Journals / Türkiye Bilimsel Araştırmalar Dergisi / 2025 / Cilt: 10 Sayı: 2

Women in the 5th Grade Social Studies Textbook Prepared by the Türkiye Century Maarif Model

Türkiye Yüzyılı Maarif Modelince Hazırlanan Sosyal Bilgiler 5. Sınıf Ders Kitabında Kadın

Alev Şahin Karbuz(SİVAS CUMHURİYET ÜNİVERSİTESİ)0009-0001-9441-0611
Selman Ablak(Sivas Cumhuriyet Üniversitesi)0000-0001-8538-1292
Pages
102–121
Publication Date
2026-01-06
DOI
—
🏛️Bibliographic metadata and full text access for this article are provided via DergiPark.
DergiPark Record ↗
✨

AI Summary & Key Takeaways

AI Insight
⚡ TL;DR(Too Long; Didn't Read)

The findings reveal that in the examined textbooks, women are depicted as engaging less in qualified jobs compared to men, primarily shown at home and as the sole caregiver for children.

📌 3 Key Takeaways

🎯
Objective & Hypothesis:Abstract Social gender equality advocates for individuals to have equal rights and opportunities regardless of their gender.
📊
Key Findings & Data:Although significant steps have been taken in contemporary societies to achieve this equality, women still face discrimination and inequality in social, economic, cultural, and political spheres.
💡
Conclusion & Impact:The findings reveal that in the examined textbooks, women are depicted as engaging less in qualified jobs compared to men, primarily shown at home and as the sole caregiver for children.
🔬Design:Modeling & Simulation
📍Scope:2024-2025 Verileri
⚙️Variables:Sosyal bilgiler · ders kitabı · toplumsal cinsiyet

Abstract

Abstract Social gender equality advocates for individuals to have equal rights and opportunities regardless of their gender. Although significant steps have been taken in contemporary societies to achieve this equality, women still face discrimination and inequality in social, economic, cultural, and political spheres. Numerous initiatives and projects are being implemented to increase women's participation and visibility in all aspects of social life. Educational activities constitute one dimension of these efforts. Upon examining the Turkish National Education System, it is evident that the social studies course places particular emphasis on equality, including gender equality. This study aims to identify how women are depicted and addressed in terms of social gender equality within the pedagogical content and visuals of 5th-grade social studies textbooks used in middle schools and imam-hatip middle schools during the 2024-2025 academic year in Turkey. The research is conducted using a qualitative document analysis method. Data were obtained from two 5th-grade social studies textbooks prepared and prescribed by the Ministry of National Education within the framework of the "Turkey Century 100-Year Education Model." Thematic analysis was employed to analyze the collected data. The findings reveal that in the examined textbooks, women are depicted as engaging less in qualified jobs compared to men, primarily shown at home and as the sole caregiver for children. Conversely, men are represented as more dominant, generally outside the home, and involved in qualified employment. It is recommended to ensure gender equality and increase the qualified visibility of women in visuals and texts.

Özet

Toplumsal cinsiyet eşitliği, bireylerin cinsiyetlerine bakılmaksızın eşit haklara ve fırsatlara sahip olmalarını savunmaktadır. Günümüz toplumlarında bu eşitliği sağlamak için önemli adımlar atılmış olsa da, kadınlar hâlâ sosyal, ekonomik, kültürel ve politik alanda ayrımcılık ve eşitsizlikle karşı karşıya kalmaktadır. Kadınların toplumsal yaşamın her yönünde daha fazla yer alabilmesi ve görünürlük kazanabilmesi için çeşitli girişimlerde bulunulmakta ve projeler hayata geçirilmektedir. Eğitim-öğretim faaliyetleri ise bu girişimlerin bir boyutunu oluşturmaktadır. Türk Milli Eğitim Sistemi incelendiğinde sosyal bilgiler dersinin başta eşitlik olmak üzere toplumsal cinsiyet eşitliğini de kendisine konu edindiği görülmektedir. Bu araştırmada Türkiye’de 2024-2025 eğitim öğretim yılında ortaokul ve imam hatip ortaokullarında okutulan 5. sınıf sosyal bilgiler ders kitaplarının pedagojik içeriğinde ve kitapta yer verilen görsellerde toplumsal cinsiyet eşitliği açısından kadının ne şekilde ve nasıl ele alındığının tespit edilmesi amaçlanmıştır. Araştırma nitel araştırma deseninde doküman analizi yöntemiyle gerçekleştirilmiştir. Araştırma verileri Milli Eğitim Bakanlığı tarafından “Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli” bağlamında hazırlanarak okutulan 5. sınıf sosyal bilgiler ders kitaplarından (1. ve 2. kitap) elde edilmiştir. Elde edilen verilerin analizinde betimsel analizden yararlanılmıştır. Araştırma sonucunda incelenen ders kitabında kadının nitelikli işlerde erkeklere oranla daha az yer aldığı, genelde evde ve çocukla ilgilenen tek ebeveyn olarak gösterildiği, erkeğin ise daha güçlü genelde evin dışında ve iş olarak nitelikli işlerde sunulduğu tespit edilmiştir. Görseller ve metinlerde toplumsal cinsiyet eşitliğinin sağlanması ve kadınların nitelikli görünürlüğünün artırılması önerilmektedir.

🔖

Cite This Article

Karbuz, A. Ş., Ablak, S. (2026). Women in the 5th Grade Social Studies Textbook Prepared by the Türkiye Century Maarif Model. Türkiye Bilimsel Araştırmalar Dergisi, Cilt: 10 Sayı: 2, 102–121. https://ajindex.com/articles/1603496

📄 Full Text PDF Viewer

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

References (43)

  1. Aksoy, İ. (2017). Toplumsal ve siyasal süreçte Türk kadını. Yasama Dergisi, 32, 7-20.
  2. Altun, A. (2013). Yapılandırmacı yaklaşım sosyal bilgiler programı ve ders kitapları. B. Akbaba (Edt.), Konu Alanı Ders Kitabı İnceleme Kılavuzu Sosyal Bilgiler içinde (ss. 2-29), Ankara: Pegem.
  3. Arslan, Ş. A. (2000). Ders kitaplarında cinsiyetçilik. Ankara: T.C. Başbakanlık Kadının Statüsü ve Sorunları Genel Müdürlüğü.
  4. Aydın, H. (2015). Meşrutiyet’ten Cumhuriyet’e Türkiye’de kadın. Current Research in Social Sciences, 1(3), 84-96.
  5. Bingöl, O. (2014). Toplumsal cinsiyet olgusu ve Türkiye’de kadınlık. KMÜ Sosyal ve Ekonomik Araştırmalar Dergisi, 16 (Özel Sayı I), 108-114.
  6. Büyükalan Filiz, S., Ceylan, İ. G., ve Bahattin Ceylan, H. (2018). Duyuşsal alan eğitiminde (çevreye yönelik) bilinçaltı mesajların etkisi ve faydalı uygulanabilirliği araştırması. İdil Sanat ve Dil Dergisi, 43, 343-353.
  7. Büyüköztürk, Ş., Kılıç-Çakmak, E., Akgün, Ö., Karadeniz, Ş. ve Demirel, F. (2008). Bilimsel Araştırma Yöntemleri (14.baskı). Ankara: Pegem.
  8. Çağlar, Ş. (1992). Aile içi rol ve statünün paylaşılmasında çalışan kadının yeri (Sivas İli Kamu Kesiminde Çalışan Kadınlar Örneği). Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Sivas Cumhuriyet Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Sivas.
  9. Çakır, S. (1996). Tarih içinde görünürlükten, kadınların tarihine: Türkiye’de kadın tarihi yazmak. S. Çakır ve N. Akgökçe (Edt.), Farklı Feminizmler Açısından Kadın Araştırmalarında Yöntem içinde (ss. 222 -229). İstanbul: Sel Yayıncılık.
  10. Çiçek, B., ve Çopur, Z. (2018). Bireylerin kadınların çalışmasına ve toplumsal cinsiyet rollerine ilişkin tutumları. International Journal of Eurasian Education and Culture, 3(4), 1-21.
  11. Erbay, H. (2019). Tarihsel süreçte dünyada ve Türk toplumunda kadın algısı ve haklarının gelişimi üzerine bir değerlendirme. Ege Sosyal Bilimler Dergisi, 2(1), 1-25.
  12. Erbuyurucu, Z.C ve Deniz, L. (2024). Sosyal bilgiler ders kitaplarında toplumsal cinsiyetin temsili: İstanbul sözleşmesi öncesi ve sonrası. Anadolu Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi (AUJEF), 8(3), 896-928.
  13. Ergin, M. (1958). Dede Korkut. Ankara: TTK Basımevi.
  14. Göksel, B. (1993). Çağlar Boyunca Türk Kadını ve Atatürk (İkinci Basım). Ankara: Kültür Bakanlığı Yayınları.
  15. Gülersoy, A. K. (2013) İdeal ders kitabı arayışında sosyal bilgiler ders kitaplarının bazı özellikler açısından incelenmesi. International Journal of New Trends in Arts, Sports Science Education, 2(1), 8-26
  16. Günindi Ersöz, A. (2016). Toplumsal Cinsiyet Sosyolojisi (Birinci Basım). Ankara: Anı Yayıncılık.
  17. Gündüz, A. (2012). Tarihî süreç içerisinde Türk toplumunda ve ülkelerinde kadın yeri ve önemi. International Journal of Social Science, 5(5), 129-148.
  18. Karaboğa, M. T. (2020). Sosyal bilgiler ders kitaplarında cinsiyet rolleri. OPUS Uluslararası Toplum Araştırmaları Dergisi, 15(1), 4847-4881.
  19. Karasar, N. (2005). Bilimsel araştırma yöntemi. Ankara: Nobel.
  20. Kışlalı, A. T. (2010). Siyaset Bilimi (14. Baskı). Ankara: İmge Kitapevi.
  21. Kırbaşoğlu Kılıç, L., ve Eyüp, B. (2011). İlköğretim Türkçe ders kitaplarında ortaya çıkan toplumsal cinsiyet roller üzerine bir inceleme. Ordu Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Sosyal Bilimler Araştırmaları Dergisi, 2(3), 129-148.
  22. Köymen, M. A. (1983). Alp Aslan ve Zamanı (Cilt II). Ankara: TTK Yayınları.
  23. Kurt, A. (2013). Dünden bugüne Türk ailesi. Mehmet Zencirkıran (Edt.), Dünden Bugüne Türkiye’nin Toplumsal Yapısı içinde (ss. 335-366). Bursa: Dora Yayın.
  24. Küçükahmet, L. (2011). Eğitim programlarında ders kitabının yeri. L. Küçükahmet, (Edt.), Konu Alanı Ders Kitabı İnceleme Kılavuzu içinde (2-16. ss.). Ankara: Nobel.
  25. Milli Eğitim Bakanlığı [MEB]. (2024a). Ortaokul ve imam hatip ortaokulu sosyal bilgiler 5 ders kitabı (1.kitap). Ankara: Korza Yayıncılık.
  26. Milli Eğitim Bakanlığı [MEB]. (2024b). Ortaokul ve imam hatip ortaokulu sosyal bilgiler 5 ders kitabı (2.kitap). Ankara: Korza Yayıncılık.
  27. Merçil, E. (2011). Selçuklularda Saraylar ve Saray Teşkilatı. İstanbul: Bilge Kültür Sanat.
  28. Ögel, B. (1984). Türk Ailesinde Kadın: Tercüman Kadın Ansiklopedisi. (I), İstanbul.
  29. Peker, R. (2017). Türk devlet geleneğinde kadının konumu, Bilge Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi, 1(2), 157-164.
  30. Sağ, V. (2001). Tarihsel süreç içerisinde Türk kadını ve Atatürk. C.Ü. İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 2(1), 9-23.
  31. Saydam, T. (2019). Türkçe ders kitaplarında toplumsal cinsiyetin farklı değişkenler açısından incelenmesi. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi. Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Çanakkale
  32. Senemoğlu, N. (2011). Gelişim Öğrenme ve Öğretim. Ankara: Pegem.
  33. Subaşı, Y. (2023). İran 3. sınıf sosyal bilgiler ders kitabında kadın imajı. Journal of History School, 66, 2235-2261.
  34. Sönmez, K. ve Dikmenli, Y. (2021). İlkokul sosyal bilgiler ders kitabının toplumsal cinsiyet açısından incelenmesi. Cumhuriyet International Journal of Education, 10(1), 434 458. http://dx.doi.org/10.30703/cije.732000
  35. Şeker, M. (2014). Sosyal bilgiler ders kitaplarında aile ve kadın temalarının sunuş biçiminin incelenmesi: Nitel Bir Araştırma. Folklor/Edebiyat, 20(78), 107–120.
  36. Tabakoğlu, A. (2017). Osmanlı içtimai yapısının ana hatları. M. Zencirkıran (Edt.), Dünden Bugüne Türkiye’nin Toplumsal Yapısı içinde (ss. 19-41), Bursa: Dora Yayın.
  37. Temellioğlu, Ş. H. ve Küçükturan, A. G. (2022). Dördüncü sınıf sosyal bilgiler ders kitabının toplumsal cinsiyet açısından incelenmesi. e- Kafkas Eğitim Araştırmaları Dergisi, 9, 679-698.
  38. Vardi, Ö., ve Demiriz, S. (2021). 5-6 yaş çocuklarının davranışsal öz düzenleme ve duygu düzenleme becerileri arasındaki ilişkinin incelenmesi. Gazi Üniversitesi Gazi Eğitim Fakültesi Dergisi, 41(3), 1993-2029. https://doi.org/10.17152/gefad.925176
  39. Vatandaş, C. (2007). Toplumsal cinsiyet ve cinsiyet rollerinin algılanışı. Istanbul Journal of Sociological Studies, 35, 29-56.
  40. Yavuz, K. ve Ertem, A. (2021). Türk toplumunda kadının statüsüne genel bir bakış, Sosyal Araştırmalar ve Yönetim Dergisi, 1, 69-82
  41. Yaylak, E. (2022). Sosyal bilgiler ders kitaplarında öğrenme-öğretme sürecinin tasarımı. B. Akbaba ve S. Kaymakçı (Edt.) Sosyal Bilgiler Ders Kitabı İnceleme ve Tasarım Kılavuzu içinde (ss. 328-329), Ankara Pegem.
  42. Yıldırım, A. ve Şimşek, H. (2018). Sosyal Bilimlerde Nitel Araştırma Yöntemleri (11. Baskı), Ankara: Seçkin.
  43. Yılmaz, Y., Gürkan, S., Akdenı̇z, E. T., ve Tinaz, S. N. (2022). Bireylerin toplumsal cinsiyet rollerinin ve algılarının çeşitli değişkenler açısından incelenmesi. MANAS Sosyal Araştırmalar, 11(3), 1021-1032 https://doi.org/10.33206/mjss.1013219