AI Summary & Key Takeaways
AI InsightCombinative Distance-based Assessment (CODAS) and Multi-Attributive Ideal-Real Comparative Analysis (MAIRCA) replicate the SPOTIS ordering every year (ρ ≥ 0.955).
📌 3 Key Takeaways
Abstract
Two earthquakes centered in Kahramanmaraş, of Mw 7.7 and Mw 7.6, struck southern and southeastern Türkiye on 6 February 2023. Eleven provinces were officially designated as directly affected: Adana, Adıyaman, Diyarbakır, Elazığ, Gaziantep, Hatay, Kahramanmaraş, Kilis, Malatya, Osmaniye, and Şanlıurfa. This study examines how these provinces’ socioeconomic positions changed after the disaster and whether a single composite ranking adequately captures these shifts. Seven Turkish Statistical Institute (TUIK) indicators for 2022–2024 are analyzed: net migration rate, employment rate, unemployment rate, housing sales, construction permits, occupancy permits, and gross domestic product (GDP) per capita. Weights come from the Correlation Coefficient and Standard Deviation (CCSD) method, which penalizes criteria whose information others already represent. Rankings are generated with the Stable Preference Ordering Towards Ideal Solution (SPOTIS) method, whose fixed bounds prevent rank reversal. Each year is weighted independently, enabling direct comparison of pre- and post-disaster structures. The weights change substantially: GDP per capita leads in 2022 (0.2141) and remains high in 2023, whereas housing sales (0.1764) and the unemployment rate (0.1713) lead in 2024. Malatya rises from fourth to first; Hatay drops to last in 2023 and returns to seventh; Diyarbakır and Şanlıurfa remain eleventh and tenth, respectively. Criterion-level decomposition shows that aggregate rankings can mislead: Adıyaman’s Absolute Shock of −0.27 suggests mild improvement, yet its net migration rate falls by 10.02 standard deviations while its construction permits rise by 5.40. Combinative Distance-based Assessment (CODAS) and Multi-Attributive Ideal-Real Comparative Analysis (MAIRCA) replicate the SPOTIS ordering every year (ρ ≥ 0.955).
Özet
6 Şubat 2023'te Kahramanmaraş merkezli, Mw 7,7 ve Mw 7,6 büyüklüğünde iki deprem Türkiye’nin güney ve güneydoğusunu vurmuştur. Adana, Adıyaman, Diyarbakır, Elazığ, Gaziantep, Hatay, Kahramanmaraş, Kilis, Malatya, Osmaniye ve Şanlıurfa resmi olarak doğrudan etkilenen iller olarak belirlenmiştir. Bu çalışma, bu illerin sosyoekonomik konumlarının afet öncesinden afet sonrasına nasıl değiştiğini ve tek bir bileşik sıralamanın bu değişimleri yeterince yansıtıp yansıtmadığını incelemektedir. Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) tarafından yayımlanan 2022-2024 yıllarına ait yedi gösterge analiz edilmiştir: net göç oranı, istihdam oranı, işsizlik oranı, konut satışları, inşaat izinleri, oturma izinleri ve kişi başına gayri safi yurt içi hasıla (GSYİH). Ağırlıklar, bilgisi diğer kriterlerce zaten temsil edilen kriterleri cezalandıran Korelasyon Katsayısı ve Standart Sapma (CCSD) yöntemiyle; sıralamalar ise sabit sınırları sıralamanın tersine dönmesini engelleyen İdeal Çözüme Yönelik Kararlı Tercih Sıralaması (SPOTIS) yöntemiyle elde edilmiştir. Her yıl bağımsız olarak ağırlıklandırılarak afet öncesi ve sonrası yapılar doğrudan karşılaştırılmıştır. Gösterge ağırlıkları önemli ölçüde değişmektedir: kişi başına GSYİH 2022'de en yüksek ağırlığa (0,2141) sahiptir ve 2023'te de yüksek kalmaktadır; 2024'te ise konut satışları (0,1764) ve işsizlik oranı (0,1713) öne çıkmaktadır. Malatya dördüncülükten birinciliğe yükselmiş; Hatay 2023'te son sıraya düşüp yedinci sıraya geri dönmüş; Diyarbakır ve Şanlıurfa sırasıyla on birinci ve onuncu sırada kalmıştır. Kriter düzeyinde ayrıştırma, toplu sıralamaların yanıltıcı olabileceğini göstermektedir: Adıyaman’ın −0,27'lik Mutlak Şok değeri hafif bir iyileşmeye işaret etse de net göç oranı 10,02 standart sapma azalırken inşaat izinleri 5,40 artmıştır. Birleşik Uzaklık Tabanlı Değerlendirme (CODAS) ve Çok Nitelikli İdeal-Gerçek Karşılaştırmalı Analiz (MAIRCA), SPOTIS sıralamasını her yıl tekrarlamaktadır (ρ ≥ 0,955).