Journals / Uluslararası Türk Lehçe Araştırmaları Dergisi (TÜRKLAD) / 2025 / Cilt: 9 Sayı: 2

Themes of fate, lot and fortune in Azerbaijani idioms: a comparative study with Old Turkic

AZERBAYCAN DEYİMLERİNDE KADER, NASİP VE TALİH TEMALARI: ESKİ TÜRKÇE İLE KARŞILAŞTIRMALI BİR İNCELEME

Azra Deniz Polat(ANKARA YILDIRIM BEYAZIT ÜNİVERSİTESİ)0009-0006-8621-0157
Pages
447–466
Publication Date
2025-12-20
🏛️Bibliographic metadata and full text access for this article are provided via DergiPark.
DergiPark Record ↗
✨

AI Summary & Key Takeaways

AI Insight
⚡ TL;DR(Too Long; Didn't Read)

Thus, it aims to provide a clearer understanding of the common aspects of Azerbaijani Turkish and Old Turkic.

📌 3 Key Takeaways

🎯
Objective & Hypothesis:Concepts such as fate, lot and fortune are important concepts in human existence.
📊
Key Findings & Data:While fate defines predetermined and inevitable events in human life, the concepts of fortune and fortune express positive or negative situations that occur in connection with the efforts of the person and sometimes have a random characteristic.
💡
Conclusion & Impact:Thus, it aims to provide a clearer understanding of the common aspects of Azerbaijani Turkish and Old Turkic.
🔬Design:Araştırma Makalesi
📍Scope:Comprehensive Sample
⚙️Variables:Azerbaycan Türkçesi · Azerbaycan deyimleri · Eski Türkçe

Abstract

Concepts such as fate, lot and fortune are important concepts in human existence. While fate defines predetermined and inevitable events in human life, the concepts of fortune and fortune express positive or negative situations that occur in connection with the efforts of the person and sometimes have a random characteristic. These concepts, which have traces since the Old Turkic period, are frequently encountered both in Azerbaijani Turkish and in Old Turkic texts. In this study, the concepts of fate, lot and fortune in Azerbaijani idioms are discussed. The idioms in Azerbaijan Turkish in which these concepts appear and examples from Old Turkish works are given and analysed comparatively. In this context, the study focuses on in which situations and how these concepts are used and reflected in idioms. In this study, it is revealed how idioms reflect both individual and social belief systems, as well as how they contribute to the processes of change, transformation and continuity in language. Thus, it aims to provide a clearer understanding of the common aspects of Azerbaijani Turkish and Old Turkic.

Özet

Kader, nasip, talih gibi kavramlar, insanın varoluşunda önemli kavramlardır. Kader, insan yaşamındaki önceden belirlenmiş ve kaçınılmaz olayları tanımlarken; nasip ve talih kavramları, kişinin çabasıyla bağlantılı olarak gerçekleşen, kimi zaman rastlantısal özellik taşıyan olumlu ya da olumsuz durumları ifade etmektedir. Eski Türkçe döneminden beri izleri görülen bu kavramlar hem Azerbaycan Türkçesinde hem de Eski Türkçe metinlerde sıklıkla karşımıza çıkmaktadır. Bu çalışmada, Azerbaycan deyimlerindeki kader, nasip ve talih kavramları ele alınmıştır. Azerbaycan Türkçesinde bu kavramların yer aldığı deyimler ve Eski Türkçe eserlerden örnekler verilerek karşılaştırmalı olarak incelenmiştir. Bu bağlamda kavramların hangi durumlarda ve ne şekilde kullanıldığı, deyimlere nasıl yansıdığına odaklanılmaktadır. Bu çalışmada deyimlerin hem bireysel hem de toplumsal inanç sistemlerini nasıl yansıttığı, aynı zamanda dildeki değişim, dönüşüm ve devamlılık süreçlerine nasıl katkı sağladığı ortaya konmuştur. Böylece Azerbaycan Türkçesi ve Eski Türkçenin ortak yönlerinin daha belirgin bir şekilde anlaşılmasını sağlamayı amaçlamaktadır.

🔖

Cite This Article

Polat, A. D. (2025). Themes of fate, lot and fortune in Azerbaijani idioms: a comparative study with Old Turkic. Uluslararası Türk Lehçe Araştırmaları Dergisi (TÜRKLAD), Cilt: 9 Sayı: 2, 447–466. https://doi.org/10.30563/turklad.1680382

📄 Full Text PDF Viewer

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

References (47)

  1. Aksan, D. (2005). Türkçenin Zenginlikleri, İncelikleri. Bilgi Yayınevi.
  2. Aksoy, Ö. A. (1984). Atasözleri ve Deyimler Sözlüğü- II Deyimler Sözlüğü. Türk Tarih Kurumu Basımevi.
  3. Aksoy, Ö. A. (1962). Atasözleri, Deyimler. Türk Dili Araştırmaları Yıllığı- Belleten içinde (s. 131-166). Türk Tarih Kurumu Basımevi
  4. Alan, S. (2023). Azerbaycan Türkçesi Deyimlerinde Saygı ve Saygınlık Elde Etme (Eski Türkçe Paralelinde). Düzce Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi (1), 24-54. https://doi.org/10.55179/dusbed.1104042
  5. Altaylı, S. (2005). Azerbaycan Türkçesi Deyimler Sözlüğü. Prestij Matbaası.
  6. Altaylı, S. (1999). Azerbaycan Türkçesi'nden Türkiye Türkçesi'ne Büyük Sözlük. Beşik Yayınevi.
  7. Atalay, B. (1995). Dîvânu Lugâti’t-Türk I. Türk Dil Kurumu Yayınları.
  8. Aydın, M. (2018). Mirzâ-zâde Sâlim Divanı’nda Deyimler. KÜLLİYAT Osmanlı Araştırmaları Dergisi, (4), 1-23.
  9. Aydın, M. (2024). Eski Türk Yazıtlarında Alın Yazısı ve Bunun Dinî Anlamı Üzerine notlar. Türk Kültürü ve Hacı Bektaş Veli Araştırma Dergisi (109), 139-148. https://doi.org/10.60163/tkhcbva.1414720
  10. Beydili, C. (2004). Türk Mitolojisi Ansiklopedik Sözlük. Yurt Kitap-Yayın.
  11. Buran, A. ve Alkaya, E. (2018). Çağdaş Türk Yazı Dilleri I. Anadolu Üniversitesi Yayınları.
  12. Cavid, H. (2005). Əsərləri Dörd Cilddə. IV. Cild. Teymur Kərimli (Ed.), Lider Nəşriyyat.
  13. Ciğa, Ö. (2013). Süheyl ü Nev-Bahâr (Metin-Aktarma, Art Zamanlı Anlam Değişmeleri, Dizin). [Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi]. Dicle Üniversitesi.
  14. Dadaşzadə, A. (1967). Azərbaycan Ədəbiyyatı İnciləri-Dastanlar. Bakı.
  15. Demirci, Ü. Ö. ve Korkmaz, Ş. (2008). Şeyyâd Hamza, Yusuf u Zeliha. T. C. Kültür ve Turizm Bakanlığı Kütüphaneler ve Yayımlar Genel Müdürlüğü.
  16. Elçin, Ş. (1981). Halk Edebiyatına Giriş. Ankara, Kültür Bakanlığı Yayınları.
  17. Ələsgər, İ. (2004). Aşıq Ələsgər Əsərləri. Azərbaycan Respublikası Prezidentinin İşlər İdarəsinin Kitabxanası.
  18. Gəncəvi, N. (2004). Xosrov və Şirin. Lider Nəşriyyat.
  19. Gəncəvi, N. (2004). Sirlər Xəzinəsi. Lider Nəşriyyat.
  20. Hacıyeva, N. H. Q. ve Mirzəyeva, A. A. Q. (2022). Təyini Söz Birləşmələri ilə İfadə Olunan İsmi İdiomlar. Elmi İş Beynəlxalq Elmi Jurnal, 16(5), 7-11. https://www.doi.org/10.36719/2663-4619/78/7-11
  21. Həqqi, B. (2005). Türk Deyimleri. Nurlan Nəşriyyat.
  22. Həmidov, İ., Qocayev, M., Məmmədova, R. ve Həmidova, L. (2020). Azərbaycan Dilinin Frazeologiya Lüğəti. Teas Press Nəşriyyat Evi.
  23. İbrahimov, M. (1983). Canubi Azərbaycan Ədəbbiyatı Antologiyası. Аzərbаycаn SSR Еlmlər Аkаdеmiyası Nəsimi Adınа Ədəbiyyat İnstitutu.
  24. İmanzadə, İ. M. (2021). Şeirlər- Bizim Ulduzumuz Barışmaz Daha. Ədəbiyyat Qəzeti. https://edebiyyatqazeti.az/news/poeziya/7855-seirler?
  25. İsaq, İ. (2014, Mart). Bağlama Bu Qapını. Azərbaycan Milli Kitapxanası. https://www.anl.az/down/meqale/525/2014/mart/358135.htm
  26. Kaçalin, M. S. (2008). Kutadğu Bilig- Yusuf Has Hacib. T. C. Kültür Ve Turizm Bakanlığı Kütüphaneler Ve Yayımlar Genel Müdürlüğü.
  27. Kaya, E. (2021). Dâfiü’l-Hüzn Adlı Eserde Yer Alan Atasözleri̇ ve Deyimler. Türük, (27), 174-217.
  28. Kenzhalin, K. (2017). Türk Dünyasında Deyim Bilimi Çalışmaları. Türk Dünyası Dil ve Edebiyat Dergisi (43), 107-124.
  29. Korkmaz, Z. (1992). Gramer Terimleri Sözlüğü. Türk Dil Kurumu Yayınları.
  30. Qafarlı, R. (2009). Bəxtiyar Vahabzadə Əsərləri(Mərsiyə-Rekviyem, Hekayələr, Pyeslər, Tele-Radio Pyeslər) On İki Cilddə IX. Cild. Еlm Nəşriyyatı.
  31. Məmmədov, M. (2005). XX. Əsr Azərbaycan Şeri Antologiyası (1905-1920-ci illər). Şərq-Qərb.
  32. Mirzəliyeva, M. (2009). Türk Dillərinin Frаzеоlоgiyаsı Фрозелогия Тюркских Языков Phrazeology of Turkıc Languages I Cild. Аzərbаycаn Milli Еlmlər Аkаdеmiyаsı Nəsimi Аdınа Dilçilik İnstitutu.
  33. Naskali, E. G. (1997). Türk Dünyası Gramer Terimleri Kılavuzu. Türk Dil Kurumu Yayınları.
  34. Orucov, Ə., Abdullayev, B. ve Rəhimzadə, N. (2006). Azərbaycan Dilinin İzahlı Lüğəti-I-II. Şərq-Qərb.
  35. Sabir, M. Ə. (2004). Hophopname. Şərq-Qərb.
  36. Süleymanova, L. (2022). Azerbaycan Bayatıları. Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası Folklor İnstitutu.
  37. Şakar, S. Ö. (2021). Eski Türkiye Türkçesinin Deyimler Sözlüğü. Dün Bugün Yarın Yayınları.
  38. Şan, F. (2017). Şeyhî'nin Husrev ü Şîrîn'i (İnceleme-Metin-Çeviri-Dizin/Sözlük). (Yayımlanmamış Doktora Tezi). Yıldız Teknik Üniversitesi.
  39. Şen, S. (2022). Eski Türkçenin Deyim Varlığı. Türk Dil Kurumu Yayınları.
  40. Şikâri, (2018). Şikâri Dastanı. A. Mustafayev (Ed.), Güney Azerbaycan Folkloru VII içinde (s. 7-353). Azerbaycan Milli Elmler Akademiyası Folklor İnstitutu.
  41. Şirvani, X. (2004). Töhfətül-İraqeyn. X. Yusifli (Ed.), Seçilmiş Əsərləri içinde (s. 72-73). Lider Nəşriyyat.
  42. Tekin, T. (1988). Orhun Yazıtları. TDK Yayınları, Ankara.
  43. Tokay, Y. (2017). Kitâbu Gülistân Bi't-Türkȋ'de Geçen Deyimler Üzerine Kavramsal Bir Tasnif Denemesi II. Uluslararası Türkçe Edebi̇yat Kültür Eği̇ti̇m Dergi̇si̇, 6(2), 611-637.
  44. Tokay, Y. (2019). Tanıklarıyla Harezm-Kıpçak Türkçesinde Atasözleri ve Deyimler. Grafiker Yayınları.
  45. Vardar, B. (2002). Açıklamalı Dilbilim Terimleri Sözlüğü. Multilingual Yabancı Dil Yayınları.
  46. Yüce, N. (1993). Mukaddimet’ül-Edeb. Türk Dil Kurumu Yayınları.
  47. Gəncəvi, N. (2004). Xosrov və Şirin. Lider Nəşriyyat.