Journals / Ege Mimarlık / 2026 / Sayı: 125

Etik mi Epistemolojik mi? Sürdürülebilir Mimarlıkta Hakikat Sonrası Pratiklerin İrdelenmesi

Duygu Özderya(DOKUZ EYLÜL ÜNİVERSİTESİ, FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ)0000-0002-0930-8939
Gökçeçiçek Savaşır(DOKUZ EYLÜL ÜNİVERSİTESİ, MİMARLIK FAKÜLTESİ, MİMARLIK BÖLÜMÜ)
Pages
34–43
Publication Date
2025-01-15
DOI
—
🏛️Bibliographic metadata and full text access for this article are provided via DergiPark.
DergiPark Record ↗
✨

AI Summary & Key Takeaways

AI Insight
⚡ TL;DR(Too Long; Didn't Read)

Sonuç olarak, hakikat sonrası çağda alternatif olguların mimarlık kuramının yerini aldığı ve etik gerekçelendirme için kullanıldığı görülmektedir.

📌 3 Key Takeaways

🎯
Objective & Hypothesis:Sürdürülebilir mimarlık, yaşanabilirliği tehdit eden iklim değişikliğinin üzerindeki etkileri azaltmaya yönelik etik ilkeler içermektedir.
📊
Key Findings & Data:Bununla birlikte iklim değişikliği, mimarlık kuramında da etkisi olan postmodern epistemolojinin bilim karşıtı argümanları aracılığıyla inkâr edilmektedir.
💡
Conclusion & Impact:Sonuç olarak, hakikat sonrası çağda alternatif olguların mimarlık kuramının yerini aldığı ve etik gerekçelendirme için kullanıldığı görülmektedir.
🔬Design:Araştırma Makalesi
📍Scope:Comprehensive Sample
⚙️Variables:Mimari etik · mimarlık kuramı · mimari pratikte sürdürülebilirlik

Özet

Sürdürülebilir mimarlık, yaşanabilirliği tehdit eden iklim değişikliğinin üzerindeki etkileri azaltmaya yönelik etik ilkeler içermektedir. Bununla birlikte iklim değişikliği, mimarlık kuramında da etkisi olan postmodern epistemolojinin bilim karşıtı argümanları aracılığıyla inkâr edilmektedir. Bu yorumlayıcı araştırma, sürdürülebilir mimarlıktaki kuramsal sorunları ortaya koymayı amaçlamakta ve Architects Declare oluşumunun etik manifestosunu, imzacı pratiklerine dair tartışmalar çerçevesinde incelemektedir. Sonuç olarak, hakikat sonrası çağda alternatif olguların mimarlık kuramının yerini aldığı ve etik gerekçelendirme için kullanıldığı görülmektedir.

🔖

Cite This Article

Özderya, D., Savaşır, G. (2025). Etik mi Epistemolojik mi? Sürdürülebilir Mimarlıkta Hakikat Sonrası Pratiklerin İrdelenmesi. Ege Mimarlık, Sayı: 125, 34–43. https://ajindex.com/articles/1644980

📄 Full Text PDF Viewer

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

References (83)

  1. Alpay, Y. (2019). Yalanın siyaseti (5. Baskı). Destek Yayınları.
  2. Andraos, A. (2016). What does climate change? (For architecture). J. Graham (Ed.), Climates: Architecture and the planetary ımaginary içinde (ss. 297-301). Columbia Books on Architecture and the City, Lars Müller Publishers.
  3. Architects Declare. (b.t.a). Our story. Erişim tarihi 10 Eylül 2024, https://uk.architectsdeclare.com/our-story
  4. Architects Declare. (b.t.b). UK Architects Declare climate and biodiversity emergency. Erişim tarihi 10 Eylül 2024, https://uk.architectsdeclare.com/
  5. Architects Declare. (b.t.c). Resources. Erişim tarihi 10 Eylül 2024, https://uk.architectsdeclare.com/resources
  6. Architects Declare. (2024). Building blocks. UK Architects Declare, Climate&Biodiversity Emergency. Erişim tarihi 10 Eylül 2024, https://uk.architectsdeclare.com/uploads/AD-Building-Blocks_manifesto.pdf
  7. Arslan, A. (2017). Felsefeye giriş (24. Baskı). BB101 Yayınları.
  8. Basa, İ. (2009). Environmental discourse of architecture. International Journal of Environmental Studies, 66(2), 271-279. https://doi.org/10.1080/00207230902859796
  9. Benetka, G. ve Schor-Tschudnowskaja, A. (2023). Post-truth and scientific authority. Cultura&Psyché: Journal of Cultural Psychology, 4, 133-144. https://doi.org/10.1007/s43638-023-00076-0
  10. Boyacıoğlu, C., Ayıran, N. ve Gökmen, G. P. (2020). Antroposen Çağı’nda çevreci mimarlığı tartışmak: post-sürdürülebilirlik. Mimarlık, 412, 32-35.
  11. Boykoff, M. T. (2013). Public enemy no 1?: understanding media representations of outlier views on climate change. American Behavioral Scientist, 57(6), 796-817. https://doi.org/10.1177/0002764213476846
  12. Bradner, E. (2017, 23 Ocak). Conway: Trump White House offered ‘alternative facts’ on crowd size. CNN. https://edition.cnn.com/2017/01/22/politics/kellyanne-conway-alternative-facts/index.html
  13. Catling, C. S. (2014, 22 Eylül). Damned if you do, damned if you don’t: what is the moral duty of the architect? The Architectural Review. https://www.architectural-review.com/essays/damned-if-you-do-damned-if-you-dont-what-is-the-moral-duty-of-the-architect
  14. Cevizci, A. (2018). Bilgi felsefesi (4. Baskı). Say Yayınları.
  15. Ciravoğlu, A. (2008). Sürdürülebilir mimarlık: eskimiş kavrayışlarla yeni söylemler arasında. Mimarlık, 340, 12-16. http://www.mimarlikdergisi.com/index.cfm?sayfa=mimarlik&DergiSayi=290&RecID=1699
  16. Ciravoğlu, A. (2019). Yalan dünyanın çevreci mekânları: gerçeklik sonrası dönemde çevre sorunları ve algısı. A. Ciravoğlu (Ed.), Ters köşe ekoloji içinde (ss. 14-25). Puna Yayın.
  17. Crysler, C. G., Cairns, S. ve Heynen, H. (2012). Introduction-1: Architectural theory in an expanded field. C. G. Crysler, S. Cairns ve H. Heynen (Ed.), The SAGE handbook of architectural theory içinde (ss. 1-22). SAGE Publications. https://doi.org/10.4135/9781446201756.n1
  18. Çavdar, R. Ç. (2022). A neo-structuralist perspective on architectural theory of post-truth era: re-constructing the architect-subject. Megaron, 17(2), 235-244. https://doi.org/10.14744/MEGARON.2022.99835
  19. Dawson, B. ve Spannagle, M. (2009). The complete guide to climate change. Routledge.
  20. Denkel, A. ve Beyazyürek, I. (1998). Bir uğraş olarak yalan: felsefe açısından yalana bakış. Cogito, 16, 185-197.
  21. Dunlap, R. E. ve Brulle, R. J. (2020). Sources and amplifiers of climate change denial. D. C. Holmes ve L. M. Richardson (Ed.), Research handbook on communicating climate change içinde (ss. 49-61). Edward Elgar Publishing. https://doi.org/10.4337/9781789900408.00013
  22. Dunlap, R. E. ve McCright, A. M. (2015). Challenging climate change: the denial countermovement. R. E. Dunlap ve R. J. Brulle (Ed.), Climate change and society: sociological perspectives içinde (ss. 300-332). Oxford University Press. https://doi.org/10.1093/acprof:oso/9780199356102.003.0010
  23. Fairs, M. (2020, 20 Temmuz). ACAN calls on Foster + Partners to withdraw from Amaala Airport project over climate concerns. Dezeen. https://www.dezeen.com/2020/07/20/acan-foster-partners-amaala-airport-architects-declare/
  24. Farrell, J. (2015). Corporate funding and ıdeological polarization about climate change. Proceedings of the National Academy of Sciences (PNAS), 113(1), 92-97. https://doi.org/10.1073/pnas.1509433112
  25. Farrell, J. (2016). Network structure and ınfluence of the climate change counter-movement. Nature Climate Change, 6, 370-374. https://doi.org/10.1038/nclimate2875
  26. Findley, L. R. (1991). Lighting the way: architecture and social responsibility. Journal of Architectural and Planning Research, 8 (Special Issue: 1990 and 1991), 88-91. https://www.jstor.org/stable/43029006
  27. Fischer, F. (2019). Knowledge politics and post-truth in climate denial: on the social construction of alternative facts. Critical Policy Studies, 13(2), 133-152. https://doi.org/10.1080/19460171.2019.1602067
  28. Fisher, S. (2016, 2 Aralık). Philosophy of architecture. E. N. Zalta (Ed.), The Stanford encyclopedia of philosophy (Winter 2016 Edition) içinde. Stanford University. Erişim tarihi 28 Temmuz 2024, https://plato.stanford.edu/archives/win2016/entries/architecture/
  29. Foster + Partners. (b.t.a). Projects/30 St Mary Axe. Erişim tarihi 6 Kasım 2024, https://www.fosterandpartners.com/projects/30-st-mary-axe
  30. Foster + Partners. (b.t.b). Projects/The Tulip. Foster + Partners. Erişim tarihi 6 Kasım 2024, https://www.fosterandpartners.com/projects/the- tulip
  31. Foster + Partners. (b.t.c). Projects/Red Sea Airport. Erişim tarihi 6 Kasım 2024, https://www.fosterandpartners.com/projects/red-sea-airport
  32. Foster + Partners. (b.t.d). Projects/Kuwait International Airport. Erişim tarihi 6 Kasım 2024, https://www.fosterandpartners.com/projects/kuwait-international-airport
  33. Foster + Partners. (b.t.e). Projects/Techo International Airport. Erişim tarihi 6 Kasım 2024, https://www.fosterandpartners.com/projects/techo-international-airport
  34. Gabriel, M., Horn, C., Katsman, A., Krull, W., Lippold, A. L., Pelluchon, C. ve Venzke, I. (2022). The unique knowledge position of the humanities and social sciences. Towards a new enlightenment: the case for future-oriented humanities içinde (ss. 15-18). Transcript Verlag. https://doi.org/10.14361/9783839465707-003
  35. Gönençgil, B. (2022). İklim değişikliği ve küresel ısınma (2. Baskı). M. A. Y. Saraç (Ed.), Sosyal Bilimler Ansiklopedisi (2. Cilt, F-K) içinde (ss. 210-212). TÜBİTAK Bilim Yayınları. https://ansiklopedi.tubitak.gov.tr/ansiklopedi/iklim_degisikligi_ve_kuresel_isinma
  36. Groves, C. (2019). Post-truth and anthropogenic climate change: asking the right questions. WIREs Climate Change, 10(6), e620. https://doi.org/10.1002/wcc.620
  37. Guy, S. ve Moore, S. A. (2004). Introduction: The paradoxes of sustainable architecture. S. Guy ve S. A. Moore (Ed.), Sustainable architectures: cultures and natures in Europe and North America içinde (ss. 1-12). Routledge. https://doi.org/10.4324/9780203412800
  38. Hançerlioğlu, O. (2016). Felsefe sözlüğü (23. Baskı). Remzi Kitabevi.
  39. Hight, C. (2009). Meeting the new boss: after the death of theory. Architectural Design, 79(1), 40-45. https://doi.org/10.1002/ad.808
  40. Hocknell, C. (2023, 26 Nisan). The hollowness of architects declare should serve as a warming to the ındustry. Dezeen. https://www.dezeen.com/2023/04/26/architects-declare-sustainability-chris-hocknell-opinion/
  41. Howe, J. P. (Ed.). (2017). Making climate change history: primary sources from global warming’s past. University of Washington Press.
  42. Hulme, M. (2016). İklim değişikliği konusunda neden anlaşamıyoruz? (M. Özenç, Çev.). Alfa Yayınları.
  43. Hurst, W. (2019, 19 Haziran). Architects Declare-but are they prepared to deliver? Architects’ Journal. https://www.architectsjournal.co.uk/news/architects-declare-but-are-they-prepared-to-deliver
  44. Ingersoll, R. (2012). The ecology question and architecture. c. g. crysler, s. cairns ve h. heynen (Ed.), The SAGE handbook of architectural theory içinde (ss. 573-589). SAGE Publications. https://doi.org/10.4135/9781446201756.n34
  45. International Union of Architects. (2024, 8 Mart). The UIA-ACE-CNOA joint declaration for sustainable architecture to turn the world of today into the world of tomorrow. https://www.uia-architectes.org/wp-content/uploads/2024/03/UIA-ACE-CNOA-Declaration.pdf
  46. İncedayı, D. (2004). Çevresel duyarlılık bağlamında davranış biçimi olarak “sürdürülebilirlik”. Mimarlık, 318, 39-43. http://www.mimarlikdergisi.com/index.cfm?sayfa=mimarlik&DergiSayi=30&RecID=732
  47. Jacques, P. J., Dunlap, R. E. ve Freeman, M. (2008). The organisation of denial: conservative think tanks and environmental scepticism. Environmental Politics, 17(3), 349-385. https://doi.org/10.1080/09644010802055576
  48. Kahraman, H. (2023). Bilim savaşları: bilime postmodern yaklaşım üzerine. Akademik Tarih ve Düşünce Dergisi, 10(5), 1511-1528. https://doi.org/10.46868/atdd.2023.306
  49. Kakutani, M. (2019). Hakikatin ölümü: trump çağında yalancılık sanatı (C. Mizrahi, Çev.). Doğan Kitap.
  50. Keyes, R. (2004). The post-truth era: dishonesty and deception in contemporary life. St. Martin’s Press.
  51. Keyes, R. (2017). Hakikat sonrası çağ: günümüz dünyasında yalancılık ve aldatma (D. Özçetin, Çev.). Tudem Yayın Grubu.
  52. Kurnaz, L. (2021). Küresel iklim krizi. Bilim ve Teknik, 648, 12-23.
  53. Kurt, S. (2021). İşlevsele doğru mimarlık kuramı ve etik. Dosya, 50, 46-57.
  54. Latour, B. (2019). Rota: Politikada yönümüzü nasıl bulacağız? (O. Türkay, Çev.). Kolektif Kitap.
  55. Levy, N. (2023). It’s our epistemic environment, not our attitude toward truth, that matters. Critical Review, 35(1-2), 94-111. https://doi.org/10.1080/08913811.2022.2149108
  56. Lynch, M. (2020). We have never been anti-science: reflections on science wars and post-truth. Engaging Science, Technology, and Society, 6, 49-57. https://doi.org/10.17351/ests2020.309
  57. Mavros, K. (2020, 2 Aralık). Major british firms withdraw from ‘architects declare’ movement. Architectural Record. https://www.architecturalrecord.com/articles/14902-foster-partners-withdraws-from-architects-declare-movement
  58. McIntyre, L. (2019). Hakikat-sonrası (M. F. Biçici, Çev.). Tellekt Yayınevi.
  59. Merdim, E. (2020, 16 Temmuz). Suudi Arabistan’ın Kızıl deniz kıyısındaki yeni yerleşim yeri AMAALA’nın havaalanını Foster + Partners tasarlıyor. Arkitera. https://www.arkitera.com/haber/suudi-arabistanin-kizil-deniz-kiyisindaki-yeni-yerlesim-yeri-amaalanin-havaalanini-foster-partners-tasarliyor/
  60. Newman, T. P., Nisbet, E. C. ve Nisbet, M. C. (2018). Climate Change, cultural cognition, and media effects: worldviews drive news selectivity, biased processing, and polarized attitudes. Public Understanding of Science, 27(8), 985-1002. https://doi.org/10.1177/0963662518801170
  61. Norgaard, K. M. (2019). Making sense of the spectrum of climate denial. Critical Policy Studies, 13(4), 437-441. https://doi.org/10.1080/19460171.2019.1671208
  62. Oxford Dictionaries. (b.t.). Word of the year 2016 is. Erişim tarihi 14 Mayıs 2019, https://en.oxforddictionaries.com/word-of-the-year/word-of-the-year-2016
  63. Raisbeck, P. (2023). Environmental Politics and Design Activism. Architects, sustainability and the climate emergency içinde (ss. 155-188). https://doi.org/10.1108/978-1-80382-291-420221006
  64. Ravenscroft, T. (2023, 19 Ocak). “There are a lot of dangerous myths” about sustainability says Norman Foster. Dezeen. https://www.dezeen.com/2023/01/19/norman-foster-sustainability-interview/
  65. Sadri, H. (2012). Mimarlıkta meslek etiği ve mimarların insanlığa karşı sorumlulukları. İş Ahlakı Dergisi, 5(9), 71-96.
  66. Sadri H. (2015). Mimarlık ve etik: mesleki etik olur mu? METU Journal of the Faculty of Architecture, 32(1), 91-104.
  67. Schiano-Phan, R. ve Soares Gonçalves, J. C. (2022). Sustainability in architectural education-editorial. Sustainability, 14(17), 10640. https://doi.org/10.3390/su141710640
  68. Sev, A. (2013). Sürdürülebilir mimarlığı doğru mu algılıyoruz? Ege Mimarlık, 83, 16-19. https://egemimarlik.org/cevirim-ici-okuma/83/1205
  69. Sokal, A. ve Bricmont, J. (2002). Son Moda Saçmalar: Postmodern Aydınların Bilimi Kötüye Kullanmaları. (M. Baydur ve O. Onaran, Çev.). İletişim Yayınları.
  70. Şaylan, G. (2016). Postmodernizm (5. Baskı). İmge Kitabevi Yayınları.
  71. Şener, O. (2017). Post-gerçek dönem: sebepler ve sonuçlar. Varlık, 1316, 15-17.
  72. Tanyeli, U. (2011). Rüya, inşa, itiraz: mimari eleştiri metinleri. Boyut Yayıncılık.
  73. Tepe, H. (1995). Platon’dan habermas’a felsefede doğruluk ya da hakikat. Ark Yayınevi.
  74. Tesich, S. (1992). A government of lies. The Nation, (1992, 6/13 Ocak), 12-14.
  75. Tesich, S. (2021). Yalanlar Rejimi (E. E. Ercan Çev.). Cogito, 104, 23-28.
  76. Türkiye Uzay Ajansı. (b.t.). iklim değişikliği. Erişim tarihi 22 Ağustos 2024, https://tua.gov.tr/tr/blog/dunya/iklim-degisikligi
  77. Waite, R., Ing, W. ve Hurst, W. (2020, 18 Haziran). What has architects declare achieved? Architects’ Journal. https://www.architectsjournal.co.uk/news/what-has-architects-declare-achieved
  78. Wight, C. (2018). Post-truth, postmodernism and alternative facts. New Perspectives, 26(3), 17-29. https://doi.org/10.1177/2336825X1802600302
  79. Yazgan, B. (2008). II. Dünya Savaşı sonrası sistemci ekoloji ve 1960’lardan itibaren mimarlıkta çevre bilinçli yaklaşımlar. Mimarlık, 340, 31-37. http://www.mimarlikdergisi.com/index.cfm?sayfa=mimarlik&DergiSayi=290&RecID=1702
  80. Zaha Hadid Architects. (b.t.a). Lois&Richard Rosenthal Center for Contemporary Art. Zaha Hadid Architects. Erişim tarihi 06 Kasım 2024, https://www.zaha-hadid.com/architecture/lois-richard-rosenthal-center-for-contemporary-art/
  81. Zaha Hadid Architects. (b.t.b). Vitra Fire Station. Erişim tarihi 6 Kasım 2024, https://www.zaha-hadid.com/architecture/vitra-fire-station-2/
  82. Zaha Hadid Architects. (b.t.c). Phaeno Science Centre. Erişim tarihi 6 Kasım 2024, https://www.zaha-hadid.com/architecture/phaeno-science-centre/
  83. Zizek, S. (2014). Ahir zamanlarda yaşarken (3. Baskı) (E. Ünal Çev.). Metis Yayınları.