AI Summary & Key Takeaways
AI InsightUltimately, by integrating mathematical models with classical logical syllogism, he introduces a distinctive epistemological approach to the history of rhetoric.
📌 3 Key Takeaways
Abstract
This study examines the rational conception of rhetoric developed by Ibn al-Banna al-Marrakushī, one of the preeminent mathematicians of the 14th-century Maghreb, as articulated in his seminal work al-Rawz al-Marīʿ fī Sınāʿati’l-Badīʿ. The research focuses on the direct influence of the Aristotelian logical tradition, the Peripatetic philosophical tradition, and mathematical principles on the author’s theory of rhetoric, his definitions of literary concepts, the classificatory structure of his work, and the art of the badīʿ. The primary objective is to present, from a holistic perspective, Ibn al-Banna’s transformation of rhetoric from a realm of mere literary pleasure, criticism, and stylistic embellishment into a demonstrative discipline grounded in logic, philosophy, and mathematics, and based on rational and universal laws. The methodology involves textual analysis and philosophical-logical conceptual analysis, based primarily on al-Rawz al-Marīʿ and supplemented by examination of his other philosophical and mathematical works. According to the key findings of the study, the author employed the theory of signification in classical logic ( mutābaqa , taḍammun , iltizām ) and communicative types of reference as a central criterion across the work’s entire classification and categorization system. By positioning the science of rhetoric and eloquence as a theoretical discipline concerned with the clarity of meaning in the mind, and the art of rhetoric as a practical/technical art through which these theoretical principles are conveyed to the audience via language, he distinguished himself from Abū Yaʿqūb al-Sakkākī -a leading figure of the classical Eastern school of rhetoric- and from his other contemporaries in the Maghreb school. Furthermore, Ibn al-Banna draws upon philosophical concepts such as potentiality and actuality, abstraction, and ontological levels of existence. Consistent with the Peripatetic tradition, he adapts the hierarchy of the Five Arts to rhetoric, placing poetry below demonstration ( burhān ) and oratory, as poetry is based on imagination and imitation rather than truth. The most original conclusion reached by this study, however, is that Ibn al-Banna interprets syllogistic forms and rhetorical figures through his theory of geometric proportion ( al-tanāsub al-handasī ), thereby transforming the geometric formulation -the ratio of A to B is equal to the ratio of C to D- into a semantic syllogistic structure. Consequently, Ibn al-Banna establishes a semantic proportionality model based on geometric proportion. Ultimately, by integrating mathematical models with classical logical syllogism, he introduces a distinctive epistemological approach to the history of rhetoric.
Özet
Bu araştırmanın konusunu, 14. yüzyıl Mağrip dünyasının seçkin matematikçilerinden biri olan İbnü’l-Bennâ el-Merrâküşî’nin, dönemin felsefî ve ilmî birikimini yansıtan temel eseri er-Ravzü’l-Merîʿ fî Sınâʿati’l-Bedîʿ ekseninde şekillenen rasyonel belagat anlayışı oluşturmaktadır. Çalışmanın kapsamı, Aristotelesçi mantık mirası, Meşşâî felsefe geleneği ve matematiksel ilkelerin; müellifin belagat teorisine, edebî kavram tanımlarına, eserin tasnif yapısına ve bedî sanatlarına olan doğrudan etkilerinin incelenmesiyle sınırlandırılmıştır. Bu çalışmanın temel amacı, İbnü’l-Bennâ’nın belagati, salt edebî zevk, eleştiri ve şekilsel bir süsleme alanı olmaktan çıkarıp onu mantık, felsefe ve matematik temelli, rasyonel ve tümel yasalara dayanan burhanî bir disipline dönüştürme çabasını bütüncül bir perspektifle sunmaktır. Araştırmada yöntem olarak, müellifin er-Ravzü’l-Merîʿ adlı eseri temel alınmakla birlikte felsefe ve matematik içerikli diğer çalışmalarının da incelenmesine dayanan, metin tahlili ve felsefî-mantıksal kavram analizi metodolojisi uygulanmıştır. Araştırma sonucunda ulaşılan temel bulgulara göre müellif, klasik mantığın delalet teorisini ( mutabakat, tazammun, iltizam ) ve iletişimsel delalet türlerini eserin tüm tasnif ve taksimat yönteminde merkezî bir ölçüt olarak kullanmıştır. Müellif, belâgat ve beyan ilmini zihindeki mananın açıklığıyla ilgilenen teorik bir disiplin, bedîi ise bu nazarî ilkelerin lafızlar vasıtasıyla muhataba ulaştırıldığı pratik/teknik bir sanat olarak konumlandırarak klasik Doğu belagat ekolünün önde gelen ismi Sekkâkî’den ve Mağrip ekolündeki diğer çağdaşlarından ayrılmıştır. Ayrıca müellifin, felsefî düzeyde bilkuvve-bilfiil , soyutlama ve ontolojik varlık mertebelerinden yararlandığı, Meşşâî geleneğe uygun biçimde Beş Sanat hiyerarşisini belagate uyarlayarak şiiri, hakikate değil tahayyül ve taklide dayanması sebebiyle burhan ve hitabet in altında konumlandırdığı görülmüştür. Çalışmanın ulaştığı en özgün sonuç ise İbnü’l-Bennâ’nın, kıyas formlarını ve söz sanatlarını geometrik orantı ( tenâsüb-i hendesî ) teorisiyle açıklayıp “A’nın B’ye oranı, C’nin D’ye oranına eşittir” biçimindeki geometrik formülasyonu semantik bir kıyas şekline dönüştürmesidir. Dolayısıyla İbnü’l-Bennâ geometrik orantıdan bir tür anlamsal orantı modeline ulaşmıştır. Buna göre müellifin, matematiksel modelleri klasik mantıktaki kıyas formları ile birleştirerek belagat tarihine özgün bir epistemolojik yaklaşım kazandırdığı tespit edilmiştir.