AI Summary & Key Takeaways
AI InsightFinally, the nature of Abu’l-Wafa and the Wafaiyya order, which are claimed to have been influential in the structuring of Alevi lodges, is discussed.
📌 3 Key Takeaways
Abstract
This article evaluates Sheikh Busa’d Hasaranî, a Vefâî sheikh residing in Diyarbakır, his son Sheikh Ağbaş, and their lineage, based on a document dated 5 Shawwal 878/23 February 1474, which possesses the characteristics of an authorization certificate, endowment deed, and genealogy. With this document, Sheikh Busa’d Hasaranî is added to the list of Vefâî sheikhs known as Dede Karkın, Sheikh Ahmed-i Tavîl, Sheikh Çoban, Sheikh Merbuzan, and Sheikh Behlül. Using this document as a starting point, the article first provides some information about Sheikh Busa’d and his son Ağbaş’s lineage through an etymological and phonetic analysis of their names, the name cycle in the genealogy, and a comparison of the authorization certificate with Ottoman documents. Subsequently, drawing upon hagiographies, certificates of authorization, archival materials, and literature related to Abu’l-Wafa and the Wafaiyya order, the geographical spread of the Wafaiyya order in Eastern and Southeastern Anatolia, its transmission to Anatolia via the Basra-Baghdad-Mosul-Mardin line, its relationship with the Seljuk sultans, particularly Sultan Alaeddin Keykubad, and its socio-political influence on the tribes are examined. Finally, the nature of Abu’l-Wafa and the Wafaiyya order, which are claimed to have been influential in the structuring of Alevi lodges, is discussed.
Özet
Bu makalede, 5 Şevval 878/23 Şubat 1474 tarihli icazetnâme-vakfiye-silsilenâme özellikleri taşıyan bir belge üzerinden Diyarbakır’da yaşayan Vefâî şeyhi Şeyh Busa’d Hasaranî, oğlu Şeyh Ağbaş ve nesline dair değerlendirmeler yapılmaktadır. Bu belgeyle birlikte Vefâî şeyhleri olarak bilinen Dede Karkın, Şeyh Ahmed-i Tavîl, Şeyh Çoban, Şeyh Merbuzan ve Şeyh Behlül’ün yanına Şeyh Busa’d Hasaranî de eklenmiştir. Belgeden hareketle öncelikle Şeyh Busa’d ve oğlu Ağbaş’ın isimlerinin etimolojik ve fonetik tahlili, şeceredeki isim döngüsü ile icazetnâmenin Osmanlı belgeleriyle karşılaştırılması yoluyla soyuna dair bazı bilgiler verilmektedir. Ardından Ebu’l-Vefâ ve Vefâîlikle ilgili menâkıbnâme, icazetnâme, arşiv malzemesi ve literatürden yararlanılarak Vefâîliğin Doğu ve Güneydoğu Anadolu’daki coğrafi yayılımı, Basra-Bağdat-Musul-Mardin hattı üzerinden Anadolu’ya intikali, özellikle Sultan Alâeddin Keykubad başta olmak üzere Selçuklu sultanlarıyla olan ilişkisi ve aşiretler üzerindeki sosyo-politik etkisi incelenmektedir. Son olarak, Alevî ocaklarının yapılanmasında etkili olduğu iddia edilen Ebu’l-Vefâ ve Vefâîliğin bu konudaki mahiyeti tartışılmaktadır