Journals / Kent Akademisi / 2026 / Cilt: 19 Sayı: 3

Hospitals and Healthcare Personnel within The Third Imperial Army in the Ottoman Urban Structure (1888–1889)

Osmanlı Kent Yapısında, Üçüncü Ordu-yu Hümayun Karargâhı Bünyesinde Kayıtlı Hastaneler Ve Sağlık Personeli (1888-1889)

Bahar Çetinkaya(ONDOKUZ MAYIS ÜNİVERSİTESİ, LİSANSÜSTÜ EĞİTİM ENSTİTÜSÜ)0009-0008-4700-6457
Pages
1–16
Publication Date
2026-03-31
🏛️Bibliographic metadata and full text access for this article are provided via DergiPark.
DergiPark Record ↗
✨

AI Summary & Key Takeaways

AI Insight
⚡ TL;DR(Too Long; Didn't Read)

This study will describe the hospitals and medical personnel of the Ottoman Army's Third Army, which once served in the Balkans but later transferred its headquarters to Sivas in 1908, using data from archival records and military yearbooks.

📌 3 Key Takeaways

🎯
Objective & Hypothesis:Army headquarters in the Ottoman Empire also contributed demographically to the provinces in which they were located.
📊
Key Findings & Data:In addition to the enlisted and officer corps they employed, these army headquarters also had hospitals and medical personnel providing healthcare services.
💡
Conclusion & Impact:This study will describe the hospitals and medical personnel of the Ottoman Army's Third Army, which once served in the Balkans but later transferred its headquarters to Sivas in 1908, using data from archival records and military yearbooks.
🔬Design:Araştırma Makalesi
📍Scope:Comprehensive Sample
⚙️Variables:Cerrah · Hekim · Eczacı

Abstract

Army headquarters in the Ottoman Empire also contributed demographically to the provinces in which they were located. In addition to the enlisted and officer corps they employed, these army headquarters also had hospitals and medical personnel providing healthcare services. While the doctors, surgeons, pharmacists, and medical officers who provided healthcare services served at headquarters, it can be assumed that they also assisted those in need within the city's demographic makeup due to their residence. It is not difficult to imagine a medical officer working in an army hospital helping neighbors facing health problems in their neighborhood. Similarly, it is possible to assume that military surgeons and doctors, who held a respected position in society, also helped with the health problems of city residents with whom they were in contact in their civilian lives. It is understood that some doctors in military hospitals were civilian employees who came to military hospitals for temporary services. It is also documented that those whose services were accepted and acceptable were transferred to permanent staff. It would not be unreasonable to argue that these physicians and surgeons, who provided healthcare to the city's residents in private practice, remained permanently employed in military hospitals, thus maintaining a consistent relationship with civilian life. These physicians, who had their own portfolio of civilian patients, must have continued to maintain both a close relationship with some of the respected local notables whom they treated and to fulfill the requirements of their profession. This study will describe the hospitals and medical personnel of the Ottoman Army's Third Army, which once served in the Balkans but later transferred its headquarters to Sivas in 1908, using data from archival records and military yearbooks.

Özet

Osmanlı Devleti’nde bulunan ordu karargâhları aynı zamanda bulundukları vilayete demografik anlamda da katkı sağlayan oluşumlardı. Bünyesinde bulundurduğu erat ve subay sınıfına ilaveten bu ordu karargâhlarına bağlı sağlık hizmeti veren hastaneler ve sağlık personeli de bulunurdu. Sağlık hizmetinde bulunan doktor, cerrah, eczacı ve sıhhiye memurları karargâhta görev yapmakla beraber ikametleri itibariyle kentte ki demografik yapıdan ihtiyaç sahiplerine de yardımcı oldukları varsayılabilir. Orduya ait hastanelerde görevli bir sıhhiye memurunun oturduğu mahalle de sağlık sorunu ile karşılaşan komşularına yardımcı olduğunu tasavvur etmek hiçte zor değildir. Benzer şekilde toplum nezdinde saygın bir konuma sahip olan askeri cerrah ve doktorların da sivil hayatlarında irtibat halinde oldukları kent sakinlerinin sağlık sorunlarına yardımcı olduklarını varsaymak mümkündür. Bazı askeri hastanelerde bulunan doktorların sivil memurlar oldukları ve geçici bir süre ile askeri hastanelere gelerek hizmet verdikleri anlaşılmaktadır. Bu doktorlardan hizmeti kabul ve makbul olanların daimi kadroya aktarıldıklarını da belgelendirmek mümkündür. Sivil olarak özel muayenesinde kentteki insanlara sağlık hizmeti veren bu hekim ve cerrahların askeri hastaneler bünyesinde daimi istihdamları ile birlikte sivil hayattan bütünüyle kopmadıklarını iddia etmek yersiz olmayacaktır. Zira kendilerine ait bir sivil hasta portföyü bulunan bu doktorlar tedavilerini üstlendikleri bazı yerel eşraftan muteberlerle hem muhabbet hem de mesleğin gerekliliklerini yerine getirmeye devam etmiş olmalıdırlar. Çalışmamızda Osmanlı ordusunun bir zamanlar Balkanlarda görev icra eden ancak sonradan 1908’lerde Sivas’a merkez karargâhı nakledilen III. Ordu’ya ait hastaneler ve sıhhiye personeli arşiv kayıtları ve salname-i askerilerden elde edilen veriler ışığında tanımlanacaktır.

🔖

Cite This Article

Çetinkaya, B., Canik, E. G. (2026). Hospitals and Healthcare Personnel within The Third Imperial Army in the Ottoman Urban Structure (1888–1889). Kent Akademisi, Cilt: 19 Sayı: 3, 1–16. https://doi.org/10.35674/kent.1844659

📄 Full Text PDF Viewer

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

References (30)

  1. Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı, Osmanlı Arşivi (BOA), İrade Dahiliye (İ.DH.), Dosya no: 921, Gömlek o: 73044, Hicrî 28 Şaban 1301.
  2. Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı, Osmanlı Arşivi (BOA), Topkapı Sarayı Müzesi Arşivi Evrakı (TS.MA.e.), Dosya no: 595, Gömlek no: 100, Hicrî 8 Recep 1307.
  3. Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı, Osmanlı Arşivi (BOA), Dahiliye Nezareti Sicill-i Ahvâl İdaresi Defterleri (DH.SAİD.d.), Defter no: 171, Sayfa/Gömlek no: 399, Hicrî 29 Zilhicce 1303.
  4. Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı, Osmanlı Arşivi (BOA), İrade Dahiliye (İ.DH.), Dosya no: 906, Gömlek no: 71984, Hicrî 15 Safer 1301.
  5. Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı, Osmanlı Arşivi (BOA), Yıldız Esas Evrakı (YB.021.), no: 68/301, Rumi 22 Temmuz 1289.
  6. Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı, Osmanlı Arşivi (BOA), Yıldız Esas Evrakı (YB.021.), no: 81/153, Rumi 9 Kasım 1301.
  7. Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı, Osmanlı Arşivi (BOA), Yıldız Esas Evrakı (YB.021), no: 101/77, Rumi 19 Mayıs 1309.
  8. Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı, Osmanlı Arşivi (BOA), Yıldız Esas Evrakı (YB.021), no: 85/36, Rumi 11 Mart 1304.
  9. Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı, Osmanlı Arşivi (BOA), Dahiliye Nezareti Mektubi Kalemi (DH.MKT.), Dosya no: 1451, Gömlek no: 97, Hicrî 10 Muharrem 1305.
  10. Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı, Osmanlı Arşivi (BOA), Dahiliye Nezareti Muhaberat-ı Umumiye İdaresi (DH.MUİ.), no: 107/18, Hicrî 16 Cemaziyelevvel 1328.
  11. Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı, Osmanlı Arşivi (DABOA), Hariciye Nezareti Tahrirat-ı Hariciye (HR.TH.), no: 152/31.
  12. Bapuçoğlu,Murat, Orhan Özdil, Sadık Emre Karakuş, Osmanlı Bölgeleri’nde Askeri Tıp ve Balkan Askeri Hastaneleri, Gülhaneliler Eğitim Sağlık ve Sosyal Dayanışma Vakfı, Ankara 2023.
  13. Canik, Elçin Gün,Cadaloz Mizah Gazetesi’ne Osmanlı’dan Algı ve İmgeler (1911), Libra Yayınevi,2020
  14. Erler,Mehmet Yavuz, “Samsun’da Milli Mücadeleden İstiklal Madalyasına Giden Süreç”, Near East Historical Review, 15/2, 2025, s.151-176.
  15. Erler,Mehmet Yavuz, Osmanlı-Yunan Sınırında Ordunun Sosyal ve Ekonomik Gözlemleri (1897-1899), Milenyum Yayınevi, İstanbul 2008.
  16. Eraslan,Cezmi, Fotoğraflarla Sultan II. Abdülhamit Dönemi Sağlık Müesseseleri, Üsküdar Belediyesi Yayınları, İstanbul 2018.
  17. Erickson, Edward J,Ordered to Die: A History of The Ottoman Army in The First World War, Greenwood Press, Connecticut 2000.
  18. Erken,İlkay, “Müstakil Serfice Sancağının Teşkili ve İdaresi (1881-1888)”, Pamukkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 44, 2021, s. 203-223
  19. Manastır Vilayet Salnamesi, H.1314 (1896-1897)
  20. Milli Savunma Bakanlığı Arşivi, Kurum Kodu: 110.9.1.4., Fon/Klasör No: 112.13.3., Tarih: 11 Nisan 1897.
  21. Özvar,Kemal, Türk Asker Hekimliği Tarihi ve Asker Hastaneleri, C. I, Yörük Basımevi, İstanbul 1976.
  22. Salnâme-i Askeriye, Hicrî 1326 (Miladî 1908–1909), İstanbul, Matbaa-yı Askeriye.
  23. Salnâme-i Askeriye, Rumi 1304–1305, İstanbul, Matbaa-yı Askeriye.
  24. Salnâme-i Askerî, Rumi 1303–1304, İstanbul, Matbaa-yı Askeriye.
  25. Taşkıran, Özlem Makbule,“19. Yüzyıldan Balkan Savaşlarına Makedonya’da Salgın Hastalıklar”, Çağdaş Türkiye Tarihi Araştırmaları Dergisi, XXI/43 (2021 Güz), (541-580)
  26. Türkmen,Zekeriyya, “II. Meşrutiyet Döneminde Osmanlı Ordusunda Ordu-Siyaset İlişkileri”, Erdem, 1/35, 2000, s.568. (567-591)
  27. Canik, Elçin Gün,Cadaloz Mizah Gazetesi’ne Osmanlı’dan Algı ve İmgeler (1911), Libra Yayınevi,2020
  28. Erickson, Edward J,Ordered to Die: A History of The Ottoman Army in The First World War, Greenwood Press, Connecticut 2000.
  29. Taşkıran, Özlem Makbule,“19. Yüzyıldan Balkan Savaşlarına Makedonya’da Salgın Hastalıklar”, Çağdaş Türkiye Tarihi Araştırmaları Dergisi, XXI/43 (2021 Güz), (541-580)
  30. Türkmen,Zekeriyya, “II. Meşrutiyet Döneminde Osmanlı Ordusunda Ordu-Siyaset İlişkileri”, Erdem, 1/35, 2000, s.568. (567-591)