SavedAdd your journal

Journals / Uluslararası Türk Lehçe Araştırmaları Dergisi (TÜRKLAD) / 2026 / Cilt: 2 Sayı: 1

TÜRK DİLİ SÖZLÜKLERİNDE MADDE BAŞI OLARAK BOL-/OL- ve ER-/İ- FİİLLERİ

Hatice Şahin(ULUDAĞ ÜNİVERSİTESİ, FEN-EDEBİYAT FAKÜLTESİ)0000-0002-8832-8240
Pages
156–162
Publication Date
2018-06-20
🏛️Bibliographic metadata and full text access for this article are provided via DergiPark.
DergiPark Record ↗
✨

AI Summary & Key Takeaways

AI Insight
⚡ TL;DR(Too Long; Didn't Read)

Bu makalede ol- ve er- fiillerinin geçmişten günümüze ulaşılabilen sözlüklerde madde başı olarak ele alınma, açıklanma ve örneklendirmeleri ele alınarak fiillerin dönemlere göre taşıdığı anlam ve işlevler ile bunların sözlüklere yansıması ele alınmaya çalışılacaktır.

📌 3 Key Takeaways

🎯
Objective & Hypothesis:Bol-/ol- ve er-/i- fiiliyle ilgili farklı bakış açılarıyla hazırlanmış çok sayıda çalışma mevcuttur.
📊
Key Findings & Data:Bu çalışmalarda söz konusu fiiller; asıl fiil, yardımcı fiil olarak, birleşik çekimde, karmaşık fiil yapılarında, tarihi ve yaşayan Türk lehçelerinde, ağızlarda ele alınmaya çalışılmış, farklı sonuçlar ortaya konmuştur.
💡
Conclusion & Impact:Bu makalede ol- ve er- fiillerinin geçmişten günümüze ulaşılabilen sözlüklerde madde başı olarak ele alınma, açıklanma ve örneklendirmeleri ele alınarak fiillerin dönemlere göre taşıdığı anlam ve işlevler ile bunların sözlüklere yansıması ele alınmaya çalışılacaktır.
🔬Design:Experimental Field Trial
📍Scope:Comprehensive Sample
⚙️Variables:Yardımcı fiil · cevheri fiil · birleşik çekim

Özet

Bol-/ol- ve er-/i- fiiliyle ilgili farklı bakış açılarıyla hazırlanmış çok sayıda çalışma mevcuttur. Bu çalışmalarda söz konusu fiiller; asıl fiil, yardımcı fiil olarak, birleşik çekimde, karmaşık fiil yapılarında, tarihi ve yaşayan Türk lehçelerinde, ağızlarda ele alınmaya çalışılmış, farklı sonuçlar ortaya konmuştur. Konuyla ilgili çalışmaların devam etmesi gerektiği hâlâ cevaplanamayan soruların varlığı nedeniyle ortadadır. Bu fiiller, doğal olarak özellikle metin yayınlarının sözlük ve dizinlerinde, ayrıca iki dilli, karşılaştırmalı vs. dönem sözlüklerinde de madde başı olarak yer almıştır. Dizin ve sözlükler incelendiğinde madde başı olarak fiillerin açıklanması, anlamlandırılması ve örneklendirilmesi konusunda bazı ayrılıklar görülmektedir. Mesela, aynı dönem için hazırlanan sözlüklerin kimilerinde fiillerin temel anlamlarının dışında kazandığı anlamlar, ayrıntıya girilmeden verilmiş kimilerinde ise daha ayrıntılı bir biçimde verilmeye çalışılmıştır. Uygur, Karahanlı Türkçelerine ait sözlüklerin dışında Eski Anadolu Türkçesi ve Türkiye Türkçesi sözlüklerinde de fiillerin anlamı ve kullanımıyla ilgili verilen bilgiler, birbiriyle ters düşmese de aynı değildir. Bu makalede ol- ve er- fiillerinin geçmişten günümüze ulaşılabilen sözlüklerde madde başı olarak ele alınma, açıklanma ve örneklendirmeleri ele alınarak fiillerin dönemlere göre taşıdığı anlam ve işlevler ile bunların sözlüklere yansıması ele alınmaya çalışılacaktır.

🔖

Cite This Article

Şahin, H. (2018). TÜRK DİLİ SÖZLÜKLERİNDE MADDE BAŞI OLARAK BOL-/OL- ve ER-/İ- FİİLLERİ. Uluslararası Türk Lehçe Araştırmaları Dergisi (TÜRKLAD), Cilt: 2 Sayı: 1, 156–162. https://doi.org/10.30563/turklad.424489

📄 Full Text PDF Viewer

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

References (60)

  1. KaynaklarARAT, R, R. (1979)
  2. Kutadgu Bilig III-İndeks, Ankara:
  3. Türk Dil Kurumu Yayınları.ARAT, R,R. (2006), Atabetü’l-Hakayık, Ankara:Türk Dil Kurumu Yayınları.ATALAY, B. (1986) Divan u Lügati’t-Türk Dizin, Ankara:
  4. Türk Dil Kurumu Yayınları.BAYAT, F. (2008)
  5. Orta Türkçe Sözlük, İstanbul:
  6. Yalın Yayıncılık.CAFEROĞU, A. (1968)
  7. Eski Uygur Türkçesi Sözlüğü, İstanbul:
  8. Türk Dil Kurumu Yayınları.CLAUSON, S. G., (1972) An Etimological Dictionary of Pre-Thirteenth Century Turkish, Oxford. DİLÇİN, C. (1983)
  9. Yeni Tarama Sözlüğü, Ankara:
  10. Türk Dil Kurumu Yayınları.ERASLAN, K. (2012)
  11. Eski Uygur Türkçesi Grameri, Ankara:
  12. Türk Dil Kurumu Yayınları.ERGİN, M. (1986)
  13. Orhun Abideleri, İstanbul:
  14. Boğaziçi Yayınları.GABAIN, A. W., (1988)
  15. Eski Türkçenin Grameri, Ankara:
  16. Türk Dil Kurumu Yayınları.GÜLENSOY, T., ( 2007) Türkiye Türkçesindeki Türkçe Sözlerin Köken Bilgisi Sözlüğü, Ankara:
  17. Türk Dil Kurumu Yayınları.HAMILTON, J. R., (1998)
  18. İyi ve Kötü Prens Öyküsü, Ankara:
  19. Türk Dil Kurumu Yayınları.KAÇALİN, Mustafa S. (2011)
  20. Niyazi, Nevayi’nin Sözleri ve Çağatayca Tanıklar, Ankara:
  21. Türk Dil Kurumu Yayınları.KANAR, M. (2011)
  22. Eski Anadolu Türkçesi Sözlüğü, İstanbul: Say Yayınları.MERT,, O. (2009) Ötüken Uygur Dönemi Yazıtlarından Tes-Tariat-Şine Us, Ankara:
  23. Belen Yayıncılık.NADALYAYEV, V. M. [vd.] (1969)
  24. Drevnetyurkskiy Slovar', Leningrad: Institut Yazıkoznaniya, Akademiya Nauk SSSR.Nişanyan Sözlük Ol-TEKİN, T. (1988) Volga Bulgar Kitabeleri ve Volga Bulgarcası, Ankara:
  25. Türk Dil Kurumu Yayınları.TEKİN, T.(1988)
  26. Orhon Yazıtları, Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.ÜNLÜ S. (2012b)
  27. Karahanlı Türkçesi Sözlüğü, Konya: Eğitim Yayınevi,
  28. Konya.ÜNLÜ, S. (2012a)
  29. Harezm-Altınordu Türkçesi Sözlüğü, Konya: Eğitim Yayınevi.ÜNLÜ, S. (2013)
  30. Çağatay Türkçesi Sözlüğü, Konya: Eğitim Yayınevi.
  31. KaynaklarARAT, R, R. (1979)
  32. Kutadgu Bilig III-İndeks, Ankara:
  33. Türk Dil Kurumu Yayınları.ARAT, R,R. (2006), Atabetü’l-Hakayık, Ankara:Türk Dil Kurumu Yayınları.ATALAY, B. (1986) Divan u Lügati’t-Türk Dizin, Ankara:
  34. Türk Dil Kurumu Yayınları.BAYAT, F. (2008)
  35. Orta Türkçe Sözlük, İstanbul:
  36. Yalın Yayıncılık.CAFEROĞU, A. (1968)
  37. Eski Uygur Türkçesi Sözlüğü, İstanbul:
  38. Türk Dil Kurumu Yayınları.CLAUSON, S. G., (1972) An Etimological Dictionary of Pre-Thirteenth Century Turkish, Oxford. DİLÇİN, C. (1983)
  39. Yeni Tarama Sözlüğü, Ankara:
  40. Türk Dil Kurumu Yayınları.ERASLAN, K. (2012)
  41. Eski Uygur Türkçesi Grameri, Ankara:
  42. Türk Dil Kurumu Yayınları.ERGİN, M. (1986)
  43. Orhun Abideleri, İstanbul:
  44. Boğaziçi Yayınları.GABAIN, A. W., (1988)
  45. Eski Türkçenin Grameri, Ankara:
  46. Türk Dil Kurumu Yayınları.GÜLENSOY, T., ( 2007) Türkiye Türkçesindeki Türkçe Sözlerin Köken Bilgisi Sözlüğü, Ankara:
  47. Türk Dil Kurumu Yayınları.HAMILTON, J. R., (1998)
  48. İyi ve Kötü Prens Öyküsü, Ankara:
  49. Türk Dil Kurumu Yayınları.KAÇALİN, Mustafa S. (2011)
  50. Niyazi, Nevayi’nin Sözleri ve Çağatayca Tanıklar, Ankara:
  51. Türk Dil Kurumu Yayınları.KANAR, M. (2011)
  52. Eski Anadolu Türkçesi Sözlüğü, İstanbul: Say Yayınları.MERT,, O. (2009) Ötüken Uygur Dönemi Yazıtlarından Tes-Tariat-Şine Us, Ankara:
  53. Belen Yayıncılık.NADALYAYEV, V. M. [vd.] (1969)
  54. Drevnetyurkskiy Slovar', Leningrad: Institut Yazıkoznaniya, Akademiya Nauk SSSR.Nişanyan Sözlük Ol-TEKİN, T. (1988) Volga Bulgar Kitabeleri ve Volga Bulgarcası, Ankara:
  55. Türk Dil Kurumu Yayınları.TEKİN, T.(1988)
  56. Orhon Yazıtları, Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.ÜNLÜ S. (2012b)
  57. Karahanlı Türkçesi Sözlüğü, Konya: Eğitim Yayınevi,
  58. Konya.ÜNLÜ, S. (2012a)
  59. Harezm-Altınordu Türkçesi Sözlüğü, Konya: Eğitim Yayınevi.ÜNLÜ, S. (2013)
  60. Çağatay Türkçesi Sözlüğü, Konya: Eğitim Yayınevi.