve Sosyoloji Odaklı İçerik Analizi

Ece Günay(İSTANBUL ÜNİVERSİTESİ)0009-0007-5427-2000
Melike Akbıyık(İSTANBUL ÜNİVERSİTESİ)0000-0002-1838-380X
Mehmet Ali Akyurt(İSTANBUL ÜNİVERSİTESİ)0000-0002-8618-9590
Pages
10–36
Publication Date
2026-07-28
🏛️Bibliographic metadata and full text access for this article are provided via DergiPark.
DergiPark Record ↗
✨

AI Summary & Key Takeaways

AI Insight
⚡ TL;DR(Too Long; Didn't Read)

Although two doctoral theses stand out for introducing original concepts, the overall pattern is applicative and adaptive.

📌 3 Key Takeaways

🎯
Objective & Hypothesis:Artificial intelligence (AI) has become a defining feature of contemporary societies, performing tasks that require human cognition at a pace far beyond that of conventional methods.
📊
Key Findings & Data:The dataset comprises 375 postgraduate theses selected from the YÖK Thesis Database using the keyword "artificial intelligence," ten of which were produced in sociology departments.
💡
Conclusion & Impact:Although two doctoral theses stand out for introducing original concepts, the overall pattern is applicative and adaptive.
🔬Design:Araştırma Makalesi
📍Scope:2018 Verileri
⚙️Variables:Betimleyici Analiz · Yapay Zekâ · Dijital Sosyoloji

Abstract

Artificial intelligence (AI) has become a defining feature of contemporary societies, performing tasks that require human cognition at a pace far beyond that of conventional methods. As technological advancement increasingly shapes transformations in social life, engagement with AI has become a disciplinary imperative for social scientists. This study examines the academic reflections of AI within Turkish social sciences, and sociology in particular, through descriptive bibliometric and qualitative content analysis methods. The dataset comprises 375 postgraduate theses selected from the YÖK Thesis Database using the keyword "artificial intelligence," ten of which were produced in sociology departments. Consistent with global trends, 2018 constitutes a critical inflection point in academic output. Sociology's participation in AI research has been limited and delayed, accounting for only 1.4% of the total. Content analysis of the 1,640 references across the 10 sociology theses reveals that Western theoretical references are dominant at 54.3%, reflecting a high degree of conceptual dependency. Citations to Turkish authors remain largely technical and definitional, while Zygmunt Bauman and Ulrich Beck are the most frequently cited foreign theorists. AI is predominantly positioned as an object of analysis, most often associated with "risk society," "digitalization," and "alienation," with only two studies treating it as a social actor. Although two doctoral theses stand out for introducing original concepts, the overall pattern is applicative and adaptive. The study argues that Turkish sociology must move beyond its cautious and distanced stance toward AI and adopt a more critical and conceptually productive engagement.

Özet

Yapay zekâ (YZ), insan bilişini gerektiren görevleri geleneksel yöntemlerin çok ötesinde bir hızla gerçekleştirerek çağdaş toplumların belirleyici bir unsuru hâline gelmektedir. Teknolojik ilerleme toplumsal yaşamdaki dönüşümü de giderek daha fazla şekillendirirken, YZ ile etkileşim artık sosyal bilimciler için disipliner bir zorunluluk hâline gelmiştir. Bu çalışma, YZ’nin Türkiye’deki sosyal bilimler ve özellikle sosyoloji alanındaki akademik yansımalarını betimleyici bibliyometrik ve nitel içerik analizi yöntemleriyle incelemektedir. Araştırma veri seti, YÖK-Tez veri tabanından "yapay zekâ" anahtar kelimesiyle seçilen 375 lisansüstü tezden oluşmaktadır bu tezlerin 10'u doğrudan sosyoloji anabilim dalında hazırlanmıştır. Akademik üretimde küresel eğilimlerle uyumlu olarak 2018 yılı temel bir kırılma noktası teşkil etmektedir. Sosyoloji disiplininin YZ araştırmalarına katılımı %1,4 ile sınırlı ve gecikmeli olmuştur. 10 sosyoloji tezine ait 1.640 kaynağın içerik analizi, %54,3 oranında Batı merkezli teorik referansların hâkim olduğunu ve yüksek düzeyde bir kavramsal bağımlılık yaşandığını ortaya koymaktadır. Türk yazarlara yapılan atıflar çoğunlukla teknik ve tanımsal düzeyde kalırken, yabancı teorisyenlerden en sık Zygmunt Bauman ve Ulrich Beck’e başvurulmaktadır. YZ sıklıkla "risk toplumu", "dijitalleşme" ve "yabancılaşma" kavramlarıyla ilişkilendirilerek bir analiz nesnesi olarak konumlandırılmakta yalnızca iki çalışmada sosyal aktör (fail) olarak ele alınmaktadır. İki doktora tezi özgün kavramlar üreterek öne çıksa da genel örüntü uygulayıcı ve uyarlayıcı niteliktedir. Araştırma, Türk sosyolojisinin YZ’ye yönelik mesafeli duruşunu aşarak daha eleştirel ve kavramsal açıdan üretken bir yaklaşım benimsemesi gerektiğini savunmaktadır.

🔖

Cite This Article

Günay, E., Akbıyık, M., Akyurt, M. A. (2026). Social Science Discovers Artificial Intelligence (or Does It?): A Descriptive Overview of Postgraduate Theses and a Sociology-Focused Content Analysis in Türkiye. İstanbul Üniversitesi Sosyoloji Dergisi, Cilt: 46 Sayı: 1, 10–36. https://doi.org/10.26650/SJ.2025.46.1.1123

📄 Full Text PDF Viewer

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

References (38)

  1. Adaş, E. ve Erbay, B. (2022). Yapay Zekâ Sosyolojisi Üzerine Bir Değerlendirme. Gaziantep University Journal of Social Sciences, 21 (1), 326–337. https://doi.org/10.21547/jss.991383. google scholar
  2. Akburakcı, N. (2021). Yapay Zekânın İdarenin Takdir Yetkisi ve Karar Alma Mekanizmalarına Etkisi. İdare Hukuku ve İlimleri Dergisi / Journal of Administrative Law and Administrative Sciences, 0 (20), 77–97. https://doi.org/10.26650/ihid.20.003. google scholar
  3. Alatas, S. F. (2003). Academic dependency and the global division of labour in the social sciences. Current Sociology, 51, 599–613. google scholar
  4. Alakuş, H. ve Yılmaz, K. (2025). Bilimsel Araştırmalarda Yapay Zekâ Kullanımı Etik İlkeleri. MANAS Sosyal Araştırmalar Dergisi, 14 (Eğitim Bilimleri Ek Sayısı), 193–217. https://doi.org/10.33206/mjss.1663647. google scholar
  5. Baert, P., Dorschel, R., Hall, M., Higgins, I., McPherson, E., & Philip, S. (2026). Dialogues towards sociologies of generative AI. Social Science Computer Review, 44, 59–79. https://doi.org/10.1177/08944393251370354. google scholar
  6. Banazılı, A. M. (2025). Yapay Zekânın Kamu Yönetiminde Kullanımı Üzerine Nitel Bir İnceleme: Faydalar, Riskler ve Türk Kamu Yönetimi Bağlamında Çıkarımlar. Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 34 (Özel Sayı), 538–563. google scholar
  7. Beer, D. (2017). The social power of algorithms. Information, Communication & Society, 20, 1–13. google scholar
  8. Bircan, T., & Salah, A. A. A. (2022). A Bibliometric Analysis of the Use of Artificial Intelligence Technologies for Social Sciences. Mathematics, 10 (23), 4398. https://doi.org/10.3390/math10234398. google scholar
  9. Brennen, J. S., Howard, P. N., & Nielsen, R. K. (2018). An industry-led debate: how UK media cover artificial intelligence. Reuters Institute for the Study of Journalism. google scholar
  10. Burrell, J.& Fourcade, M. (2021). The Society of Algorithms. Annual Review of Sociology, 47, 213-237. Available at SSRN: https://ssrn.com/abstract=3903829 or http://dx.doi.org/10.1146/annurev-soc-090820-020800. google scholar
  11. Clarivate. (2022). Citation context in Web of Science. https://clarivate.com/ adresinden erişilmiştir. google scholar
  12. Connell, R. (2007). Southern theory: The global dynamics of knowledge in social science. Polity Press. google scholar
  13. Couldry, N., & Mejias, U. A. (2019). The costs of connection: How data is colonizing human life and appropriating it for capitalism. Stanford University Press. google scholar
  14. Crawford, K. (2021). Atlas of AI: Power, politics, and the planetary costs of artificial intelligence. Yale University Press. google scholar
  15. Çeliktaş, C. (2025). Sosyolojide yapay zekâ kavramı üzerine VOSviewer ile bibliyometrik bir analiz. Scientific Journal of Innovation and Social Sciences Research, 5 (1), 56–75. google scholar
  16. Dados, N., & Connell, R. (2012). The Global South. Contexts, 11 (1), 12-13. https://doi.org/10.1177/1536504212436479 (Original work published 2012). google scholar
  17. Donthu, N., Kumar, S., Mukherjee, D., Pandey, N., & Lim, W. M. (2021). How to conduct a bibliometric analysis: An overview and guidelines. Journal of Business Research, 133, 285–296. https://doi.org/10.1016/j.jbusres.2021.04.070. google scholar
  18. Erbay, B. ve Joyce, K. (2025). Opening the black box of AI: A sociological study of AI as a network. Journal of Economy Culture and Society, 71, 1–20. https://doi.org/10.26650/JECS2024-1467424. google scholar
  19. Güler, P., Gülşenoğlu, S. ve Sayılır, M. (2025). Akademik yazmada kullanılabilecek yapay zekâ araçlarının sınıflandırılması. Eğitim Bilimleri Tematik Araştırmalar Dergisi, 1 (2), 76–97. google scholar
  20. İnci, K. (2025). Yapay zekâda etik (Yüksek lisans tezi, Batman Üniversitesi, Elektrik-Elektronik Mühendisliği Anabilim Dalı, Batman). https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi adresinden edinilmiştir. google scholar
  21. İşcan, H. ve Dursun Kaygısız, A. (2024). Yapay Zekâ: Alt Dalları ve Uygulama Alanları. Aksaray Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 16 (4), 201–234. https://doi.org/10.52791/aksarayiibd.1574207. google scholar
  22. Karaca, M. ve Paçacı, M. (2025). Sosyal Bilimlerde Yapay Zekâ İzleri: Bibliyometrik Bir Analiz. İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi, 14 (5), 2381–2410. https://doi.org/10.15869/itobiad.1731080. google scholar
  23. Kitchin, R. (2017). Thinking critically about and researching algorithms. Information, Communication & Society, 20, 14–29. google scholar
  24. Latour, B. (2005). Reassembling the social: An introduction to actor-network-theory. Oxford University Press. google scholar
  25. Mayer-Schönberger, V., & Cukier, K. (2013). Big data: A revolution that will transform how we live, work, and think. Houghton Mifflin Harcourt. google scholar
  26. Mills, C. W. (2000). The sociological imagination (40th anniversary ed). Oxford University Press. google scholar
  27. Neuman, W. L. (2014). Social Research Methods: Qualitative and Quantitative Approaches, 7th Edn. Pearson Education Limited. google scholar
  28. Norvig, P. ve Russel, S. (2010) Artificial Intelligence: A Modern Approach. 3rd Edition, Prentice-Hall, Upper Saddle River. google scholar
  29. Pasquale, F. (2015). The black box society: The secret algorithms that control money and information. Harvard University Press. google scholar
  30. Purnomo, A. M. (2024). Bibliometric Analysis of Sociological Research on Artificial Intelligence. Jurnal Ilmu Sosial, 22(2), 31-49. https://doi.org/10.14710/jis.22.2.2023.31-49. google scholar
  31. Schrape, J.-F. (2025). Artificial intelligence and social action: A techno-sociological contextualization (Discussion Paper No. 2025-03). Research Contributions to Organizational Sociology and Innovation Studies, University of Stuttgart. https://doi.org/10.2139/ssrn.5166382. google scholar
  32. Srnicek, N. (2017). Platform capitalism. Polity Press. google scholar
  33. Süner, A. F. ve Bilgin, A. C. (2025). 2024 yılında sosyal bilimler alanında yayınlanan yüksek lisans ve doktora tezlerinin bibliyometrik analizi. Sosyal Bilimler ve Sağlık Bülteni (SoSa), BAHAR(14), 92–103. google scholar
  34. Susskind, D. (2020). A world without work: Technology, automation, and how we should respond. Metropolitan Books. google scholar
  35. Yavuz, U. (1995). Uzman sistemler ve parametrik hipotez testleri üzerine bir uygulama (Doktora tezi, Atatürk Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İşletme Anabilim Dalı, Erzurum). google scholar
  36. Zuboff, S. (2019). The age of surveillance capitalism. PublicAffairs. google scholar
  37. Zupic, I., & Čater, T. (2015). Bibliometric methods in management and organization. Organizational Research Methods, 18, 429–472. google scholar
  38. Mills, C. W. (2000). The sociological imagination (40th anniversary ed). Oxford University Press. google scholar