SavedAdd your journal

Journals / İstanbul Üniversitesi Sosyoloji Dergisi / 2026 / Cilt: 46 Sayı: 1

Algoritmalara Gömülü Toplum ve Topluma Gömülü Algoritmalar: Yapay Zekânın Sosyolojisine Doğru

Ömer Özdinç(SER Danışmanlık)0000-0002-9434-9814
Pages
1–9
Publication Date
2026-07-28
🏛️Bibliographic metadata and full text access for this article are provided via DergiPark.
DergiPark Record ↗
✨

AI Summary & Key Takeaways

AI Insight
⚡ TL;DR(Too Long; Didn't Read)

Üstelik bu devir teslim çoğu zaman sessizce gerçekleşiyor: Bir kurumun hangi kararları algoritmaya bıraktığı, o kararların hangi veriyle ve hangi ölçütlerle üretildiği, işleyişin içindeki insanlar için bile görünmez kalabiliyor (Pasquale, 2015).

📌 3 Key Takeaways

🎯
Objective & Hypothesis:"Neden bir makineler sosyolojisi olmasın?" Steve Woolgar (1985) bu soruyu, uzman sistemler tartışmalarının ortasında, yapay zekâyı sosyolojik araştırmanın nesnesi yapmaya çağırarak sormuştu.
📊
Key Findings & Data:Aradan geçen kırk yılda soru güncelliğini yitirmediği gibi, üretken yapay zekâ uygulamalarının 2022 sonundan itibaren kitleselleşmesiyle yeni bir aciliyet kazandı.
💡
Conclusion & Impact:Üstelik bu devir teslim çoğu zaman sessizce gerçekleşiyor: Bir kurumun hangi kararları algoritmaya bıraktığı, o kararların hangi veriyle ve hangi ölçütlerle üretildiği, işleyişin içindeki insanlar için bile görünmez kalabiliyor (Pasquale, 2015).
🔬Design:Lab & Field Experiment
📍Scope:2022 Verileri
⚙️Variables:Toplum · Algoritma · Yapay Zekâ

Özet

"Neden bir makineler sosyolojisi olmasın?" Steve Woolgar (1985) bu soruyu, uzman sistemler tartışmalarının ortasında, yapay zekâyı sosyolojik araştırmanın nesnesi yapmaya çağırarak sormuştu. Aradan geçen kırk yılda soru güncelliğini yitirmediği gibi, üretken yapay zekâ uygulamalarının 2022 sonundan itibaren kitleselleşmesiyle yeni bir aciliyet kazandı. Algoritmik sistemler mühendislik laboratuvarlarının ve teknoloji şirketlerinin mutfaklarından çıkıp sokağa, eve, sınıfa ve işyerine taşındı. İş başvuruları algoritmalarca eleniyor, haber akışları kişiselleştiriliyor, öğrenciler ödevlerini sohbet robotlarıyla yazıyor; yaşlı bakımından göçmen entegrasyonuna, din temsilinden dezenformasyonla mücadeleye kadar uzanan alanlarda kararlar veri temelli sistemlere devrediliyor. Üstelik bu devir teslim çoğu zaman sessizce gerçekleşiyor: Bir kurumun hangi kararları algoritmaya bıraktığı, o kararların hangi veriyle ve hangi ölçütlerle üretildiği, işleyişin içindeki insanlar için bile görünmez kalabiliyor (Pasquale, 2015).

🔖

Cite This Article

Özdinç, Ö. (2026). Algoritmalara Gömülü Toplum ve Topluma Gömülü Algoritmalar: Yapay Zekânın Sosyolojisine Doğru. İstanbul Üniversitesi Sosyoloji Dergisi, Cilt: 46 Sayı: 1, 1–9. https://doi.org/10.26650/SJ.2026.46.1.0001

📄 Full Text PDF Viewer

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

References (24)

  1. Adaş, E. ve Erbay, B. (2022). Yapay zekâ sosyolojisi üzerine bir değerlendirme. Gaziantep University Journal of Social Sciences, 21(1), 326--337. https://doi.org/10.21547/jss.991383. google scholar
  2. Airoldi, M. (2022). Machine habitus: Toward a sociology of algorithms. Polity Press. google scholar
  3. Aydemir, M. (2025). Sosyal bilimlerde yapay zekâ çalışmalarına yönelik kapsam taraması: Dergi Park veritabanı örneği. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (56). https://doi.org/10.52642/susbed.1623364. google scholar
  4. Brinkmann, L., Baumann, F., Bonnefon, J.-F., Derex, M., Müller, T. F., Nussberger, A.-M., Czaplicka, A., Acerbi, A., Griffiths, T. L., Henrich, J., Leibo, J. Z., McElreath, R., Oudeyer, P.-Y., Stray, J. ve Rahwan, I. (2023). Machine culture. Nature Human Behaviour, 7(11), 1855--1868. https://doi.org/10.1038/s41562-023-01742-2. google scholar
  5. Couldry, N. ve Mejias, U. A. (2019). The costs of connection: How data is colonizing human life and appropriating it for capitalism. Stanford University Press. google scholar
  6. Crawford, K. (2021). Atlas of AI: Power, politics, and the planetary costs of artificial intelligence. Yale University Press. google scholar
  7. Erbay, B. ve Adaş, E. B. (2025). Engineering art-ificial intelligence in music production: Art for engineers, engineers for art. İstanbul Üniversitesi Sosyoloji Dergisi, 45(2), 734--764. https://doi.org/10.26650/SJ.2025.45.2.0902. google scholar
  8. Erbay, B. ve Joyce, K. (2025). Opening the black box of AI: A sociological study of AI as a network. Journal of Economy Culture and Society, (71), 1--20. https://doi.org/10.26650/JECS2024-1467424. google scholar
  9. Esposito, E. (2022). Artificial communication: How algorithms produce social intelligence. MIT Press. google scholar
  10. Filiz, A. ve Voyvoda Keskin, N. (2024). Çalışmanın yapay zekâyla dönüşümüne dair anlatılar: Gelecek sosyolojisi çerçevesinde bir inceleme. Sosyoloji Araştırmaları Dergisi, 27(2). https://doi.org/10.18490/sosars.1575283. google scholar
  11. Granovetter, M. (1985). Economic action and social structure: The problem of embeddedness. American Journal of Sociology, 91(3), 481--510. https://doi.org/10.1086/228311. google scholar
  12. Hao, K. (2025). Empire of AI: Dreams and nightmares in Sam Altman's OpenAI. Penguin Press. google scholar
  13. Joyce, K., Smith-Doerr, L., Alegria, S., Bell, S., Cruz, T., Hoffman, S. G., Noble, S. U. ve Shestakofsky, B. (2021). Toward a sociology of artificial intelligence: A call for research on inequalities and structural change. Socius: Sociological Research for a Dynamic World, 7, 1--11. https://doi.org/10.1177/2378023121999581. google scholar
  14. Karakaya, M. F. ve Jin, H. (2025). Subjectivities in the digital economy: Digital infrastructure, contingency, and the reconfiguration of everyday. İstanbul Üniversitesi Sosyoloji Dergisi, 45(2), 423--432. https://doi.org/10.26650/SJ.2025.45.2.0001. google scholar
  15. Kellogg, K. C., Valentine, M. A. ve Christin, A. (2020). Algorithms at work: The new contested terrain of control. Academy of Management Annals, 14(1), 366--410. https://doi.org/10.5465/annals.2018.0174. google scholar
  16. Noble, S. U. (2018). Algorithms of oppression: How search engines reinforce racism. New York University Press. google scholar
  17. Pasquale, F. (2015). The black box society: The secret algorithms that control money and information. Harvard University Press. google scholar
  18. Srnicek, N. (2016). Platform capitalism. Polity Press. google scholar
  19. Suchman, L. (2007). Human-machine reconfigurations: Plans and situated actions (2. baskı). Cambridge University Press. google scholar
  20. T.C. Cumhurbaşkanlığı Dijital Dönüşüm Ofisi ve Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı. (2021). Ulusal Yapay Zekâ Stratejisi 2021--2025. Ankara. google scholar
  21. Tekin, E. (2025). Zihinsel dejenerasyonun toplumsal dinamikleri: Dijital kapitalizm çağında "beyin çürümesi"nin kültürel ve sınıfsal analizi. İstanbul Üniversitesi Sosyoloji Dergisi, 45(2), 590--635. google scholar
  22. Vallor, S. (2024). The AI mirror: How to reclaim our humanity in an age of machine thinking. Oxford University Press. google scholar Woolgar, S. (1985). Why not a sociology of machines? The case of sociology and artificial intelligence. Sociology, 19(4), 557--572. https://doi.org/10.1177/0038038585019004005. google scholar
  23. Zajko, M. (2022). Artificial intelligence, algorithms, and social inequality: Sociological contributions to contemporary debates. Sociology Compass, 16(3), e12962. https://doi.org/10.1111/soc4.12962. google scholar
  24. Zuboff, S. (2019). The age of surveillance capitalism: The fight for a human future at the new frontier of power. PublicAffairs. google scholar