AI Summary & Key Takeaways
AI InsightThe evaluations made on the chapter on the Shamsiyya branch of Halvatiyya, which is the subject of this article, have revealed that this work has an important position in terms of the history of sufism as well as in terms of scientific, cultural and social history, and that different academic studies should be carried out on the work in order to reveal its contribution to the aforementioned fields.
📌 3 Key Takeaways
Abstract
One of the most widespread sects in the Islamic world is Halvetiyya. This sect has been referred to as the sect factory or sect incubator due to the large number of branches and sub-branches. The Halvetiyya sect has four main branches, namely Rûşeniyye, Ahmediyye, Cemâliyye and Shamsiyya (Sivāsiyya). The founder of Shamsiyya is Shamseddîn al-Shivāsī. Sivāsī was a sufi who was influential not only in his period but also in the following periods with his scholarly personality, political relations, influences in the field of wisdom, and irshad activities. The branch of Shamsiyya, also known as Sivāsiyya, established by Sivāsī was represented in many centres, especially in Sivas and Istanbul, and the representatives of Shamsiyya left deep traces in history with their scholarly and spiritual knowledge, political, social and cultural influences. In some sources that give information about Shamseddîn al-Shivāsī, different information about his life, his works, his caliphs, and some sub-branches that are said to have emerged from the Shamsiyya branch after him have been reported. In this article, Harîrîzâde Kemâleddîn Efendi's Tibyânü'l-vesâili'l-haqâik fî beyâni selâsili't-tarâik, which is described as an encyclopaedia of tariqas, will include the information about the Shamsiyya branch, and then the information about Shamsiyya and its founder Shamseddîn al-Shivāsī will be subjected to an evaluation. In this sense, the issue of the authenticity of the data on the Shamsiyya in Tibyān al-wafāil will be analysed. Harîrîzâde's information about Shamseddîn al-Shivāsī and the Shamsiyya branch based on Rajab-i Sivâsî's Najmü'l-hüdâ fî menâkıbı'ş-Şeyh Shamseddîn Abi's-senâ, Muhammad Nazmî's Hediyyetü'l-ihwân and Müstakimzâde Süleyman Sa'deddîn's Hülâsatü'l-Hediyye will be discussed from an academic perspective. In order to place this academic perspective on a solid ground, the information transmitted about the Shamsiyya from the first sources on the Shamsiyya until Tibyān al-vesāil and in the process after Tibyān al-vesāil and the data transmitted by Harīrīzāda on this subject will be handled comparatively, and thus the position of Tibyān al-vesāil in the sources of tariqa history will be tried to be determined. Systematically, firstly, information about Harīrīzāde's life and his work Tibyān al-wāwāil will be given, and then the translation of the part of the second volume of Tibyān al-wāwāil between 209b-217a, where information about the Shamsiyya branch of Khalwatiyya is presented, will be given. Following this text, Harīrīzāde's data on the Shamsiyya will be analysed, and the author's systematics, sources, his citations of titles that are not included in other sources but about which information is given in this work, and his point of view on the sub-branch(s) that allegedly emerged from the Shamsiyya after the death of Shamseddīn al-Shivāsī will be revealed. The aim of this study is to provide different and contradictory information about the Shamsiyya branch in various sources and to draw attention to the position of Tibyān al-wāwāil in this process. Although there are some academic studies on Harīrīzāda's Tibyān al-wāwāil, this work has not yet been translated into our language. The evaluations made on the chapter on the Shamsiyya branch of Halvatiyya, which is the subject of this article, have revealed that this work has an important position in terms of the history of sufism as well as in terms of scientific, cultural and social history, and that different academic studies should be carried out on the work in order to reveal its contribution to the aforementioned fields.
Özet
İslam dünyasının en yaygın tarikatlardan biri Halvetiyye’dir. Bu tarikat, şube ve alt kollarının çokluğundan dolayı tarikat fabrikası veya tarikat kuluçkası şeklinde anılmıştır. Halvetiyye tarikatının Rûşeniyye, Ahmediyye, Cemâliyye ve Şemsiyye (Sivâsiyye) olmak üzere dört ana şubesi vardır. Şemsiyye’nin kurucusu Şemseddîn-i Sivâsî’dir. Sivâsî, ilmî kişiliği, siyâsî ilişkileri, irfânî sahadaki tesirleri ve irşad faaliyetleriyle döneminde olduğu kadar kendinden sonraki süreçlerde de etkili olmuş bir sûfîdir. Sivâsî’nin tesis ettiği Şemsiyye diğer adıyla Sivâsiyye şubesi Sivas ve İstanbul başta olmak üzere birçok merkezde temsil edilmiş, Şemsiyye temsilcileri de ilmî ve irfânî birikimleri, siyâsî, sosyal ve kültürel tesirleriyle tarihte derin izler bırakmışlardır. Şemseddîn-i Sivâsî ile ilgili bilgi veren bazı kaynaklarda onun hayatı, eserleri, halîfeleri ve kendinden sonra Şemsiyye şubesinden neşet ettiği söylenen bazı alt kollara dair farklı bilgiler nakledilmiştir. Bu makalede tarikatlar ansiklopedisi olarak nitelendirilen Harîrîzâde Kemâleddîn Efendi’nin Tibyânü’l-vesâili’l-hakâik fî beyâni selâsili’t-tarâik adlı eserinde Şemsiyye şubesine dair aktarımlarına yer verilecek, ardından bu eserde Şemsiyye ve müessisi olan Şemseddîn-i Sivâsî’ye dair müellifin naklettiği bilgiler bir değerlendirmeye tâbi tutulacaktır. Bu anlamda Tibyânü’l-vesâil’de Şemsiyye’ye dair yer alan verilerin orijinalliği meselesi irdelenecektir. Harîrîzâde’nin Receb-i Sivâsî’nin Necmü’l-hüdâ fî menâkıbı’ş-Şeyh Şemseddîn Ebi’s-senâ adlı eseri ile Muhammed Nazmî’nin Hediyyetü’l-ihvân ve Müstakimzâde Süleyman Sa’deddîn’nin Hülâsatü’l-Hediyye adlı çalışmaları temel alarak Şemseddîn-i Sivâsî ve Şemsiyye şubesine dair aktardığı bilgiler akademik bir bakış açısı ile ele alınacaktır. Bu akademik bakış açısını sağlam bir zemine oturtabilmek adına Şemsiyye’ye dair ilk kaynaklardan itibaren Tibyânü’l-vesâil’e kadar gelen süreçte ve Tibyânü’l-vesâil’den sonraki süreçte Şemsiyye’ye dair nakledilen bilgilerle Harîrîzâde’nin bu konuda naklettiği veriler karşılaştırmalı olarak ele alınacak ve böylece Şemsiyye başlığı özelinde Tibyânü’l-vesâil’in tarikat tarihi kaynakları içerisinde konumu tespit edilmeye çalışılacaktır. Sistematik olarak öncelikle Harîrîzâde’nin hayatı ve Tibyânü’l-vesâil adlı eserine dair bilgi aktarılacak ardından Tibyânü’l-vesâil’in ikinci cildinin 209b-217a arasındaki kısımda Halvetiyye’nin Şemsiyye şubesi ile ilgili bilgi sunulan kısmının çevirisine yer verilecektir. Bu metnin ardından Harîrîzâde’nin Şemsiyye’ye dair burada naklettiği verilerin analizi yapılacak, müellifin sistematiği, kaynakları, diğer kaynaklarda yer almayan ama bu eserde hakkında bilgi verilen başlıklara dair aktarımları ve Şemseddîn-i Sivâsî’nin vefatından sonra Şemsiyye’den neşet ettiği iddia edilen alt kol(lar)la ilgili bakış açısı ortaya konulacaktır. Bu çalışma ile Tibyânü’l-vesâil adlı eser özelinde Şemsiyye şubesine dair çeşitli kaynaklarda nakledilen farklı ve çelişkili bilgilerin sağlamasını yapmak ve Tibyânü’l-vesâil’in bu sağlamadaki konumuna dikkat çekmek hedeflenmiştir. Harîrîzâde’nin Tibyânü’l-vesâil adlı eseri üzerinde birtakım akademik çalışmalar olmakla birlikte bu eser henüz dilimize kazandırılmamıştır. Makaleye konu olan Halvetiyye’nin Şemsiyye şubesiyle ilgili bölümü üzerinde yapılan değerlendirmeler, bu eserin tasavvuf tarihi açısından olduğu kadar ilmî, kültürel ve sosyal tarih açısından da önemli bir konuma sahip olduğu ve bahsi geçen alanlardaki katkısının ortaya çıkarılması adına eserle ilgili farklı akademik çalışmaların yapılması gerektiği sonucunu ortaya koymuştur.