Journals / Din ve İnsan Dergisi / 2026 / Cilt: 5 Sayı: 9

Psychological Sources of Individual Religiosity: Weakness, Helplessness and Anxiety About the Future

Bireysel Dindarlığın Psikolojik Kaynakları: Güçsüzlük, Çaresizlik ve Geleceğe İlişkin Kaygılar

Muhammed Demir(ANKARA HACI BAYRAM VELİ ÜNİVERSİTESİ)0000-0001-7604-7663
Saffet Kartopu(ANKARA HACI BAYRAM VELİ ÜNİVERSİTESİ)0000-0001-6846-0511
Pages
26–41
Publication Date
2025-06-30
🏛️Bibliographic metadata and full text access for this article are provided via DergiPark.
DergiPark Record ↗
✨

AI Summary & Key Takeaways

AI Insight
⚡ TL;DR(Too Long; Didn't Read)

In conclusion, when the views of leading psychologists and researchers are generally examined, it can be stated that helplessness, troubles, uncertainty about the future, inability to control the environment, anxiety and fear are among the reasons that lead man to religious belief and behavior.

📌 3 Key Takeaways

🎯
Objective & Hypothesis:The aim of our study is to examine the thesis that the situations in which a person is weak and powerless and their concerns about their future are among the motivations that lead them to religion, belief and the sacred in terms of psychology literature.
📊
Key Findings & Data:The method of the research is a literature review that brings together studies on the subject.
💡
Conclusion & Impact:In conclusion, when the views of leading psychologists and researchers are generally examined, it can be stated that helplessness, troubles, uncertainty about the future, inability to control the environment, anxiety and fear are among the reasons that lead man to religious belief and behavior.
🔬Design:Review & Systematic Survey
📍Scope:Comprehensive Sample
⚙️Variables:Din Psikolojisi · Güçsüzlük · Çaresizlik

Abstract

The aim of our study is to examine the thesis that the situations in which a person is weak and powerless and their concerns about their future are among the motivations that lead them to religion, belief and the sacred in terms of psychology literature. The method of the research is a literature review that brings together studies on the subject. Since a person is weak in terms of survival when they come into the world; they may need support that will feed them, show them love and make them feel that the world outside the womb is a safe place. Although they try to meet this need through their parents in the early years of their life, in the following years they may feel the need to turn to a teaching and belief that will protect them against the power of nature and the uncertainty of the future and explain what will happen to them. Although the development of mechanization and technology with modern times has created a situation in favor of the person against the power of nature and the uncertainty of the future, situations such as illness, natural disasters and death continue to be a strong phenomenon in revealing the weakness and transience of the person. In the face of this power of nature, man often tries to overcome his own weakness by connecting to a transcendent being, seeking refuge in its protection, and believing that it will protect him in the future. Although there have been many developments in many areas since the days of gatherers and hunters to the present day, man's perceptions, thoughts, and fears about life and death still occupy him. Man tries to find relief and peace by providing various explanations for his endless pain and worries through the beliefs he has. In conclusion, when the views of leading psychologists and researchers are generally examined, it can be stated that helplessness, troubles, uncertainty about the future, inability to control the environment, anxiety and fear are among the reasons that lead man to religious belief and behavior.

Özet

Çalışmamızın amacı, insanın zayıf ve güçsüz olduğu durumlar ile geleceğine ilişkin kaygılarının onu dine, inanmaya ve kutsala sevk eden güdülerden biri olduğu tezini psikoloji literatürü açısından incelemektir. Araştırmanın yöntemi konu ile ilgili çalışmaların bir araya getirildiği alan yazın taramasıdır. İnsan dünyaya geldiğinde hayatta kalma yetisi bakımından zayıf olduğundan; onu besleyecek, ona sevgi gösterecek, ana rahminin dışında bulunan dünyanın güvenli bir yer olduğunu hissettirecek bir desteğe ihtiyaç duyabilmektedir. Bu ihtiyacını yaşamın ilk yıllarında ebeveynleri aracılığı ile gidermeye çalışsa da ileriki yıllarda doğanın gücü ve geleceğin bilinmezliği karşısında kendini koruyacak ve başına gelecek olanları açıklayacak bir öğretiye ve inanca yönelme gereği hissedebilmektedir. Modern zamanla birlikte makineleşme ve teknoloji gelişimi doğanın gücü ve geleceğin bilinmezliği karşısında insanın lehine bir durumu ortaya çıkarsa da hastalık, doğal afet, ölüm gibi durumlar insanın zayıflığını ve geçiciliğini ortaya koymada güçlü bir olgu olmaya devam etmektedir. İnsan, doğanın bu gücü karşısında kendi zayıflığını çoğu zaman, aşkın bir varlığa bağlanarak, onun korumasına sığınarak ve gelecekte de onun kendisini koruyacağına dair bir inanca sahip olarak gidermeye çalışmaktadır. Toplayıcı ve avcı dönemlerden günümüze kadar birçok konuda gelişme yaşanmış olsa da insanın hayat ve ölümle ilgili algıları, düşünceleri, korkuları onu hala meşgul etmektedir. İnsan sahip olduğu inançlar aracılığıyla sonu gelmeyen acılarına, endişelerine çeşitli açıklamalar getirerek rahatlamaya ve huzur bulmaya çalışmaktadır. Sonuç olarak önde gelen psikolog ve araştırmacılarının görüşlerine genel olarak bakıldığında; çaresizliğin, sıkıntıların, geleceğe yönelik belirsizliğin, çevreyi kontrol edememenin, kaygı ve korkuların insanı dinî inanç ve davranışa yönelten sebepler arasında olduğu ifade edilebilir.

🔖

Cite This Article

Demir, M., Kartopu, S. (2025). Psychological Sources of Individual Religiosity: Weakness, Helplessness and Anxiety About the Future. Din ve İnsan Dergisi, Cilt: 5 Sayı: 9, 26–41. https://doi.org/10.69515/dinveinsan.1624376

📄 Full Text PDF Viewer

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

References (66)

  1. Akgül, M. (2004). Yaşlılık ve dindarlık, dindarlık, hayattan zevk alma ve mutluluk ilişkisi, Konya Huzurevi örneği. Dini Araştırmalar 7 (19), 19-56.
  2. Argyle, M. (1978). Dinin yedi psikolojik temeli. (M. Dağ Çev.). Eğitim Hareketleri, (23), 272-273.
  3. Ayten, A. (2022). Psikoloji ve din. İz Yayınları.
  4. Balcı, M. (2021). Kayser Emînpûr’un “önceleri/پیش از این ھا” şiirinde çocuk ve Allah. Nüsha, 21(53), 1 - 26. Doi.org/10.32330/nusha.930123
  5. Bowlby, J. (2012). Bağlanma. (T. V. Soylu Çev). Pinhan Yayıncılık.
  6. Budak, S. (2000). Psikoloji sözlüğü. Bilim ve Sanat Yayınları.
  7. Cüceloğlu, D. (2004). İnsan ve davranışı. Remzi Kitabevi.
  8. Ericek, Ş. (2023). Geleceğe ilişkin kaygıların dindarlık yönelimi ile ilişkisi. Premium E-Journal Of Social Sciences (Pejoss), 7(29), 319-325.
  9. Erikson, E. H. (1984). İnsanın sekiz çağı. (B. Üstün-V. Şar Çev.). Birey Toplum Yayınları.
  10. Erskine, R. G. (2015). Relational patterns, therapeutic presence “Concepts and practice of integrative psychotherapy”. London: Karnac Books Ltd.
  11. Evans, D. (1996). An introductory dictionary of Lacanian psychoanalysis. London: Routledge.
  12. Freud, S. (1992). Endişe. (L. Özcengiz Çev.). Dergah Yayınları.
  13. Freud, S. (1999). Totem ve tabu. (S. Budak Çev.). Öteki Yayınları.
  14. Freud, S. (2012). Bir yanılsamanın geleceği. (H. İlhan Çev.). Alter Yayınları.
  15. Freud, S. (2016). Uygarlık, toplum ve din. (S. Budak Çev.). Öteki Yayınları.
  16. Freud, S. (2019). Tutukluk, semptom ve kaygı (C. Öner Çev.). Oda Yayınları.
  17. Geçtan, E. (1993). Psikodinamik psikiyatri ve normal dışı davranışlar. Remzi Kitabevi.
  18. Geçtan, E. (2020). Psikanaliz ve sonrası. Metis Yayınları.
  19. Göka, E. (1999). Hümanistik psikoloji açısından kaygı sorunsalı ve kendini gerçekleştirme kavramı. Doğu Batı Dergisi, 2 (6).
  20. Harlow, H. F., ve Zimmermann, R. R. (1959). Affectional response in the infant monkey: Orphaned baby monkeys develop a strong and persistent attachment to inanimate surrogate mothers. Science, 130(3373), 421-432.
  21. Heider, F. (1958). Psychology of interpersonal relations. New York: Wiley.
  22. Hekimoğlu, E. C., & Bilik, M. Z. (2020). Freud’dan Lacan’a Kaygı. Ayna Klinik Psikoloji Dergisi, 7(3), 336-367. https://doi.org/10.31682/ayna.761464
  23. Hendrickx, D. (2017). Freud and Lacan on fetishism and masochism/sadism as paradigms of perversion. [Unpublished doctoral dissertation]. Ghent University, Netherlands. Erişim adresi: https://biblio.ugent.be/publication/8532234/file/8532235.pdf
  24. Holmes, J. (2014). John Bowlby and attachment theory. Routledge.
  25. Hood Jr, R. W., Hill, P. C., & Spilka, B. (2009). The psychology of religion: An empirical approach. New York: Guilford Press.
  26. Horney, K. (1998). Çağımızın nevrotik kişiliği. (S. Budak Çev.). Öteki Yayınları. Hökelekli, H. (2010). Din psikolojisi. Anadolu Üniversitesi Yayınları.
  27. Hume, D. (1995). Din üstüne. (M. Tunçay Çev.). İmge Kitabevi.
  28. Jung, C. G. (1962). Collected works. Princeton University.
  29. Jung, C. G. (1982). Analitik psikolojinin temel ilkeleri. Bozak Yayınları.
  30. Jung, C. G. (1991). Modern man in search of Soul. London: Routledge & Kegan Paul.
  31. Jung, C. G. (1999). Keşfedilmemiş benlik. İlhan Yayınları.
  32. Jung, C. G. (2010). Psikoloji ve din. (R. Karabey Çev.). Okyanus Yayınları.
  33. Kanar, M. (2011). Hafız Divan’ı üzerinde yeni bir çeviri çalışması Hafız’ın şiirlerinin Farsça öğretimine katkısı üzerine denemeler. Şarkiyat Mecmuası (17), 133-166.
  34. Karen, R. (1990). Becoming attached. The Atlantic Monthly, 265(2), 35-70.
  35. Kartopu, S. (2013). Kaygının kader algıları ile ilişkisi: Kahramanmaraş örneği. Gümüşhane Üniversitesi Yayınları. Kartopu, S. (2020). Umudun Psikolojisi ve Teolojisi. Eskiyeni Yayınları.
  36. Kaya, M. ve Varol, K. (2004). İlahiyat fakültesi öğrencilerinin durumluk-sürekli kaygı düzeyleri ve kaygı nedenleri (Samsun örneği). On Dokuz Mayıs Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi.31-63.
  37. Kayıklık, H. (2002). Bireysel dindarlığın kaynakları. Dini Araştırmalar Dergisi (13), 27-40.
  38. Kierkegaard, S. (2009). Kaygı kavramı. (T. Armaner Çev.). Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
  39. Köse, A. (2005). Freud ve din. İstanbul: İz Yayınları.
  40. Kur’an-ı Kerim Türkçe Meali. (2021). (M. H. Yazır Çev.). Halk Kitabevi.
  41. Lacan, J. (2014). The seminar of Jacques Lacan. Book X: Anxiety (A. R. Price, Çev.). Cambridge, UK: Polity Press. (1962-1963).
  42. Le Gall, A. (2006). Anksiyete ve kaygı. (İ. Yerguz Çev.). Kitabevi Yayınları.
  43. Mahler, M. S. (2020). İnsan yavrusunun psikolojik doğumu. Metis Yayınları.
  44. Maslow, A. H. (1943). A theory of human motivation. Psychological Review (50), 370-396.
  45. Pargament, K. I. (1997). The psychology of religion and coping: theory, research, practise. New York: The Guilford Press.
  46. Pargament, I. K. (2003). Tanrım bana yardım et, din psikolojisi açısından başa çıkmanın teorik çatısına doğru. (A. Albayrak Çev.). Tabula Rasa: Felsefe- Teoloji 3 (9), 207-238.
  47. Peker, H. (2000). Din psikolojisi. Samsun: Aksiseda Matbaası.
  48. Rank, O. (2020). Doğum travması. İstanbul: Metis Yayınları.
  49. Rogers, C. (2003) Client centred therapy (New Ed.). Constable & Robinson.
  50. Rumi, M. C. (2012). Rubailer. (M. N. Gençosmanoğlu Çev.). Ataç Yayınları.
  51. Schultz, D. ve S. (2007). Modern psikoloji tarihi. (Y. Aslay Çev.). Kaknüs Yayınları.
  52. Sepehri, S. (1994). Suyun ayak izleri. (Ş. Mehran - I. Tabar Çev.). İyi İşler Yayıncılık.
  53. Spielberger, C. D. (1966). Anxiety and behaviour: theory and research anxiety. New York: Academic Pres. Şahin, M. (1985). Başarı düzeyi farklı üç grup lise öğrencisinin kaygı düzeyi yönünden karşılaştırılması. [Yayınlanmamış yüksek lisans tezi]. Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
  54. Şahin, M. (2019). Korku, kaygı ve kaygı (anksiyete) bozuklukları. Avrasya Sosyal ve Ekonomi Araştırmaları Dergisi, 6 (10), 117-135.
  55. Thorson, J. A. (1998). Religion and anxiety: which anxiety? which religion? H. G. Koenig (Ed.) Handbook of religion and mental health. Academic Press.
  56. Wong, K. (2012). Why humans give birth to helpless babies? Scientific American, 28.
  57. Vergote, A. (1966). Psychologie religieuse. Clıarless Dessart Editeur.
  58. Vergote, A. (1999). Din, inanç ve inançsızlık. (V. Uysal Çev.). İlahiyat Fakültesi Vakfı Yayınları.
  59. Yapıcı, A. (2003). Fiziksel ve sosyal hadiselere sebep atfetmede dinin rolü. Çukurova Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 3(1), 126-165.
  60. Yapıcı, A. (2007). Ruh sağlığı ve din: psiko- sosyal uyum ve dindarlık. Karahan Yayınları.
  61. Yapıcı, A. & Kayıklık, H. (2005). Ruh sağlığı bağlamında dindarlığın özsaygı ve kaygı ile ilişkisi: Çukurova Üniversitesi örneği. Değerler Eğitimi Dergisi 3 (9), 177-206.
  62. Yavuz, K. (2003). Din ve güven. (Ed. F. Erdem). Sosyal bilimlerde güven. Vadi Yayınları.
  63. Yıldız, M., Sezen, A., & Yenen, İ. (2007). İlahiyat fakültesi öğrencilerinde durumluk sürekli kaygı düzeyleri ile akademik güdülenmeler arasındaki ilişkinin incelenmesi.DEÜ İlahiyat Fakültesi Dergisi, (25), 213–239.
  64. www.kitabimukaddes.com Erişim Tarihi: 12 Ekim 2024.
  65. Balcı, M. (2021). Kayser Emînpûr’un “önceleri/پیش از این ھا” şiirinde çocuk ve Allah. Nüsha, 21(53), 1 - 26. Doi.org/10.32330/nusha.930123
  66. Kaya, M. ve Varol, K. (2004). İlahiyat fakültesi öğrencilerinin durumluk-sürekli kaygı düzeyleri ve kaygı nedenleri (Samsun örneği). On Dokuz Mayıs Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi.31-63.