Journals / Uluslararası Türk Lehçe Araştırmaları Dergisi (TÜRKLAD) / 2025 / Cilt: 9 Sayı: 2

An Unknown Copy of the Divan of the Chagatai Poet Shahî (d. 1506-07)

ÇAĞATAY ŞAİRİ ŞÂHÎ’NİN (ö. 1506-07) DİVANININ DEĞERLENDİRİLMEMİŞ BİR NÜSHASI ÜZERİNE

Gülser Ersoy(SİVAS CUMHURİYET ÜNİVERSİTESİ, EDEBİYAT FAKÜLTESİ, ÇAĞDAŞ TÜRK LEHÇELERİ VE EDEBİYATLARI BÖLÜMÜ)0000-0003-1002-1967
Pages
357–391
Publication Date
2025-12-20
🏛️Bibliographic metadata and full text access for this article are provided via DergiPark.
DergiPark Record ↗
✨

AI Summary & Key Takeaways

AI Insight
⚡ TL;DR(Too Long; Didn't Read)

Thus, the abundance of poems not found in other editions will also be brought to the attention of those interested.

📌 3 Key Takeaways

🎯
Objective & Hypothesis:Mes'ud Mirza (d. 1506-07), one of the poets of the 15th century Chagatai Turkic sphere, wrote poems in Turkic under the pen name Shahî.
📊
Key Findings & Data:Two copies of the Turkic divan, registered as Turki Ms 23 and Turki Ms 25 in the India Office Library (London), were introduced by Eckmann.
💡
Conclusion & Impact:Thus, the abundance of poems not found in other editions will also be brought to the attention of those interested.
🔬Design:Araştırma Makalesi
📍Scope:Comprehensive Sample
⚙️Variables:Çağatay Türkçesi · Cambridge Üniversitesi Queens’ College kütüphanesi · Şâhî divanı

Abstract

Mes'ud Mirza (d. 1506-07), one of the poets of the 15th century Chagatai Turkic sphere, wrote poems in Turkic under the pen name Shahî. Two copies of the Turkic divan, registered as Turki Ms 23 and Turki Ms 25 in the India Office Library (London), were introduced by Eckmann. Another copy of the Shahî’s divan is registered under number 2205 at the National Library of Iran (Kitâb-hâne-yi Devlet-i ‘Aliyye-yi Îrân) and has been introduced by Kılıç. The fact that this copy was transcribed while the poet was still alive makes it particularly significant. In the journal registered under number Turc 295 at the Paris National Library, 86 poems by Shahî were introduced and evaluated by Aslan. This study aims to introduce the Shahī Divan, which is located between folios 20b-135b of the manuscript registered as Ms 9 in the library of Queens' College, Cambridge University, in addition to four manuscripts, one journal and three divans, located and evaluated in London, Iran and Paris. When compared with other manuscripts, it is seen that 195 ghazals, 2 tahmis and 86 rubais are found only in the Cambridge University manuscript. The study will briefly touch upon the aforementioned manuscripts and then provide a codicological description of the Cambridge copy of the Shahī Divan. Subsequently, the distinct phonological and morphological features of the work, which is dominated by the linguistic characteristics of classical Chagatai Turkic, will be discussed. Finally, the first couplets of the ghazals, the first two lines of the tahmis, and the entirety of the rubais, which are found only in the Cambridge University copy and not in other copies, will be presented. Thus, the abundance of poems not found in other editions will also be brought to the attention of those interested.

Özet

XV. asır Çağatay sahası şairlerinden biri olan Mes’ud Mirza (ö. 1506-07) Şâhî mahlası ile Türkçe şiirler kaleme almıştır. Şâhî’nin India Office kütüphanesinde (Londra) Turki Ms 23 ve Turki Ms 25 numaralarda kayıtlı olan Türkçe divanının iki nüshası Eckmann tarafından tanıtılmıştır. Şairin divanına ait bir diğer nüsha İran Devlet Kütüphanesi (Kitâb-hâne-yi Devlet-i ‘Aliyye-yi Îrân) 2205 numarada kayıtlı olup Kılıç tarafından tanıtılmıştır. İlgili nüshanın şairin henüz hayatta iken istinsah edilmiş olması nüshayı ayrıca önemli kılan bir husustur. Bibliotheque National Supp. (Paris) Turc 295 numarada kayıtlı mecmuada Şâhî’ye ait 86 şiir Aslan tarafından tanıtılıp değerlendirilmiştir. Bu çalışma; Londra, İran ve Paris’te bulunan ve değerlendirilen biri mecmua üçü divan toplam dört yazmanın dışında Cambridge Üniversitesi Queens’ College kütüphanesi Ms 9 numarada kayıtlı yazmanın 20b-135b yaprakları arasında yer alan Şâhî divanını tanıtmak amacını taşımaktadır. Diğer nüshalarla karşılaştırıldığında 195 gazel, 2 tahmis ve 86 rubainin yalnızca Cambridge Üniversitesi nüshasında olduğu görülmektedir. Çalışmada yukarıda bahsi geçen yazmalara kısaca değinilecek ve ardından Şâhî divanının Cambridge nüshasının kodikolojik açıdan tavsifi yapılacaktır. Akabinde klasik Çağatay Türkçesi dil özelliklerinin hâkim olduğu eserin belirgin fonolojik ve morfolojik özelliklerine değinilecek ve son olarak da sadece Cambridge Üniversitesi nüshasında bulunup diğer nüshalarda mevcut olmayan gazellerin matlaları, tahmislerin ilk iki mısraı ve rubailerin tamamı verilecektir. Böylelikle diğer nüshalarda olmayan şiirlerin çokluğu da ilgililerin dikkatine sunulmuş olacaktır.

🔖

Cite This Article

Ersoy, G. (2025). An Unknown Copy of the Divan of the Chagatai Poet Shahî (d. 1506-07). Uluslararası Türk Lehçe Araştırmaları Dergisi (TÜRKLAD), Cilt: 9 Sayı: 2, 357–391. https://doi.org/10.30563/turklad.1777481

📄 Full Text PDF Viewer

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

References (17)

  1. Argunşah, M. (2014). Çağatay Türkçesi. İstanbul: Kesit Yayınları.
  2. Aslan, Ü. (2018). Şâhî Divanı’nın İki Yeni Yazma Nüshası. RumeliDE Dil ve Edebiyat Araştırmaları Dergisi. S. 11. s. 99-126.
  3. Bal, S. (2013). British Museum Turkî Ms 23’te Kayıtlı Çağatayca Şâhî Divanındaki Gazeller (vr. 1b 10b; Transkripsiyon, Çeviri, Sözlük). Yüksek Lisans Tezi. İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
  4. Browne, E. G. (1922). A Supplementary Hand-list of the Muhammadan Manuscripts Including all Those Written in the Arabic Character Preserved in the Libraries of the University and Colleges of Cambridge. Cambridge: Cambridge University Press.
  5. Eckmann, J. (1970). Bilinmeyen Bir Çağatay Şairi Şâhî ve Divanı. Türk Dili Araştırmaları Yıllığı Belleten. s. 13-36.
  6. Eckmann, J. (2013). Çağatayca El Kitabı. Çeviren: Günay Karaağaç. 5. Basım. İstanbul: Kesit Yayınları.
  7. Eckmann, J. (2014). Harezm, Kıpçak ve Çağatay Türkçesi Üzerine Araştırmalar. Yayıma Hazırlayan: Osman Fikri Sertkaya. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
  8. Gabain, A. Von (1988). Eski Türkçenin Grameri. Çev. Mehmet Akalın. Ankara: Türk Tarih Kurumu Basımevi.
  9. Horne, T. H. (1827). A catalogue of the library of the college of St. Margaret and St. Bernard, commonly called Queen's College in the University of Cambridge. London: Society of Queen's College.
  10. Kâşgarlı Mahmud (2015). Dîvanû Lugâti’t-Türk Giriş-Metin-Çeviri-Notlar-Dizin. Hazırlayanlar: Ahmet B. Ercilasun ve Ziyat Akkoyunlu. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
  11. Kılıç, F. (2007). Şâhî (Mesud Mirza) ve Çağatayca Divanının Bilinmeyen Bir Nüshası. Edebiyat ve Dil Yazıları Mustafa İsen’e Armağan. ed. Ayşenur Külahlıoğlu İslam- Süer Eker. s. 389-393.
  12. Mirzaev, T. (2001). Sultan Mes’ud Mirza Şahiy Devan. Taşkent: Ozbekistan Respublikası Fenler Akademiyası Alişer Nevaiy Namidagi Til ve Adabiyat İnstituti.
  13. Phillott, D. C. (1919). Higher Persian Grammar. Calcutta: Baptist Mission Press.
  14. Sertkaya, A. (2013). Çağatay Şâiri Şâhî (Sultan Mes’ûd Mirza)’nın Divanının İran’da Bulunan Yazması Üzerine. Varşova. https://profdraysegulsertkaya.com/pdf/sultan-mesud-mirza.pdf. (ET: 20.08.2025).
  15. Şâhî Mes’ud Mirza. Divan. Cambridge Üniversitesi Queens’ College Kütüphanesi Ms 9.
  16. Şimşek, Y. ve Kaynak, F. (2023). Harezm Türkçesinden Çağatay Türkçesine Geçiş. Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim Dergisi, 12(4), s. 1538-1571.
  17. Tekcan, M. (2005). Mesud Mirza Şâhî Divan. İstanbul: Doğu Kütüphanesi Yayıncılık.