AI Summary & Key Takeaways
AI InsightUltimately, the study seeks to definitively trace the etymological roots of the word, map its diachronic evolutionary stages, and identify the linguistic factors driving these transformations.
📌 3 Key Takeaways
Abstract
The vocabulary of a language, constituting its most essential component, comprises native core words and loanwords. Over time, loanwords assimilate into the structural framework of the borrowing language and become an integral part of its expressive patterns. Typically, loanwords adopted from source languages primarily function as nominals. Depending on their functional distribution, these lexical items serve as stems for deriving novel nouns or verbs. In Turkic languages, deriving verbs from borrowed nominals generally involves denominal verbal suffixes and auxiliary verbs. Diachronic analyses reveal that such lexical items undergo various morphological and semantic transformations over time. The historical development of the Turkish lexicon cannot be entirely isolated from the broader evolution of the Common Turkic vocabulary. However, from a more specific standpoint, the lexicon of Modern Turkish has evolved through the successive historical stages of Old Anatolian Turkish, Ottoman Turkish, and Modern Turkish. This study focuses on the lexical item hurdahâş—whose frequency of use is virtually obsolete in contemporary Turkish—alongside its compound verbal derivations, hurdahâş olmak and hurdahâş etmek. The primary focus is directed toward prominent etymological theories regarding the origin and morphological formation of hurdahâş, as well as its lexicographical documentation. The archaic forms of the word are identified through exemplary attestations across various historical texts. Ultimately, the study seeks to definitively trace the etymological roots of the word, map its diachronic evolutionary stages, and identify the linguistic factors driving these transformations.
Özet
Bir dilin söz varlığının en önemli kısmını oluşturan kelimeler, çekirdek ve alıntı kelimelerden meydana gelmektedir. Alıntı kelimeler zaman içerisinde o dilin görünümüne uyum sağlayarak ifade kalıplarının bir parçası hâline gelirler. Başka bir dil kaynaklı olan alıntı kelimeler esas itibarıyla isim cinsindendir. Bu kelimeler işleklik alanına göre yeni isimler veya yeni fiiller türetmek için taban olarak kullanılırlar. Türkçede de alıntı kelimelerden fiiller türetilirken isimden fiil yapma ekleri ile yardımcı fiillerden istifade edilir. Artzamanlı incelemelerde bu tip kelimelerin farklı süreçlerden geçerek bazı değişikler gösterdiğini gözlemleriz. Türkiye Türkçesinin söz varlığının meydana geliş sürecini, genel Türk dilinin söz varlığının meydana geliş sürecinden tamamen ayırmak mümkün değildir. Ancak özele yönelik olarak belirleyecek olursak Türkiye Türkçesinin söz varlığı dünden bugüne Eski Anadolu Türkçesi, Osmanlı Türkçesi ve Türkiye Türkçesi süreçlerinden geçerek oluşmuştur. Bu çalışmada, günümüz Türkiye Türkçesinde kullanım sıklığı yok derecesinde sayılabilecek hurdahâş kelimesi ile bu kelimeden türetilmiş olan hurdahâş olmak ve hurdahâş etmek fiilleri üzerinde durulmuştur. hurdahâş kelimesinin kökeni ve oluşumu üzerinde öne çıkan fikirler ile sözlüklerde yer alan bilgiler öncelikli olarak ele alınmıştır. Kelimenin en eski şekillerinin neler olduğu dönem dönem eserlere yansımış şekilleri örneklendirilmek suretiyle tespit edilmiştir. Sonuç bölümünde ise kelimenin kökeni veya geçirmiş olduğu aşamalar ve bu aşamalarda etkili olan unsurlar belirlenmeye çalışılmıştır.