SavedAdd your journal

Journals / İstanbul Üniversitesi Sosyoloji Dergisi / 2026 / Cilt: 46 Sayı: 1

Artificial Intelligence: An Extension or Replacement of Human Intellect?

Yapay Zekâ: İnsan Aklının Bir Uzantısı mı, İkamesi mi?

Abdurrahman Cihad Kayaduman(KTO KARATAY ÜNİVERSİTESİ)0000-0001-7273-364X
Pages
434–454
Publication Date
2026-07-28
🏛️Bibliographic metadata and full text access for this article are provided via DergiPark.
DergiPark Record ↗
✨

AI Summary & Key Takeaways

AI Insight
⚡ TL;DR(Too Long; Didn't Read)

The study highlights the potential risks of technology by presenting current research on the negative side effects of AI use, such as "cognitive laziness," "cognitive debt," mental health issues, "digital divide," and "echo chambers." In response to these risks, the study argues that the solution lies in transforming educational approaches.

📌 3 Key Takeaways

🎯
Objective & Hypothesis:This study examines the transformative effects of AI on humans and society within a historical and philosophical framework.
📊
Key Findings & Data:While analyzing both optimistic and pessimistic perspectives on AI, the study emphasizes the importance of understanding how technology shapes human consciousness.
💡
Conclusion & Impact:The study highlights the potential risks of technology by presenting current research on the negative side effects of AI use, such as "cognitive laziness," "cognitive debt," mental health issues, "digital divide," and "echo chambers." In response to these risks, the study argues that the solution lies in transforming educational approaches.
🔬Design:Derleme
📍Scope:Comprehensive Sample
⚙️Variables:McLuhan · Floridi · Yapay zekâ

Abstract

This study examines the transformative effects of AI on humans and society within a historical and philosophical framework. While analyzing both optimistic and pessimistic perspectives on AI, the study emphasizes the importance of understanding how technology shapes human consciousness. The study draws on the media theories of Marshall McLuhan and Luciano Floridi to understand the effects of AI. McLuhan's "the medium is the message" thesis is used to explain how technology reshapes human senses and social structure independently of its content, while Floridi's concepts of "Fourth Revolution," "Infosphere," and "Onlife" define the new existential condition where digital and physical realities intertwine. The study highlights the potential risks of technology by presenting current research on the negative side effects of AI use, such as "cognitive laziness," "cognitive debt," mental health issues, "digital divide," and "echo chambers." In response to these risks, the study argues that the solution lies in transforming educational approaches.

Özet

Bu çalışma, yapay zekânın insan ve toplum üzerindeki dönüştürücü etkilerini tarihsel ve felsefi bir çerçevede ele almaktadır. Bütünleşik literatür taraması yönteminin benimsendiği çalışmada, yapay zekâya yönelik olumlu ve olumsuz olmak üzere iki temel bakış açısı birlikte incelenmekte ve teknolojinin insan bilincini nasıl şekillendirdiğini anlamanın önemi vurgulanmaktadır. Çalışmada öncelikle Turing'den Dartmouth Konferansı'na uzanan yapay zekânın tarihsel ve felsefi gelişimi ele alınmaktadır. Yapay zekânın etkilerini anlamak için Marshall McLuhan ve Luciano Floridi'nin medya teorilerine başvurulmaktadır. McLuhan'ın "araç mesajdır" tezi, teknolojinin içeriğinden bağımsız olarak insan duyularını ve toplumsal yapıyı nasıl yeniden şekillendirdiğini açıklamak için kullanılırken, Floridi'nin "Dördüncü Devrim", "Enfosfer" ve "Onlife" kavramları, dijital ve fiziksel gerçekliklerin iç içe geçtiği yeni varoluşsal durumu tanımlamaktadır. Yapay zekâ kullanımının "bilişsel tembellik", "bilişsel borç", zihinsel sağlık sorunları, "dijital uçurum" ve "yankı odaları" gibi olumsuz yan etkilerini ortaya koyan güncel ampirik araştırmalara yer verilerek, teknolojinin potansiyel risklerine dikkat çekilmektedir. Bu riskler karşısında çalışma, çözümün eğitim anlayışını köklü bir biçimde dönüştürmekte yattığını öne sürmektedir. Enformasyona eleştirel bir şekilde sahip olma kabiliyetinin giderek azaldığı bu dönemde, eğitimin temel amacının şüphe duyma ve doğru soruları sorma sanatını öğretmek olması gerektiği vurgulanmaktadır. Son olarak, pasif kullanıcı ve tüketici kültüründen sıyrılarak, içinde yaşanılan dijital ortamı bilinçli bir şekilde tasarlayan ve üreten bir kültürün yaygınlaştırılmasının temel bir varoluş meselesi olduğu belirtilmektedir.

🔖

Cite This Article

Kayaduman, A. C. (2026). Artificial Intelligence: An Extension or Replacement of Human Intellect?. İstanbul Üniversitesi Sosyoloji Dergisi, Cilt: 46 Sayı: 1, 434–454. https://doi.org/10.26650/SJ.2025.46.1.1119

📄 Full Text PDF Viewer

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

References (40)

  1. Ahmad, S., Han, H. ve Alam, M. (2023). Impact of artificial intelligence on human loss in decision making, laziness and safety in education. _Humanit Soc Sci Commun_, 1-14. google scholar
  2. Altun, F. (2006). _M. McLuhan ve J. Baudrillard'ın Medya Kuramlarının Karşılaştırmalı Çözümlemesi_ (Yüksek lisans tezi, İstanbul Üniversitesi, İstanbul). https://tez.yok.gov.tr/ adresinden edinilmiştir. google scholar
  3. APA. (2023, Eylül). _2023 Work in America Survey_. https://www.apa.org/pubs/reports/work-in-america/2023-work-america-ai-monitoring adresinden edinilmiştir. google scholar
  4. Bijker, W. E. ve Pinch, T. (1987). _The Social Construction of Technological Systems_. The MIT Press. google scholar
  5. Bukhari, S. R. (2025). Role of AI dependency in psychological distress and academic performance among university students. _International Journal of Social Sciences Bulletin_, 286-294. google scholar
  6. Dergaa, I., Ben Saad, H., Glenn, J. M., Aloui, B., Ben Aissa, M., Guelmami, N. ve Chamari, K. (2024). From tools to threats: A reflection on the impact of artificial-intelligence chatbots on cognitive health. _Front Psychol_. google scholar
  7. Doğan, M. (2023). _Yapay zeka ve bilinç problemi: Yapay bilincin imkânına dair bir tartışma – Yapay bir "ben" mümkün mü?_ Çizgi Kitabevi. google scholar
  8. Floridi, L. (2008). Artificial intelligence's new frontier: Artificial companions and the fourth revolution. _Metaphilosophy_, 651-655. google scholar
  9. Floridi, L. (2023). _The Ethics of Artificial Intelligence_. Oxford University Press. google scholar
  10. Floridi, L. (2024). _Dördüncü Devrim_. Albaraka Yayınları. google scholar
  11. Floridi, L., Cowls, J. ve Beltrametti, M. (2018). AI4People—An ethical framework for a good AI society: Opportunities, risks, principles, and recommendations. _Minds & Machines_, 689-707. google scholar
  12. Flusser, V. (2011). _Does Writing Have a Future?_ University of Minnesota Press. google scholar
  13. Gerlich, M. (2025). The human factor of AI: Implications for critical thinking and societal anxieties._ 9th Business Systems Laboratory International Symposium_ içinde (s. 1-9). University of Insubria. google scholar
  14. Giovagnoli, R. (2013). Computational Ontology and Deontology. V. C. Müller içinde, _Studies in Applied Philosophy, Epistemology and Rational Ethics_ (s. 179–186). Springer. google scholar
  15. Gozzi, R. (1992). "Hot" and "cool" media. _ETC: A Review of General Semantics_, 227-230. google scholar
  16. Hebb, D. (1949). _The Organization of Behavior: A Neuropsychological Theory_. John Wiley and Sons. google scholar
  17. Huang, S. ve Li, X. (2024). AI Technology panic—Is AI dependence bad for mental health? _Psychol Res Behav Manag_, 1087-1102. google scholar
  18. Kaku, M. (2014). _Zihnin Geleceği_. ODTÜ Yayıncılık. google scholar
  19. Khanna, S. (2025). The hidden costs of AI: Job displacement, stress, and ethical dilemmas in IT. _International Journal of All Research Education & Scientific Methods_, 3113-3119. google scholar
  20. Klimova, B. ve Pikhart, M. (2025). Exploring the effects of artificial intelligence on student and academic well-being in higher education: A mini-review. _Front Psychol_. google scholar
  21. Kosmyna, N., Hauptmann, E., Yuan, Y. T., Situ, J., Liao, X.-H., Beresnitzky, A. V. ve Maes, P. (2025). _Your brain on chatgpt: Accumulation of cognitive debt when using an AI assistant_. arXiv preprint arXiv:2506.08872, 1-206. google scholar
  22. Kundu, A. ve Bej, T. (2025). Psychological impacts of AI use on school students: A systematic scoping review. _Technology Enhanced Learning_, 1-26. google scholar
  23. Lee, T. B. (2000). _Weaving The Web_. HarperBusiness. google scholar
  24. Maral, T. (2024). Sosyal bilimlerin kesişim noktası: Yapay zekâ ve etik. _Artificial Intelligence and Social Sciences Teaching_, 17-33. google scholar
  25. Masood, A. (2021). _Automated Machine Learning_. Packt Publishing. google scholar
  26. McCarthy, J., Minsky, M., Rochester, N. ve Shannon, C. (1955). _A Proposal for the Dartmouth Summer Research Project on Artificial Intelligence_. http://jmc.stanford.edu/articles/dartmouth/dartmouth.pdf adresinden edinilmiştir. google scholar
  27. McLuhan, M. (1994). _Understanding Media: The Extensions of Man._ The MIT Press. google scholar
  28. McLuhan, M. (2001). _The Medium is the Massage_. Gingko Press. google scholar
  29. McLuhan, M. (2014). _Gutenberg Galaksisi: Tipografik İnsanın Oluşumu_. Yapı Kredi Yayınları. google scholar
  30. Nagel, T. (1974). What is it like to be a bat? _The Philosophical Review_, 435-450. google scholar
  31. Öztemel, E. (2006). Yapay Sinir Ağları. Papatya Yayıncılık. google scholar
  32. Putnam, H. (2002). Contemporary materialism. P. K. Moser ve J. D. Trout (Ed)., _Contemporary Materialism_ içinde (s. 138-148). Routledge. google scholar
  33. Rosenblatt, F. (1958). The perceptron: A probabilistic model for information storage and organization in the brain. _Psychol Rev_, 386-408. google scholar
  34. Rumelhart, D. E., McClelland, J. L. ve PDP Research Group. (1986). _Parallel Distributed Processing, Volume 1_. The MIT Press. google scholar
  35. Serpa, S., Micic, M., Štilić, A. ve Mastilo, Z. (2025). AI and social change. _Journal of Social Sciences Research_, 1-15. google scholar
  36. Shannon, C. (1948). A mathematical theory of communication. _The Bell System Technical Journal_, 27, 379-423. google scholar
  37. Shanmugasundaram, M. ve Tamilarasu, A. (2023). The impact of digital technology, social media, and artificial intelligence on cognitive functions. _Sec. Learning and Cognitive Development_, 1-11. google scholar
  38. Snyder, H. (2019). Literature review as a research methodology. _Journal of Business Research, 104_, 333-339. google scholar
  39. Turing, A. M. (1950). Computing machinery and intelligence. _Mind, New Series_, 59(236), 433-460. google scholar
  40. Wiener, N. (2019). _Cybernetics or Control and Communication in the Animal and the Machine_. The MIT Press. google scholar