SavedAdd your journal

Journals / Karadeniz Araştırmaları Enstitüsü Dergisi / 2026 / Cilt: 12 Sayı: 25

MOBILE HOSPITALS IN THE BALKAN WAR (1912-1913): AN ASSESSMENT OF MILITARY MEDICAL SERVICES

ASKERÎ SAĞLIK HİZMETLERİ ÜZERİNE BİR DEĞERLENDİRME: BALKAN HARBİ’NDE SEYYAR HASTANELER (1912-1913)

Demet Cansız(MİLLİ SAVUNMA ÜNİVERSİTESİ)0000-0002-2084-9349
Pages
183–201
Publication Date
2026-06-29
🏛️Bibliographic metadata and full text access for this article are provided via DergiPark.
DergiPark Record ↗
✨

AI Summary & Key Takeaways

AI Insight
⚡ TL;DR(Too Long; Didn't Read)

This study examines the operations, activities, and various challenges of mobile hospitals that served on the Eastern Thrace front during the Balkan War, based on documents from the Military History Archive of the Ministry of National Defense.

📌 3 Key Takeaways

🎯
Objective & Hypothesis:During the classical period, Ottoman health services were divided into two categories: military and civilian.
📊
Key Findings & Data:Due to increasing military failures in the 19th century, it was decided to reorganize health services for the army.
💡
Conclusion & Impact:This study examines the operations, activities, and various challenges of mobile hospitals that served on the Eastern Thrace front during the Balkan War, based on documents from the Military History Archive of the Ministry of National Defense.
🔬Design:Araştırma Makalesi
📍Scope:Comprehensive Sample
⚙️Variables:Seyyar hastaneler · Balkan Harbi · Doğu Trakya Cephesi

Abstract

During the classical period, Ottoman health services were divided into two categories: military and civilian. The health needs of the people, the military and the members of the court were managed by the chief physician. Due to increasing military failures in the 19th century, it was decided to reorganize health services for the army. Guided by European experts, several reforms were made in the military healthcare system and military hospitals were established. Military hospitals and regimental aid posts delivered routine medical care to soldiers during peacetime. During wartime, additional medical units were established alongside permanent hospitals. In this regard, base hospitals, field hospitals, reserve hospitals, and mobile hospitals were among the other facilities established near the front lines to provide medical services. Mobile hospitals emerged during wartime as a response to the insufficiency of the army’s stationary healthcare facilities. They provided care for patients who were too weak to walk and could not be transported from the battlefield or aid stations until they recovered enough to be moved. This study examines the operations, activities, and various challenges of mobile hospitals that served on the Eastern Thrace front during the Balkan War, based on documents from the Military History Archive of the Ministry of National Defense.

Özet

Osmanlı sağlık hizmetleri klasik dönemde sivil ve askerî olmak üzere iki şekilde sınıflandırılmıştı. Halkın, ordunun ve saray mensuplarının sağlık ihtiyaçları başhekimlik müessesi tarafından organize edilirdi. 19. yüzyılda askerî başarısızlıkların artışı üzerine orduya yönelik sağlık hizmetlerinin yeniden düzenlenmesine karar verildi. Avrupa’dan getirilen yetkililer aracılığıyla askerî sağlık hizmetlerinde bazı yenilikler yapıldı ve askerî hastaneler kuruldu. Askerî hastaneler ve kıta revirleri ordunun olağan dönemlerdeki sağlık hizmetlerini yürütüyordu. Savaş dönemlerinde ise sabit hastaneler dışında farklı sağlık teşekkülleri meydana getirildi. Bu bağlamda menzil, harp, ihtiyat ve seyyar hastaneler cepheye yakın yerlerde kurularak hizmet veren diğer kurumlardı. Seyyar hastaneler, harp dönemlerinde orduya bağlı sabit sağlık hizmetlerinin yetersiz kalışı sebebiyle kurulan, sargı yerlerinden ya da savaş alanından yürüyemeyecek durumda olup geriye sevkine imkân bulunmayan hastaların taşınabilir duruma gelinceye kadar bakımlarını sağlardı. Bu çalışmada Balkan Harbi döneminde Doğu Trakya cephesinde hizmet veren seyyar hastanelerin işleyişi, faaliyetleri ve çeşitli problemler Millî Savunma Bakanlığı Askerî Tarih Arşivi belgelerine göre değerlendirildi.

🔖

Cite This Article

Cansız, D. (2026). MOBILE HOSPITALS IN THE BALKAN WAR (1912-1913): AN ASSESSMENT OF MILITARY MEDICAL SERVICES. Karadeniz Araştırmaları Enstitüsü Dergisi, Cilt: 12 Sayı: 25, 183–201. https://doi.org/10.31765/karen.1784135

📄 Full Text PDF Viewer

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

References (59)

  1. Millî Savunma Bakanlığı Askerî Tarih Arşivi (MSBATA)
  2. Afyoncu, Erhan (2006), “Osmanlı Hekimbaşıları ve Hassa Hekimleri”, Osmanlılarda Sağlık I, (Ed. Coşkun Yılmaz, Necdet Yılmaz), İstanbul: Biofirma, 85-97.
  3. Ağanoğlu, Yıldırım (2017), Osmanlıdan Cumhuriyete Balkanların Makus Talihi: Göç, İstanbul: İz Yayıncılık.
  4. Altay, Fahrettin (2023), On Yıl Savaş ve Sonrası (1912-1922), İstanbul: Türkiye İş Bankası Yayınları.
  5. Alp, İlker (2018), “Balkan Savaşları’nda Türk ve İslam Dünyasından Gelen Yardımlar”, Balkan Araştırma Enstitüsü Dergisi, VII/2, 273-309.
  6. Atabay, Mithat (2011), “Balkan Savaşları Sırasında Çanakkale Bölgesinde Faaliyet Gösteren Hilal-i Ahmer Hastaneleri”, Çanakkale Araştırmaları Türk Yıllığı, 10-11, 71-86.
  7. Ataç, Adnan (1996), Gülhane Tıp Akademisi’nin Kuruluşu, Ankara: Atatürk Kültür Merkezi Yayınları.
  8. Aydın, Erdem (2004), “19. Yüzyılda Osmanlı Sağlık Teşkilatlanması”, OTAM Ankara Üniversitesi Osmanlı Tarihi Araştırma ve Uygulama Merkezi Dergisi, 15/15, 185-207.
  9. Aydın, Salim (2013), Balkanların Acı Yüzü Basın Tarihinde Balkan Savaşları, İstanbul: Yeditepe Yayınları.
  10. Aydın, Salim (2020), “1912-13 Balkan Savaşları Öncesinde Siyasetin Basındaki Yansımaları”, Halûk Hoca’nın İzinde, (Ed. Ali Satan), İstanbul: Yeditepe Yayınevi, 243-266.
  11. Ayışığı, Metin (2020), “Balkan Savaşları Sırasında Kolera ile Mücadele”, Türk Dünyası Araştırmaları, 126/248, 49-64.
  12. Babuçcu, Merve (2015), Osmanlı Devleti’nde Askerî Sağlık Hizmetleri (1876-1908), Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Kahramanmaraş: Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
  13. Başustaoğlu, Ahmet (2016), Bir Nefes Sıhhat Tevfik Sağlam’ın Yaşamı, İstanbul: İş Bankası Kültür Yayınları.
  14. Besim Ömer (2009), Hanımefendilere Hilal-i Ahmer’e Dair Konferans, (Haz. İsmail Hacıfettahoğlu), Ankara: Türkiye Kızılay Derneği Yayınları.
  15. Ceyhan, Doğan, Sevimli, Şükran (2010), “İstanbul’da Kurulmuş Bazı Asker Hastaneleri”, Geçmişten Günü-müze İstanbul’da Sağlık, (Ed. Ayşegül Demirhan Erdemir, İbrahim Başağaoğlu, Öztan Öncel ve Sezer Erer, Ankara: Nobel Yayıncılık, 277-285.
  16. Çapa, Mesut (1990), “Balkan Savaşında Kızılay (Osmanlı Hilal-i Ahmer) Cemiyeti”, OTAM Ankara Üniversi-tesi Osmanlı Tarihi Araştırma ve Uygulama Merkezi Dergisi, 1/1, 89-115.
  17. Çapa, Mesut (2010), Kızılay (Hilal-i Ahmer) Cemiyeti 1914-1925, Ankara: Türkiye Kızılay Derneği Yayınları.
  18. Dağlar, Oya (2007), “Balkan Savaşlarında İnsancıl Hukuk İhlallerine İki Örnek Olay: Alman Kızılhaç Ekiplerinin Karşılaştıkları Engeller ve Mısır Kızılay Vapuruna El Konması”, Galatasaray Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 2, 235-257.
  19. Dağlar Macar, Oya (2018), Balkan Savaşlarında Salgın Hastalıklar ve Sağlık Hizmetleri, İstanbul: Libra Yayıncılık.
  20. Dramur, Rengin (1989), “Yıldız Sarayı Askerî Hastanesi ve Yıldız Sarayı Eczanesi”, Sandoz Bülteni, 9, 8-15.
  21. Durgun, Bülent (2014), “Sefer Planlarında ve Balkan Harbi’nde Osmanlı Ordusunda Menzil Teşkilatı”, Çağ-daş Türkiye Tarihi Araştırmaları Dergisi, XIV/29, 57-96.
  22. Efe, İsmail (2021), “II. Meşrutiyet Döneminde Ordunun Sağlık Hizmetlerini Yapılandırma Çabaları”, Kara-deniz Araştırmaları, XVIII/70, 265-281.
  23. Er, Serkan (2014), “Balkan Harbi’nde Osmanlı Ordusunun Seferberlik Planı”, Tarih Dergisi, 59, 137-188.
  24. Erdem, Nilüfer (2013), “Balkan Savaşları Döneminde Yunan Basınında Kolera Vakaları”, Ankara Üniversitesi Türk İnkılap Tarihi Enstitüsü Atatürk Yolu Dergisi, 52, 803-824.
  25. Frik, Feridun (1955), “Alman Kızılhaçının Trablus ve Balkan Harplerindeki Sıhhi Yardım Hizmetleri Eserinden Memleketimize Ait Notlar”, Dirim, 30/8, 155-192.
  26. Göksoy, Ertuğrul (2005), “Alman Profesör Kirschner’in 1912-1913 Balkan Harbi Sırasında Edirne’deki Gözlemleri”, 38. Uluslararası Tıp Tarihi Kongresi Bildiri Kitabı, ed. Nil Sarı, Ali Haydar Bayat, Yeşim Ül-man ve Mary Işın, Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları, XXVI/146, 1453-1456.
  27. Görgülü, İsmet (1993), On Yıllık Harbin Kadrosu 1912-1922, Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları.
  28. Gustav von Hochwachter (2012), Balkan Savaşı Günlüğü Türklerle Cephede, çev. Sumru Toydemir, İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
  29. Hall, Richard C. (2003), Balkan Savaşları 1912-1913, I. Dünya Savaşı’nın Provası, çev. M. Tanju Akad, İstanbul: Homer Kitabevi.
  30. Hayta, Necdet, Birbudak, Togay Seçkin (2010), Balkan Savaşlarında Edirne, Ankara: Genelkurmay Askerî Tarih ve Stratejik Etüt Başkanlığı Yayınları.
  31. İlçin, Hasret İpek (2020), “Balkan Savaşları Sırasında Hilal-i Ahmer Cemiyeti’nin İstanbul’daki Faaliyetleri”, Turkuaz, 1, 475-487.
  32. Karal Akgün, Seçil (2012), “Cumhuriyet Duyurulurken Geride Bırakılamayan Bir Kurum: Hilal-i Ahmer Cemiyeti”, ODTÜ Gelişme Dergisi, 39, 111-136.
  33. Karal Akgün, Seçil ve Uluğtekin, Murat (2002), Hilal-i Ahmer’den Kızılay’a, Ankara: Türk Hava Kurumu Basımevi. Kerimoğlu, Hasan Taner (2012), “Trablusgarp ve Balkan Savaşlarında Hint Müslümanlarının Osmanlı Devleti’ne Yaptıkları Yardımlar”, Türk Dünyası İncelemeleri Dergisi, XII/2, 161-181.
  34. Kılıç, Selda (2005), “I. Balkan Savaşı Döneminde Sağlık Hizmetleri ve Koşulları (Kolera Salgını)”, IX. Askerî Tarih Semineri Bildirileri, Ankara: Genelkurmay Yayınları.
  35. Kurnaz Şahin, Feyza (2018), “İngiliz Büyükelçiliği Yıllık Raporlarında Balkan Savaşları ve Türkiye 1912-1912”, Uluslararası Sosyal ve Eğitim Bilimleri Dergisi, 5/10, 286-307.
  36. Korkmaz, Mehmet (2012), “Balkan Harbi’nde Mısır Hilal-i Ahmer Cemiyeti’nin Türkiye’ye Yönelik Sağlık ve İnsani Yardım Faaliyetleri”, Askerî Tarih Araştırmaları Dergisi, 20, 1-25.
  37. On yıllık Savaşın Günlüğü, Balkan, Birinci Dünya ve İstiklal Savaşları Orgeneral İzzettin Çalışlar’ın Günlüğü (1997), (Haz. İsmet Görgülü, İzzeddin Çalışlar), İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
  38. Osmanlı Hilal-i Ahmer Cemiyeti Salnamesi 1329-1331 (1987), İstanbul: Ahmet İhsan Efendi Şürekası Mtatbaat-ı Osmaniye Şirketi.
  39. Örenç, Ali Fuat (2012), “İngiliz Belgelerinde Balkan Harbi Edirne Kuşatması 1912-1913”, Trakya Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi, 2/4, 17-79.
  40. Özaydın, Zuhal (1998), “Balkan Savaşı ve Muhasarada Edirne’de Sağlık Hizmetleri”, Edirne Serhattaki Payitaht, (Haz. Emin Nedret Nişli, M. Sabri Koz), İstanbul: Yapı Kredi Yayınları, 279-288.
  41. Öztaş, Sezai, Şenol Koçan (2023), “II. Balkan Savaşında Doğu Trakya’nın Bulgar İşgalinden Kurtarılması”, HUMANITAS Uluslararası Sosyal Bilimler Dergisi, 11, 273-297.
  42. Özbay, Kemal (1981), Türk Asker Hekimliği Tarihi ve Asker Hastaneleri, İstanbul: İstanbul Matbaası.
  43. Padişahın Himayesinde Osmanlı Kızılay Cemiyeti 1911-1913 Yıllığı (2013), (Haz. Ahmet Zeki İzgöer, Rama-zan Tuğ), Ankara: Türkiye Kızılay Derneği Yayınları.
  44. Reed, John (2006), Balkanlarda Savaş, çev. F. Burak Aydar ve Sevgi Tamgüç, İstanbul: Pencere Yayınları.
  45. Sarı, Nil (1998), “Hekimbaşı”, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, C. XVII İstanbul: Diyanet Vakfı Yayınları, 163-164.
  46. Sarı, Nil (2006), “Osmanlı Hekimliğinde Tıp Ahlâkı”, Osmanlılarda Sağlık I, (Ed. Coşkun Yılmaz, Necdet Yılmaz), İstanbul: Biofirma, 207-235.
  47. Sarı, Nil (2019), “Osmanlı Hekimliğinde Tıp Ahlâkı”, Osmanlılarda Sağlık I, “Osmanlı Devletinde Asker Hekimliği”, Hunlardan Günümüze Türk Askerî Kültürü Tarih-Strateji-İstihbarat-Teşkilat-Teknoloji, (Ed. A. Sefa Özkaya), İstanbul: Kronik Yayınları.
  48. Sediroğlu, Serdar Cem (2019), “I. Balkan Savaşının Doğu Harekât Alanında Osmanlı Şark Ordusu’nun Harp Tarihi Bağlamında Analizi”, Bingöl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 9/17, 605-633.
  49. Sezer, Cemal (2017), “Balkan Savaşlarında Amerikan Kızılhaç (Salib-i Ahmer) Teşkilatı’nın Osmanlı Devleti’ndeki Faaliyetleri”, SUTAD, 41, 237-250.
  50. Sezer, Cemal, Metin, Ömer (2013), “Balkan Savaşlarından Millî Mücadeleye Hilal-i Ahmer Cemiyeti’nin Yardım Faaliyetleri (1912-1922)”, Tarih Araştırmaları Dergisi, 32/54, 167-182.
  51. Şimşek, Muttalip (2021), “Balkan Savaşları Esnasında Alman Salib-i Ahmer (Kızılhaç) Cemiyeti’nin İstanbul ve Edirne’de Yürüttüğü Sağlık Çalışmaları”, Belleten, 85/302, 155-191.
  52. Tellioğlu, Ömer (2015), “Hindistan Müslümanlarının Osmanlı Devleti’ne Bağlılığının Sembolü: Trablusgarp ve Balkan Savaşları Sırasında Gönderilen Yardımlar”, Tarih Okulu Dergisi (TOD), XXIV, 791-808.
  53. Türk Silahlı Kuvvetleri Tarihi, Osmanlı Devri Balkan Harbi (1912-1913), Garp Ordusu Yunan Cephesi Harekâtı (1981), C.III/II, Ankara: Genelkurmay Askerî Tarihi ve Stratejik Etüt Başkanlığı Askerî Tarih Yayınları.
  54. Türk Silahlı Kuvvetleri Tarihi, Balkan Harbi Şark Ordusu, Birinci Çatalca Muharebesi (1983), C. II/I, Ankara: Genelkurmay Askerî Tarih ve Stratejik Etüt Başkanlığı Askerî Tarih Yayınları.
  55. Türkmen, Zekeriya (2004), “Balkan Savaşlarında Hilâl-i Ahmer Cemiyeti’nin Osmanlı Ordusuna Yönelik Sağlık Hizmetleri”, Belleten, 68/52, 483-518.
  56. Troçki, Lev (2019), Balkan Savaşları, çev. Tansel Güney, İstanbul: Türkiye İş Bankası Yayınları.
  57. Uçar, Muharrem, Deniz, Süleyman (2012), “Türk Tarihinde Askerî Sağlık Hizmetleri”, TAF Preventive Medicine Bulletin, 11/2, 103-118.
  58. Yiğitgüden, Ali Remzi (2006), Balkan Savaşında Edirne Kale Muharebeleri, C.I-II, (Haz. Zekeriya Türkmen, Betül Turan, Atike Kaptan, Özlem Demireğen, Tuğba Kılıç), Ankara: Genelkurmay Askerî Tarih ve Stratejik Etüt Başkanlığı Yayınları.
  59. Yurdakul, Eray Serdar (2020), 1877-1878 Osmanlı Rus Savaşında (93 Harbi) Askeri Sağlık Hizmetleri, İstanbul: Sağlık Bilimleri Üniversitesi Yayınları.