AI Summary & Key Takeaways
AI InsightIt has emerged that, unlike large-scale cities, Batman shifted from a production-oriented expansion to a spatial organization in which a service/consumption-oriented structuring became salient, while planning activities remained passive in this transition.
📌 3 Key Takeaways
Abstract
Urbanization is treated as the growth of urban space under the influence of many factors, and the forms of production and consumption can also be determinative in the spatial organization of urban areas. Examples in which industrial production has affected the pace and form of urbanization in Türkiye are discussed in the literature. This study, in turn, aims to contribute to the city's literature by revealing how Batman became spatialized as it transformed into a medium-sized city in a short period from the post-Republican era to the present. In this context, the problem of the study is how the effect of the production and consumption forms that become salient in large-scale cities, on spatial formation and planning strategies, emerges in Batman, a medium-sized city. Accordingly, it aims to reveal how the change in the dominant mode of production was reflected in the city's spatial development and to what extent planning decisions met this transformation. Whereas the surrounding Anatolian cities developed over hundreds of years, Batman transformed from a rural settlement into a medium-sized city in roughly seventy years; that it constitutes such a striking example through which this transition can be read demonstrates the study's original value. The study's method rests on the periodic classification of data obtained through literature review, document and archival examination, and on-site observation, and on the comparison of urban land uses. In the readings and analyses, the year 1990, when the settlement gained provincial status, was taken as the threshold, and the periods were divided into before and after. Because of the absence of plan sheets and explanatory reports for the pre-1990 period — during which Batman evolved from a rural settlement into a production-oriented industrial city based on the petroleum industry — this period was assessed predominantly descriptively, whereas the post-1990 period, during which the city developed into a medium-sized city dominated by a consumption/service-oriented spatial configuration made salient by the service sector, was assessed both descriptively and through a quantitative comparison based on current land-use ratios. The spatial extent, ratios, and location of urban land uses were compared and supported with period photographs and economic indicators. It has emerged that, unlike large-scale cities, Batman shifted from a production-oriented expansion to a spatial organization in which a service/consumption-oriented structuring became salient, while planning activities remained passive in this transition.
Özet
Kentleşme, birçok faktörün etkisiyle kentsel alanın büyümesi şeklinde ele alınmakta; üretim ve tüketim biçimleri de kentsel alanların mekânsal organizasyonlarında belirleyici olabilmektedir. Ülkemizde sanayi üretiminin kentleşme hızını ve örgütlenme biçimini etkilediği örnekler literatürde tartışılmaktadır. Bu çalışma ise, Cumhuriyet sonrasından günümüze Batman’ın kısa sürede orta ölçekli bir kente dönüşürken nasıl mekânsallaştığını ortaya koyarak kentin literatürüne katkı sağlamayı hedeflemektedir. Bu bağlamda çalışmanın problemi, büyük ölçekli kentlerde belirginleşen üretim ve tüketim biçimlerinin mekânsal şekillenme ve planlama stratejilerine olan etkisinin orta ölçekli bir kent olan Batman’da nasıl ortaya çıktığıdır. Dolayısıyla hakim üretim biçimindeki değişimin kentin mekânsal gelişimine nasıl yansıdığının ve planlama kararlarının bu dönüşümü ne ölçüde karşıladığının ortaya konulması amaçlanmıştır. Çevresindeki Anadolu kentlerinin yüzlerce yıla yayılan gelişimlerine karşın yaklaşık 70 yıl gibi kısa bir sürede kırsal bir yerleşimden orta ölçekli bir kente dönüşen Batman'ın, bu geçişin okunabildiği çarpıcı bir örnek olması, çalışmanın özgün değerini ortaya koymaktadır. Çalışmanın yöntemi; literatür taraması, belge ve arşiv incelemesi ile yerinde gözlem yoluyla elde edilen verilerin dönemsel olarak sınıflandırılması ve kentsel alan kullanımlarının karşılaştırılmasına dayanmaktadır. Yapılan okuma ve analizlerde, yerleşimin il statüsü kazandığı 1990 yılı eşik olarak kabul edilerek öncesi ve sonrası olmak üzere dönemlere ayrılmıştır. Batman’ın kırsal bir yerleşimden petrol sanayisine dayalı üretim odaklı bir sanayi kentine evrildiği 1990 öncesi döneme ait plan paftaları ve açıklama raporlarının eksikliği nedeniyle bu dönem ağırlıklı olarak betimsel; 1990 sonrası hizmet sektörüyle belirginleşen tüketim/hizmet odaklı mekânsal kurgunun hâkim olduğu orta ölçekli bir kent olarak geliştiği dönem ise hem betimsel hem de mevcut alan kullanım oranlarına dayalı niceliksel bir karşılaştırmayla değerlendirilmiştir. Kentsel arazi kullanımlarının alansal büyüklüğü, oranları ve konumu karşılaştırılmış; dönem fotoğrafları ve ekonomik göstergelerle desteklenmiştir. Büyük ölçekli kentlerden farklı olarak, Batman'ın, üretim odaklı bir yayılmadan hizmet/tüketim odaklı yapılanmanın belirginleştiği bir mekânsal örgütlenmeye geçtiği; planlama faaliyetlerinin ise bu geçişte pasif kaldığı ortaya çıkmıştır.