SavedAdd your journal

Journals / Gençlik Araştırmaları Dergisi / 2026 / Sayı: 2026

Mediator Role of Tawakkul in the Relationship Between Career Stress and Religious Coping

Kariyer Stresi ile Dini Başa Çıkma Arasındaki İlişkide Tevekkülün Aracı Rolü

Esma Eskiyayla(İSTANBUL SABAHATTİN ZAİM ÜNİVERSİTESİ)0009-0006-1727-8780
Ayşe Kaya Göktepe(ISTANBUL SABAHATTIN ZAIM UNIVERSITY)0000-0002-6716-2448
Pages
226–247
Publication Date
2026-10-24
🏛️Bibliographic metadata and full text access for this article are provided via DergiPark.
DergiPark Record ↗
✨

AI Summary & Key Takeaways

AI Insight
⚡ TL;DR(Too Long; Didn't Read)

Results show that tawakkul partially mediates the relationship between religious coping and career stress.

📌 3 Key Takeaways

🎯
Objective & Hypothesis:The aim of the current study is to examine the mediating role of tawakkul (trust in God) in the relationship between career stress and religious coping.
📊
Key Findings & Data:The participants of this correlational study consists of 298 senior students who are between 22 and 30 year old (%54.4 female (n=162), %45.6 male (n = 136) in different departments at various universities in Istanbul.
💡
Conclusion & Impact:Results show that tawakkul partially mediates the relationship between religious coping and career stress.
🔬Design:Modeling & Simulation
📍Scope:2018 Verileri
⚙️Variables:Stres · Kariyer Stresi · Dini Başa Çıkma

Abstract

The aim of the current study is to examine the mediating role of tawakkul (trust in God) in the relationship between career stress and religious coping. The participants of this correlational study consists of 298 senior students who are between 22 and 30 year old (%54.4 female (n=162), %45.6 male (n = 136) in different departments at various universities in Istanbul. Hayes’s (2018) simple mediation analysis model which gives an opportunity to test indirect effect is utilized for the analysis of the findings. Results show that tawakkul partially mediates the relationship between religious coping and career stress. There is a positive correlation between tawakkul and positive religious coping; however, there is a negative correlation between tawakkul and negative religious coping. Furthermore, there is also a negative correlation between career stress and tawakkul. Tawakkul is enhancing the adaptive effects of positive religious coping styles while mitigating the harmful effects of negative religious coping styles. The negative correlation between tawakkul and career stress indicates that individuals who have a stronger belief in Divine power tend to perceive job stressors at a lower level. In other words, tawakkul provides spiritual resources in coping with career-related psychological stressors.

Özet

Bu araştırmanın amacı, lisans son sınıf öğrencilerinde kariyer stresi ile dini başa çıkma arasındaki ilişkide tevekkülün aracı rolünü incelemektir. İlişkisel tarama deseni kullanılarak gerçekleştirilen bu araştırmanın çalışma grubunu İstanbul’daki çeşitli üniversitelerin farklı bölümlerinde öğrenim gören ve yaşları 22 ile 30 arasında değişen toplam 298 (%54,4’ü kadın (n=162), %45,6’sı erkek (n = 136) lisans son sınıf öğrencisi oluşturmaktadır. Araştırma verilerinin analizinde Hayes (2018) tarafından geliştirilen ve dolaylı etkiyi test etmeye imkân sağlayan basit aracılık (simple mediation) analizi modeli kullanılmıştır. Araştırma sonuçlarına göre, dini başa çıkma ile kariyer stresi arasındaki ilişkide tevekkül kısmi aracılık etmektedir. Tevekkül ile olumlu dini başa çıkma arasında pozitif yönlü, olumsuz dini başa çıkma arasında negatif yönlü bir korelasyon görülmektedir. Kariyer stresiyle tevekkül arasında negatif yönlü bir korelasyon bulunmaktadır. Bu doğrultuda tevekkül, olumlu dini başa çıkma tarzının uyum sağlama etkisini güçlendirirken, olumsuz dini başa çıkma tarzının negatif yönlü etki gücünü azaltmaktadır. Tevekkül ile kariyer stresi arasındaki negatif korelasyon, ilahi güce daha güçlü bir güven duyan bireylerin kariyer stresine yönelik baskıyı daha düşük düzeyde algıladığını göstermektedir. Ayrıca bulgular, dini inanca dayalı güvenin kariyerle ilgili psikolojik süreçlerle başa çıkma sürecinde koruyucu bir kaynak görevi gördüğünü göstermektedir

🔖

Cite This Article

Eskiyayla, E., Göktepe, A. K. (2026). Mediator Role of Tawakkul in the Relationship Between Career Stress and Religious Coping. Gençlik Araştırmaları Dergisi, Sayı: 2026, 226–247. https://doi.org/10.52528/genclikarastirmalari.1792896

📄 Full Text PDF Viewer

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

References (62)

  1. Abanoz, S. (2020). Türkiye’de yapılan dini başa çıkma konulu araştırmalar hakkında bir değerlendirme. Eskiyeni, 40, 407-429. https://doi.org/10.37697/eskiyeni.673386
  2. Abu-Raiya, H. ve Pargament, K. I. (2015). Religious coping among diverse religions: Commonalities and divergences. Psychology of Religion and Spirituality, 7(1), 24–33. https://doi.org/10.1037/a0037652
  3. Akkoç, F. (2012). Lise öğrencilerinin mesleki kararsızlıklarının sosyo-demografik faktörlere göre incelenmesi. Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 1(23), 215–233. https://izlik.org/JA44JY88KM
  4. Altıntaş, R. (2000). Yazgıcı ve özgürlükçü tevekkül anlayışının çalışma hayatına etkileri. Dini Araştırmalar, 3(7), 113- 136. https://izlik.org/JA23FT56RL
  5. Aşçı, Ö., Hazar, G., Kılıç, E. ve Korkmaz, A. (2015). Üniversite öğrencilerinde stres nedenlerinin ve stresle başa çıkma biçimlerinin belirlenmesi. Uşak Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 8(4), 213-232. https://izlik.org/JA23PT28TZ
  6. Aşık, G. ve Akgül, H. (2022). Üniversite öğrencilerinin kariyer stresleri, kariyer kararında ailenin etkisi ve kariyer kararı verme yetkinlik algıları arasındaki ilişkinin incelenmesi. Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 19(1), 192–212. https://doi.org/10.33711/yyuefd.1083796
  7. Aydın, H. (2008). Kur’an’da irade-azm ve tevekkül tasavvuf. Dinbilimleri Akademik Araştırma Dergisi, 22, 59-79. https:// izlik.org/JA83YW44ZW
  8. Ayten, A. (2012). Tanrı’ya sığınmak: Dini başa çıkma üzerine psiko-sosyal bir araştırma. İz.
  9. Ayten, A. ve Karagöz, S. (2021). Religiosity, spirituality, forgiveness, religious coping as predictors of life satisfaction and generalized anxiety: A quantitative study on Turkish Muslim university students. Spiritual Psychology and Counseling, 6(1), 47-58. https://doi.org/10.37898/spc.2021.6.1.130
  10. Baltaş, A. ve Baltaş, Z. (2018). Stres ve başa çıkma yolları (30. Baskı). Remzi.
  11. Banziger, S., Van Uden, M. ve Janssen, J. (2008). Praying and coping: The relation between varieties of praying and religious coping styles. Mental Health, Religion and Culture, 11(1), 101–108. https://doi.org/10.1080/13674670600748386
  12. Bayram, L., Yüceloğlu Keskin, Ö. D. ve Günay Derebaşı, D. (2016). Üniversite öğrencilerinin algılanan stres düzeylerinin çeşitli değişkenler açısından incelenmesi. Karadeniz Sosyal Bilimler Dergisi, 8(14), 291-302. https://izlik.org/ JA82CS86ZE
  13. Baron, R. M. ve Kenny, D. A. (1986). The moderator–mediator variable distinction in social psychological research: Conceptual, strategic, and statistical considerations. Journal of Personality and Social Psychology, 51(6), 1173–1182. https:// doi.org/10.1037//0022-3514.51.6.1173
  14. Belavich, T. G. ve Pargament, K. I. (2002). The role of attachment in predicting spiritual coping with a loved one in surgery. Journal of Adult Development, 9(1), 13-29. https://doi.org/10.1023/A:1013873100466
  15. Choi, B. Y., Park, H., Nam, S. K., Lee, J., Cho, D. ve Lee, S. M. (2011). The development and initial psychometric evaluation of the Korean Career Stress Inventory for college students. The Career Development Quarterly, 59(6), 559–572. https://doi.org/10.1002/j.2161-0045.2011.tb00976.x
  16. Creswell, J. W. (2014). Research design: Qualitative, quantitative, and mixed methods approaches (4th ed.). Sage.
  17. Çağrıcı, M. (2012). Tevekkül. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, (41, ss. 1–2). TDV İslâm Araştırmaları Merkezi.
  18. Çakmak, Ö. ve Hevedanlı, M. (2005). Eğitim ve fen edebiyat fakülteleri biyoloji bölümü öğrencilerinin kaygı düzeylerinin çeşitli değişkenler açısından incelenmesi. Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi, 4(14), 115–127. https://izlik. org/JA72XP57ZH
  19. Çalışkan, S., Aydoğan, S., Işıklı, B., Metintaş, S., Yenilmez, F. ve Yenilmez, Ç. (2018). Üniversite öğrencilerinde algılanan stres düzeyi ve ilişkili olabilecek faktörlerin değerlendirilmesi. ESTÜDAM Halk Sağlığı Dergisi, 3(2), 39-49. https://izlik.org/JA89RL77WB
  20. Çevik, V. A. ve Öneren, M. (2019). Önlisans öğrencilerinin iş bulma endişeleri ve kaygı düzeylerinin belirlenmesi. ETÜ Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi ETUSBED, 8, 1–12. https://izlik.org/JA49WS64WG
  21. Çınar, M. (2022). Dinî tutum ile psikolojik sağlamlık arasındaki ilişkide tevekkülün aracılık rolünün incelenmesi. Dinbilimleri Akademik Araştırma Dergisi, 22(2), 1183-1208. https://doi.org/10.33415/daad.1123529
  22. Demir H., Onuk, A. ve Onuk, N. (2024). Tevekkül anlayışının insan psikolojisi üzerindeki etkileri. The Journal of Social Sciences 11(72), 231-241. http://dx.doi.org/10.29228/SOBIDER.77928
  23. Demirdaş, Ö. (2019). Eşrefoğlu Rûmî’nin “Müzekki’n-Nüfûs” isimli eseri bağlamında tevekkül anlayışı. İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi, 8(2), 1437–1453. https://doi.org/10.15869/itobiad.557822
  24. Doğan, M. (2018). Üniversite öğrencilerinin travma sonrası gelişimlerinde içsel dinî motivasyon, dinî başa çıkma, sabır ve şükrün rolü. Electronic Turkish Studies, 13(25), 207-230. http://dx.doi.org/10.7827/TurkishStudies.14583
  25. Doğan, G. (2023). Öznel dindarlık algısı, tevekkül ve stres ilişkisi (Tez No. 860283) [Doktora Tezi]. Hitit Üniversitesi.
  26. Ekşi, H. ve Sayın, M. (2016, Mayıs). The adaptation of Religious Coping Scale into Turkish language: A study of bilingual equivalance, validity and reliability [Konferans sunumu]. AGP Humanities and Social Sciences Conference, BAU International Berlin University, Berlin, Germany.
  27. Esen, D. (2019). Kariyer stresi ile öz-yeterlilik inancı ilişkisinin demografik değişkenlerin farklılaştırıcı rolü bağlamında incelenmesi: İzmir Meslek Yüksekokulu iktisadi ve idari programlar örneği. İzmir Kâtip Çelebi Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 2(2), 217–232. https://izlik.org/JA35PG32RG
  28. Fouad, N. A., Guillen, A., Harris-Hodge, E., Henry, C., Novakovic A., Terry, S. ve Kantamneni, N. (2006). Need, awareness, and use of career services for college students. Journal of Career Assessment, 14(4), 407–420. https://doi. org/10.1177/1069072706288928
  29. Fraenkel, J. R., Wallen, N. E. ve Hyun, H. H. (2012). How to design and evaluate research in education (7th ed.). McGraw-Hill.
  30. Gondal, M. U., Adil, A., Shujja, S. ve Yousaf, A. (2023). Mediating role of tawakkul between religious orientation and stress among Muslim adults. Mental Health, Religion & Culture, 26(3), 290–304. https://doi.org/10.1080/1367467 6.2023.2226600
  31. Günay, A. ve Çelik, R. (2019). Kariyer stresinin psikolojik iyi oluş ve iyimserlik değişkenleriyle yordanması. Süleyman Demirel Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 1(33), 205–218. https://izlik.org/JA59RE96AP
  32. Hair, J. F., Black, W. C., Babin, B. J. ve Anderson, R. E. (2010). Multivariate data analysis (7th ed.). Pearson.
  33. Hayes, A. F. (2018). Introduction to mediation, moderation, and conditional process analysis: A regression-based approach (methodology in the social sciences) (2nd ed.). Guilford.
  34. Işık, E. (2021). Genç yetişkinlerde kariyer psikolojik danışma uygulamaları. K. Öztemel (Ed.), Vaka örnekleriyle kariyer rehberliği ve kariyer psikolojik danışması (ss.188-223) içinde. Pegem.
  35. Kahraman, F. (2023). Sağlık eğitimi alan üniversite öğrencilerinde kariyer stresinin kariyer geleceği üzerindeki etkisi. Iğdır Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, (34), 487-502. https://doi.org/10.54600/igdirsosbilder.1314398
  36. Kara, N. O., Akın, G. ve Alp, S. (2020). Üniversite öğrencilerinin gelecek kaygısı ile sınav kaygısı arasındaki ilişkinin incelenmesi üzerine bir araştırma. SDÜ Sağlık Yönetimi Dergisi, 2(2), 150-169. https://izlik.org/JA66XN67JA
  37. Karaman, F. (1996). Tevekkül inancı üzerine bir inceleme. İlahiyat Fakültesi Dergisi, 1, 67-92. https://izlik.org/ JA94RF36YL
  38. Karataş, K. ve Baloğlu, M. (2019). Tevekkülün psikolojik yansımaları. Çukurova Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi (ÇÜİFD), 19(1), 110–118. https://doi.org/10.30627/cuilah.545806
  39. Kepir-Savoly, D. (2017). Okuldan işe geçiş becerileri geliştirme programının kariyer uyumu ve kariyer iyimserliğine etkisi [Doktora tezi]. Hacettepe Üniversitesi.
  40. Köse, A. ve Küçükcan, T. (2006). Deprem ve din: Marmara depremi üzerine psiko- sosyolojik bir inceleme. Emre.
  41. Lazarus, R. S. (1966). Psychological stress and the coping process. McGraw-Hill.
  42. Lee, B. J. (2007). Moderating effects of religious/spiritual coping in the relation between perceived stress and psychological well-being. Pastoral Psychology, 55(6), 751–759. https://doi.org/10.1007/s11089-007-0080-3
  43. Niyazibeyoğlu, T. (2025). Üniversite sınavı hazırlık sürecinde imam hatip lisesi öğrencilerinin başvurdukları dinî başa çıkma yöntemleri. İslami İlimler Dergisi, 40, 79-94. https://doi.org/10.34082/islamiilimler.1596463
  44. Özden, K. ve Sertel-Berk, Ö. (2017). Kariyer Stresi Ölçeği’nin (KSÖ) Türkçeye uyarlanması ve psikometrik özelliklerinin sınanması. Psikoloji Çalışmaları, 37(1), 35–51. https://izlik.org/JA73PB99GZ
  45. Özer, N. P. ve Özer, B. (2026). Halkla ilişkiler ve reklamcılık bölümü öğrencilerinin mezuniyet sonrası düşünceleri üzerine nitel bir araştırma. Erciyes İletişim Dergisi, 13(1), 385-411. https://doi.org/10.17680/erciyesiletisim.1759844
  46. Öztaş, U. ve Akın, O. (2009). Örgütsel çatışma yönetiminde cinsiyet farklılıkları: Antalya serbest bölgesinde bir araştırma. Organizasyon ve Yönetim Bilimleri Dergisi, 1(1), 9–24. https://izlik.org/JA29LH86JP
  47. Pallant, J. (2020). SPSS survival manual: A step by step guide to data analysis using IBM SPSS (7th ed.). Routledge.
  48. Pargament, K.I. (1997). The Psychology of Religion and Coping. Guilford Press.
  49. Pargament, K. I., Smith, B. W., Koenig, H. G. ve Perez, L. (1998). Patterns of positive and negative religious coping with major life stressors. Journal for the Scientific Study of Religion, 37(4), 710–724. https://doi.org/10.2307/1388152
  50. Pargament, K. I. (2002). Is religion nothing but.? Explaining religion versus explaining religion away. Psychological Inquiry, 13(3), 239–244. http://www.jstor.org/stable/1449341
  51. Rosmarin, D. H., Pirutinsky, S., Pargament, K. I. ve Krumrei, E. J. (2009). Are religious beliefs relevant to mental health among Jews? Psychology of Religion and Spirituality, 1(3), 180–190. https://doi.org/10.1037/a0016728
  52. Şahin, M. (2020). Tevekkül yönelimi ölçeği geliştirilmesi: Geçerlik ve güvenirlik çalışması. Değerler Eğitimi Dergisi, 18(40), 345–369. https://doi.org/10.34234/ded.768176
  53. Şahin, A. (2018). Üniversite öğrencilerinin algılanan stres düzeylerinin fakülte türü ve cinsiyet değişkenlerine göre incelenmesi. Kilis 7 Aralık Üniversitesi Beden Eğitimi ve Spor Bilimleri Dergisi, 2(1), 28-35. https://izlik.org/JA28PP74UZ
  54. Şen, Ö. F. (2019). Hz. Yakub örnekliğinde sabır ve tevekkül [Yüksek Lisans Tezi]. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi.
  55. Taş, M. A. ve Tortumlu, M. (2021). Sabır eğiliminin kariyer kaygısı üzerindeki etkisinde kararlılığın aracılık rolü. Ömer Halisdemir Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 14(1), 1–17. https://doi.org/10.25287/ohuiibf.601744
  56. Taşğın, Ö., Bozgeyikli, H. ve Boğazlıyan, E. E. (2017). Üniversiteli gençlerin işsizlik kaygıları ile psikolojik dayanıklılıkları arasındaki ilişki. Emek ve Toplum Dergisi, 6(16), 551–567. https://izlik.org/JA26NH25PW
  57. Tokpınar, M. (2010). Hangi doğru? Tevekkül: Hadisler ışığında yeni bir tanım. Kitabi.
  58. Ural, A. ve Kılıç, İ. (2005). Bilimsel araştırma süreci ve SPSS ile veri analizi (6. baskı). Detay.
  59. Yam, F. C., Alkın, S. ve Barut, Y. (2020). Kariyer hedef tutarsızlık ölçeğinin Türkçeye uyarlanması: Geçerlik ve güvenirlik çalışması. İş ve İnsan Dergisi, 7(1), 23–32. https://doi.org/10.18394/iid.629970
  60. Yapıcı, A. ve Doğanay, S. (2019). Dini başa çıkma ve sabır bağlamında insan tipleri: Nitel bir araştırma. Bilimname, 2019(40), 105-135. https://doi.org/10.28949/bilimname.634717
  61. Yörükoğlu, A. (2000). Gençlik çağı: Ruh sağlığı ve ruhsal sorunlar (11. Baskı). Özgür.
  62. Pargament, K. I. (2002). Is religion nothing but.? Explaining religion versus explaining religion away. Psychological Inquiry, 13(3), 239–244. http://www.jstor.org/stable/1449341