Journals / Gümüşhane Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi / 2026 / Cilt: 15 Sayı: 2

FROM THE FEAR OF DEATH TO THE HOPE OF IMMORTALITY: THE PSYCHOLOGICAL ROLE OF RELIGIOUS BELIEF

ÖLÜM KORKUSUNDAN ÖLÜMSÜZLÜK UMUDUNA: DİNÎ İNANCIN PSİKOLOJİK ROLÜ

Mustafa Erten(ANKARA HACI BAYRAM VELİ ÜNİVERSİTESİ)0009-0007-2611-9690
Saffet Kartopu(ANKARA HACI BAYRAM VELİ ÜNİVERSİTESİ)0000-0001-6846-0511
Pages
662–675
Publication Date
2026-07-16
🏛️Bibliographic metadata and full text access for this article are provided via DergiPark.
DergiPark Record ↗
✨

AI Summary & Key Takeaways

AI Insight
⚡ TL;DR(Too Long; Didn't Read)

It also shows that religious belief plays a critical role in making sense of this dilemma, offering individuals an important perspective for confronting their anxieties about death.

📌 3 Key Takeaways

🎯
Objective & Hypothesis:This study examines the fear of death and the desire for immortality in the context of the Psychology of Religion and examines the individual's psychological reactions to death, the motivations underlying these reactions and the function of religious beliefs in this process.
📊
Key Findings & Data:Based on this premise, this study demonstrates that the dialectical relationship between the fear of death and the desire for immortality occupies a central place in the human search for meaning.
💡
Conclusion & Impact:It also shows that religious belief plays a critical role in making sense of this dilemma, offering individuals an important perspective for confronting their anxieties about death.
🔬Design:Derleme
📍Scope:Comprehensive Sample
⚙️Variables:Din Psikolojisi · Ölüm Korkusu · Ölümsüzlük Arzusu

Abstract

This study examines the fear of death and the desire for immortality in the context of the Psychology of Religion and examines the individual's psychological reactions to death, the motivations underlying these reactions and the function of religious beliefs in this process. Throughout human history, death has existed as an inevitable and shocking reality for the individual; this reality is not only a biological end, but also experienced intertwined with feelings of anxiety, fear, uncertainty and loneliness. From a psychological perspective, it is seen that the fear of death is one of the existential concerns of the individual, and this fear is one of the main factors that trigger the desire for immortality. In this study, in the light of the approaches of prominent thinkers in the field of Psychology of Religion, the phenomena of death and immortality are examined from a theoretical perspective; it is revealed that the fear of death is not only biological, but also a complex issue with existential and spiritual dimensions. The role of religious belief systems in alleviating the death anxiety of the individual was analyzed on the basis of Fear Management Theory and it was determined that religion functions as both a spiritual shelter and a source that gives meaning to existence. Within the framework of Viktor E. Frankl's logotherapy approach, the foundations of the human search for meaning in the face of death and the transience of life were investigated. The belief in the afterlife (afterlife, a new life in heaven) offered by religions provides a psychological basis for the individual by reducing uncertainty. However, this function differs according to the way the individual adopts religion: While an assimilated and internalized understanding of religion calms anxiety, interest-oriented and superficial religious orientation can deepen fear. It has been observed that religious rituals, belief in the afterlife and the notion of immortality play a dominant role in filling the existential void experienced by the individual in the face of death; therefore, the framework of meaning and the sense of spiritual security provided by religion in coping with the fear of death contribute to the preservation of the individual's spiritual integrity and life motivation. Therefore, the environment of meaning, hope and trust offered by religion functions as an indispensable source in coping with the fear of death. In particular, belief in the afterlife and the concept of immortality alleviate the individual's feelings of helplessness and uncertainty in the face of death; the belief that death is not only an end but also a new beginning creates a source of consolation and hope. Thanks to this belief system, the individual can confront the reality of death without denying it, and ascribe a deeper meaning to his/her life. Based on this premise, this study demonstrates that the dialectical relationship between the fear of death and the desire for immortality occupies a central place in the human search for meaning. It also shows that religious belief plays a critical role in making sense of this dilemma, offering individuals an important perspective for confronting their anxieties about death.

Özet

Bu çalışma, ölüm korkusu ve ölümsüzlük arzusunu Din Psikolojisi bağlamında etraflıca ele alarak bireyin ölüm karşısındaki psikolojik tepkilerini, bu tepkilerin geri planındaki motivasyonları ve bu hususta dini inancın üstlendiği görevi incelemektedir. Ölüm, insanlık tarihi boyunca birey için kaçınılmaz ve sarsıcı bir olgu olarak var olmuştur. Birey bu olguyu yalnızca biyolojik bir nihayet olarak değil; kaygı, korku, belirsizlik, anlamlandıramama, hiçlik ve yalnızlık duygularının iç içe geçtiği bir deneyim olarak telakki etmiştir. Psikolojik açıdan değerlendirildiğinde, ölüm korkusunun bireydeki varoluşsal kaygı ve korkulardan biri olduğu, bu kaygı ve korkunun da ölümsüzlük arzusunu uyandıran başat faktörlerden biri olduğunu söylemek mümkündür. Bu çalışmada, Din Psikolojisi alanında öne çıkan psikologların yaklaşımları doğrultusunda ölüm ve ölümsüzlük olguları kuramsal bir bakış açısıyla tartışılmış; ölüm korkusunun sadece biyolojik değil, aynı zamanda varoluşsal ve ruhsal boyutları olan karmaşık bir mesele olduğu ortaya konmaya çalışılmıştır. Dini inanç ve düşüncelerin bireyin ölümle ilgili korku ve kaygılarını hafifletmedeki rolü, Korku Yönetim Kuramı temelinde ele alınmış ve dinin hem ruhsal bir sığınak hem de varoluşa anlam yükleyen bir kaynak olduğu irdelenmiştir. Viktor E. Frankl'ın logoterapi yaklaşımı çerçevesinde yapılan incelemede, insanın ölüm ve yaşamın geçiciliği karşısında geliştirdiği anlam arayışının temelleri araştırılmaya çalışılmıştır. Dinlerin sunduğu “başka bir dünyanın varlığı” inancı (ahiret, cennet sonu olmayan bir hayat) bu anlamda muğlaklığı ortadan kaldırarak bireye psikolojik bir rahatlık sağlamaktadır. Ancak dinlerin yerine getirdiği bu rahatlama, bireyin dini özümseme ve yaşamına yansıtma biçimine göre farklılıklar göstermektedir: Özümsenmiş ve içselleştirilmiş bir dini anlayış kaygıyı azaltırken, çıkar temelli ve yüzeysel bir dini yönelim korkuyu daha da derinleştirebilmektedir. Dinî ritüellerin, ahiret inancının ve dini yorumların bireyin ölüm karşısında yaşadığı varoluşsal boşluğu doldurmada önemli bir vazife üstlendiği, dolayısıyla ölüm korkusu ile başa çıkmada dinin sağladığı anlamlandırma ve güven duygusunun, bireyin ruhsal bütünlüğünü ve yaşam motivasyonunu korumasına katkı sunduğu görülmüştür. Dolayısıyla dinin ortaya koyduğu anlam, umut ve güven ortamının, bireyin ölüm korkusuyla başa çıkmasında vazgeçilmez bir kaynak olduğu söylenebilir. Özellikle ahiret inancı ve ölümsüzlük fikri, bireyin ölüm karşısındaki çaresizlik ve belirsizlik duygularını hafifletir; ölümün bir son değil, aynı zamanda birey için yeni ve sonu olmayan bir hayatın başlangıcı olduğu inancı, kişide bir teselli ve umut kaynağı getirmektedir. Söz konusu inanç sistemi sayesinde birey, ölüm gerçeğini inkâr etmeye gerek kalmadan onunla yüzleşebilir ve yaşamına daha derin bir anlam yükleyebilir. Buradan yola çıkarak hazırlanan bu çalışma, ölüm korkusu ve ölümsüzlük arzusu arasındaki diyalektik ilişkinin, insanın anlam arayışında merkezi bir yer tuttuğunu, dini inancın bu ikilemi anlamlandırma hususunda kritik bir rol üstlenerek bireyin ölümle ilgili kaygılarıyla yüzleşmesine önemli bir perspektif sunduğunu ortaya koymaktır.

🔖

Cite This Article

Erten, M., Kartopu, S. (2026). FROM THE FEAR OF DEATH TO THE HOPE OF IMMORTALITY: THE PSYCHOLOGICAL ROLE OF RELIGIOUS BELIEF. Gümüşhane Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, Cilt: 15 Sayı: 2, 662–675. https://doi.org/10.53683/gifad.1878341

📄 Full Text PDF Viewer

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

References (39)

  1. Abuzarova, Ülker. “Ölümsüzlük Arzusu Bağlamında Ahiret İnancının Felsefî-Psikolojik Temelleri.” Din Araştırmaları Dergisi 1/2 (2019), 153-163. DOI:10.30546/qd0cs702.
  2. Adler, Alfred. Yaşamın Anlam ve Amacı. Çev. Kamuran Şipal. İstanbul: İnsan Yayınları, 2011. Ahmed Muhammed Abdu’l Hâlik, Galagu’l Mevt, Alemu’l Ma’rife, Kuveyt 1998.
  3. Akkaya, Ümit Harun. “Ölümsüzlük Arzusu ve Dijital Çağda Yeni Açılımlar: ‘Upload’ Televizyon Dizisi Örneği.” Medya ve Din Araştırmaları Dergisi 5/1 (2022), 202. https://doi.org/10.47951/mediad.1124761.
  4. Arslan, Hilal. “İslam Düşüncesinde Aşk Metafiziği (İbn Sînâ ve Mevlânâ’da Aşk Felsefeleri)”. Social Sciences Theology-Islamic Philosophy 2/4 (2007), 321-351. https://www.firatakademi.com/upload/articleTmpFiles/265ff0a88424c3113b306974e31fdad2.pdf
  5. Allport, Gordon. “The Religious Context of Prejudice.” Journal for the Scientific Study of Religion 5/3 (1966), 447–457.
  6. Alparslan, Kenan. “Ölüm Kaygısı ve Dindarlık Arasındaki İlişki Üzerine Bir Değerlendirme.” Dinî Araştırmalar 25/63 (2022), 529-552. https://doi.org/10.15745/da.1171650.
  7. Ayten, Ali. “Üniversite Öğrencilerinde Ölüm Kaygısı.” Dinbilimleri Akademik Araştırma Dergisi 9/4 (2009), 85-108.
  8. Batson, C. Daniel – Stocks, E. L. “Religion: Its Core Psychological Functions.” İçinde Handbook of Experimental Existential Psychology. New York: Guilford Press, (2004), 141-155.
  9. Becker, Ernest. The Denial of Death. New York: Free Press, 1973.
  10. Dağcı, Abdullah. “Bazı Değişkenler Açısından Ölüm Kaygısının İncelenmesi”. Mizanü’l-Hak: İslami İlimler Dergisi 17 (2023), 689-718.
  11. Ericek Maraşlıoğlu, Şerife - Kartopu, Saffet. “Ölüm Olgusuna Yönelik İmgeler: Depremzedeler Üzerine Metaforik Bir Araştırma”. Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 66/2 (2025), 1329-1362. https://doi.org/10.33227/auifd.1495240
  12. Frankl, Viktor E. İnsanın Anlam Arayışı. Çev. Selçuk Budak. İstanbul: Okuyanus Yayınları, 2009.
  13. Freud, Sigmund. Savaş ve Ölüm Üzerine. Çev. Ekin Yıldırım. İstanbul: Say Yayınları, 2018.
  14. Freud, Sigmund. The Future of an Illusion. Çev. James Strachey. New York: W. W. Norton, 1961.
  15. Fromm, Erich. Kendini Savunan İnsan. Çev. Neclâ Arat. İstanbul: Say Yayınları, 1994.
  16. Fromm, Erich. Sahip Olmak ya da Olmak. Çev. A. Arıtan. İstanbul: Can Yayınları, 1982.
  17. Gashi, Feim. “Ölüm Psikolojisi ve Dinî İnancın Etkisi.” Rumeli İslâm Araştırmaları Dergisi 4/7 (2021), 80-99.
  18. Greenberg, Jeff – Solomon, Sheldon – Pyszczynski, Tom. “Terror management theory of self-esteem and cultural worldviews: Empirical assessments and conceptual refinements” Advances in Experimental Social Psychology 29 (1997), 61-139.
  19. Hökelekli, Hayati. “Ölüm ve Ölüm Ötesi Psikolojisi.” Uludağ Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 3/3 (1991a), 151-165. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/144204.
  20. Hökelekli, Hayati. “Ölümle İlgili Tutumlar ve Dinî Davranış.” İslâmî Araştırmalar Dergisi 5/2 (1991b), 83–91. https://isamveri.org/pdfdrg/D00064/1991_2/1991_2_HOKELEKLIH.pdf.
  21. İbnü’l-Arabî, Muhyiddin. Fusûsü’l-Hikem. Çev. Ekrem Demirli. İstanbul: Kabalcı Yayınevi, 2006. Jung, Carl Gustav. Jung on Death and Immortality. Ed. Jenny Yates. Princeton: Princeton University Press, 1999.
  22. Kar, Sait. “A Religious and Philosophical Evaluation of Immortality.” Sosyal Bilimler Araştırmaları Dergisi 11/1 (2021), 280-286. https://doi.org/10.48146/odusobiad.866082.
  23. Karaca, Faruk. Ölüm Psikolojisi. İstanbul: Beyan Yayınları, 2000.
  24. Karakuş, Gonca, Zehra Öztürk ve Lut Tamam. “Ölüm ve Ölüm Kaygısı.” Arşiv Kaynak Tarama Dergisi 21/1 (2012), 42–79.
  25. Kartopu, Saffet. “Hayatı Sorgulama ve Anlam Arayışı.” Gümüşhane Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 2/3 (2013), 67-90. https://izlik.org/JA45MN69HF.
  26. Koç, Mustafa. “Ölüm Korkusu Üzerine Kuramsal Açıdan Psikolojik Bir Değerlendirme” Sakarya Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 4/6 (2002), 7-20. https://doi.org/10.17335/suifd.30526.
  27. Koç, Mustafa. “Yaşlılık Döneminde Ölüm Ötesi Psikolojisi.” Cumhuriyet Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 8/1 (2004), 203-228.
  28. Kübler-Ross, Elizabeth. There Is Life After Death. New York: Macmillan, 1980.
  29. Kürkçüoğlu, S. Sabri. Şanlıurfa Sıra Gecesi Geleneği ve Türküleri. Şanlıurfa: Kurtuluş Matbaası, 2017.
  30. Mevlânâ Celâleddin-i Rûmî. Mesnevî-i Ma‘nevî. 1 Cilt. Çev. Derya Örs - Hicabi Kırlangıç. İstanbul: Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı Yayınları, 2015.
  31. Necati, Osman. ed-Dirâsâtü’n Nefsâniyye inde’l ulemâi’l Müslimîn, Daru’ş Şuruk, Kahire 1993.
  32. Pyszczynski, Tom – Solomon, Sheldon – Greenberg, Jeff. “Thirty Years of Terror Management Theory.” Advances in Experimental Social Psychology 52 (2015), 1-70.
  33. Rank, Otto. Doğum Travması. İstanbul: Metis Yayınları, 2024.
  34. Sühreverdî, Şihâbüddîn es-. Hikmetü’l-İşrâk: İşrâk Felsefesi. Çev. Eyüp Bekiryazıcı - Üsmetullah Sami. İstanbul: Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı, 2015.
  35. Swenson, Wendell M. “Attitudes Toward Death in an Aged Population.” Journal of Gerontology 16/1 (1961), 49–52.
  36. Tabbâra, Abdülfettah. Rûhu’d-Dîni’l-İslâmî. Beyrut: Dârü’l-Kütub li’l-Melâyin, 1988.
  37. Tanhan, Fuat – Arı, Figen. “Üniversite Öğrencilerinin Ölüme Verdikleri Anlam ve Öğrenim Gördükleri Program Açısından Ölüm Kaygısı Düzeyleri.” YüzüncüYıl Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi 3/2 (2006), 34-43.
  38. Yalom, Irvin D. Staring at the Sun: Overcoming the Terror of Death. San Francisco: Jossey-Bass, 2008.
  39. Yıldız, Murat. “Ölümle İlgili Genel Tutumlar.” Akademik Araştırmalar-Sosyal Bilimler Dergisi 1/1 (1996), 178-188.