Journals / Türk Tarihi Araştırmaları Dergisi / 2026 / Cilt: 11 Sayı: 1

THE RIDDLE OF THE STEPPE: THE AVAR ORIGIN PARADIGM TOWARDS A NEW SYNTHESIS

BOZKIRIN MUAMMASI: AVARLARIN KÖKEN PARADİGMASI VE YENİ BİR SENTEZ DENEMESİ

Batın Durmaz(MARMARA ÜNİVERSİTESİ, TÜRKİYAT ARAŞTIRMALARI ENSTİTÜSÜ, GENEL TÜRK TARİHİ (DR))0000-0001-9246-8740
Pages
—
Publication Date
2026-08-14
🏛️Bibliographic metadata and full text access for this article are provided via DergiPark.
DergiPark Record ↗
✨

AI Summary & Key Takeaways

AI Insight
⚡ TL;DR(Too Long; Didn't Read)

By dismantling the “Pseudo-Avar” myth, this study repositions the Avars not as “fugitive slaves”, but as a Rouran-centered political organism whose legitimacy was grounded in steppe tradition.

📌 3 Key Takeaways

🎯
Objective & Hypothesis:This study re-evaluates the contentious issue of Avar origins in Eurasian history through the comparative analysis and textual criticism of Byzantine chronicles (e.g., Menander, Simocatta, John Malalas and Zacharias Rhetor, John of Ephesus, Theophanes Confessor).
📊
Key Findings & Data:In light of the sources, it has been established that the Avars reached Caucass nearly 555-557, whereas the collapse of the Hephthalites occurred subsequent to this date.
💡
Conclusion & Impact:By dismantling the “Pseudo-Avar” myth, this study repositions the Avars not as “fugitive slaves”, but as a Rouran-centered political organism whose legitimacy was grounded in steppe tradition.
🔬Design:Araştırma Makalesi
📍Scope:Comprehensive Sample
⚙️Variables:Avarlar · Rouran · Akhun

Abstract

This study re-evaluates the contentious issue of Avar origins in Eurasian history through the comparative analysis and textual criticism of Byzantine chronicles (e.g., Menander, Simocatta, John Malalas and Zacharias Rhetor, John of Ephesus, Theophanes Confessor). The research refutes the Hephthalite thesis prevalent in Turkish historiography on the grounds of chronological impossibility. Furthermore, it reveals that Simocatta’s “Pseudo-Avar” narrative was a political structure based on the propaganda of the Gokturks. In light of the sources, it has been established that the Avars reached Caucass nearly 555-557, whereas the collapse of the Hephthalites occurred subsequent to this date. According to the synthesis presented in this study, the European Avar Khaganate was constituted by a ruling elite from the Rouran Khaganate who, during their westward migration, subjugated the War, Chunni, and Ogur masses residing in the Caucasus and its vicinity. By dismantling the “Pseudo-Avar” myth, this study repositions the Avars not as “fugitive slaves”, but as a Rouran-centered political organism whose legitimacy was grounded in steppe tradition.

Özet

Bu çalışma, Avrasya tarihinin tartışmalı Avar kökeni meselesini, Bizans kroniklerinin (Menander, Simokata, John Malalas, Mitileneli Zaharias, Ephesuslu John, Theophanes Confessor vb.) karşılaştırmalı analizi ve metin kritiği yöntemiyle yeniden değerlendirmektedir. Araştırma, Türkiye’deki literatürde mevcut olan Akhun tezini kronolojik imkânsızlıklar nedeniyle reddetmektedir. Öte yandan Simokata’nın “sahte Avar” anlatısının Göktürk propagandasına dayalı politik bir kurgu olduğunu ortaya koymaktadır. Kaynaklar ışığında, Avarların 555-557 dolaylarında Kafkasya’ya ulaştığı, Akhunların ise bu tarihten sonra yıkıldığı tespit edilmiştir. Çalışmada ortaya konan senteze göre Avrupa Avar Kağanlığı; Rouran Kağanlığı’na mensup yönetici bir elitin, batıya göçerken Kafkasya ve çevresinde yaşayan War, Chunni ve Ogur kitlelerini itaat altına almasıyla teşekkül etmiştir. Çalışma, “sahte Avar” mitini yıkarak Avarları kaçak köleler değil, meşruiyeti bozkır töresine dayanan Rouran merkezli siyasi bir organizma olarak yeniden konumlandırmaktadır.

🔖

Cite This Article

Durmaz, B. (2026). THE RIDDLE OF THE STEPPE: THE AVAR ORIGIN PARADIGM TOWARDS A NEW SYNTHESIS. Türk Tarihi Araştırmaları Dergisi, Cilt: 11 Sayı: 1. https://doi.org/10.56252/turktarars.1887175

📄 Full Text PDF Viewer

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

References (182)

  1. Confessor, Theophanes. The Chronicle of Theophanes Confessor Byzantine and Near Eastern History AD 284-813. Çeviren Cyril Mango ve Roger Scott. Oxford: Clarendon Press, 1997.
  2. Corippus, Flavius Cresconius. In Laudem Iustini Augusti Minoris. Çeviren Averil Cameron. Londra: University of London The Athlone Press, 1976.
  3. Ephesus, John. The Third Part of the Ecclesiastical History of John Bishop of Ephesus. Çeviren R. Payne Smith. Oxford: Oxford University Press, 1860.
  4. Gregory of Tours. History of The Franks by Gregory Bishp of Tours. Çeviren Ernest Brehaut. New York: Colombia University Press, 1916.
  5. Gregory of Tours. History of The Franks. Çeviren Lewis Thorpe. New York: Penguin Books, 1974.
  6. Herodotos. Heredot Tarihi. Çeviren Müntekin Ökmen. İstanbul: Remzi Kitabevi, 1979.
  7. Malalas, John. The Chronicle of John Malalas. Çeviren Elizabeth Jeffreys, Michael Jeffreys ve Roger Scott. IV. Leiden: Brill, 2017.
  8. Menander. The History of Menander The Guardsman. Çeviren R. C. Blockley. Liverpool: Francis Cairns, 1985.
  9. Photius. Photius (Codices 1-84). Bibliotheque Tome. Çeviren Rene Henry. Paris: Les Belles Lettres, 1959.
  10. Procopius. History of Wars. I. Çeviren H. B. Dewinh. Londra: William Heinemann, 1914.
  11. Scholasticus, Evagrius. The Ecclesiastical History of Evagrius Scholasticus. Çeviren Michael Whitby. Liverpool: Liverpool University Press, 2000.
  12. Simocatta, Theophylact. The History of Theophylact Simocatta: An English Translation with Introduction and Notes. Çeviren Mary Whitby ve Michael Whitby. Oxford: Oxford University Press, 1986.
  13. Strabon. The Geography of Strabo. V. Çeviren Horace Leonard Jones. Cambridge: Harvard University Press, 1928.
  14. The Fragmentary Classicising Historians of the Later Roman Empire: Eunapius, Olympiodorus, Priscus and Malchus. II. Çeviren R. C. Blockley. Liverpool: Francis Cairns, 1983.
  15. Zaharias, Mitileneli. The Syriac Chronicle Known As That Of Zachariah Of Mitylene. Çeviren F. J. Hamilton ve E. W. Brooks. London: Methuen & Co., 1899.
  16. Zaharias, Mitileneli. The Chronicle of Pseudo-Zachariah Rhetor: Church and War in Late Antiquity. Çeviren Robert R. Phenix ve Cornelia B. Horn. Liverpool: Liverpool University Press, 2011.
  17. Abaev, V. I., ve H. W. Bailey. “Alans”. Encyclopædia Iranica içinde, I. (2014). Erişim 23 Kasım 2025.
  18. http://www.iranicaonline.org/articles/alans-an-ancient-iranian-tribe-of-the-northern-scythian-saka-sarmatian-massagete-group-known-to-classical-writers-from.
  19. Ahmetbeyoğlu, Ali. “Avarlar”. 15 Şubat 2025. Erişim 2 Aralık 2025. https://turkdunyasiansiklopedisi.gov.tr/detay/7369/Avarlar.
  20. . “Bizans Tarihçisi Menandros’un Türkler (Gök-Türkler) Hakkında Verdiği Bilgiler”. Tarih Dergisi II, sy. 50 (2009): 11-25.
  21. . “Bulgarların Oluşumu ve Bulgar Devletlerinin Kuruluşunda Onogurların Yeri Meselesi”. Tarih Dergisi, sy. 65 (2017): 1-18.
  22. Alchermes, J. D. “Art and Architecture in the Age of Justinian”. The Cambridge Companion to the Age of Justinian içinde, editör M. Maas, 343-75. Cambridge: Cambridge University Press, 2005.
  23. Alram, Michael. “From the Sasanians to the Huns New Numismatic Evidence from the Hindu Kush”.The Numismatic Chronicle CLXXIV (2014): 261-291.
  24. Aristov, Nikolay Aleksandroviç. Türk Halklarının Etnik Yapısı. Çeviren Ahsen Batur. İstanbul: Selenge Yayınları, 2014.
  25. Atwood, Christopher P. “Some Early Inner Asian Terms Related to the Imperial Family and the Comitatus”. Central Asiatic Journal 56 (2013 2012): 49-86.
  26. Aydın, Hatice. Theophanes Confessor’ün Kroniğinde Türkler 284-813. İstanbul: Kronik Kitap, 2022.
  27. Bailey, H. W. “North Iranian Problems”. Bulletin of the School of Oriental and African Studies, c. 42, sy. 2 (1979): 207-10.
  28. Baldwin, Barry. “Menander Protector”. Dumbarton Oaks Papers 32 (1978): 101-125.
  29. Balogh, Csilla. “Avar erkeklerinde saç örgüsü süsleri – Moda ve kendini ifade tarzı”. Moda, kültür, sanat Arkeoloji ve sanat tarihi çalışmaları içinde, editör Csilla Balogh ve Feray Korucu Yağız, 3-28. Çanakkale: Paradigma Akademi Yayınları, 2023.
  30. . “Avarların Atlı Defı̇n Adetlerı̇nı̇n Orta Asya Kökenlerı̇”. Kökler: Yay Çeken Kavimlerin Şafağı içinde, editör Sergen Çirkin, II, 623-688. İstanbul: Ötüken Neşriyat, 2021.
  31. . Régészetı Adatok A Duna–Tisza Közi Avarok Történetéhez. Editör Major Balázs ve Türk Attila. Budapest: Archaeolıngua Alapítvány, 2016.
  32. Balogh, Csilla, ve Gábor Lőrinczy. “Early Avar-period gold sword fittings from Szarvas (SE-Hungary) [Kora avar kori arany kardszerelékek Szarvasról]”. Archaeologiai Értesítő, advance online publication, 2025. https://doi.org/10.1556/0208.2025.00112.
  33. Balogh, Dániel. Hunnic Peoples in Central and South Asia Sources for their Origin and History. Groningen: Barkhuis Publishing, 2020.
  34. Barnish, Samuel James Beeching, ve Lionel Michael Whitby. “Evagrius Scholasticus, c. 535-c. 600 CE”. Oxford Classical Dictionary içinde. 2016. Erişim 19 Kasım 2025.
  35. https://oxfordre.com/classics/view/10.1093/acrefore/9780199381135.001.0001/acrefore-9780199381135-e-2596. Barthold, Vasilij Vladimiroviç. Orta Asya Tarih ve Uygarlık. Çeviren Ahsen Batur. İstanbul: Selenge Yayınları, 2010.
  36. Benveniste, E. Titres Et Noms Propres En Iranien Ancien. Paris: Librairie C. Klincksieck, 1966.
  37. Boodberg, P. A. “Sino-Altaica III. Juan-juan notes”. Selected works of Peter A. Boodberg içinde, editör A. P. Cohen, 140-142. University of California Press, 1935.
  38. Britannica, ed., “Antae”, Encyclopedia Britannica içinde. 1998. Erişim 25 Kasım 2025. https://www.britannica.com/topic/Antae. Britannica, ed., “Flavius Cresconius Corippus”, Encyclopedia Britannica içinde. 2024. Erişim 17 Kasım 2025.
  39. https://www.britannica.com/biography/Flavius-Cresconius-Corippus.
  40. Britannica, ed., “John Malalas”, Encyclopedia Britannica içinde. 2024. Erişim 19 Kasım 2025.
  41. https://www.britannica.com/biography/John-Malalas
  42. Britannica, ed., “Sigebert I”, Encyclopedia Britannica içinde. 2024. Erişim 27 Kasım 2025.
  43. https://www.britannica.com/biography/Sigebert-I-Merovingian-king.
  44. Britannica, ed., “Saint Theophanes the Confessor”, Encyclopedia Britannica içinde. 2024. Erişim 30 Kasım 2025.
  45. https://www.britannica.com/biography/Saint-Theophanes-the-Confessor.
  46. Britannica, ed., “Justin II”, Encyclopedia Britannica içinde. 2025. Erişim 17 Kasım 2025.
  47. https://www.britannica.com/biography/Justin-II.
  48. Brown, Peter. Geç Antikçağ Dünyası. Çeviren Turhan Kaçar. İstanbul: Alfa Yayınları, 2017.
  49. Cary, Max. “Ister”. Oxford Classical Dictionary içinde, 2015. Erişim 27 Kasım 2025.
  50. https://oxfordre.com/classics/view/10.1093/acrefore/9780199381135.001.0001/acrefore-9780199381135-e-3350.
  51. Chavannes, Edouard. Çin Kaynaklarına Göre Batı Türkleri. Çeviren Mustafa Koç. İstanbul: Selenge Yayınları, 2013.
  52. Croke, B. “Justinian’s Constantinople”. The Cambridge Companion to the Age of Justinian içinde, editör M. Maas, 60-86. Cambridge: Cambridge University Press, 2005.
  53. Curta, Florin. “A social history of the Avars: Historical and archaeological perspectives”. History Compass 19, sy. 12 (2021). https://doi.org/10.1111/hic3.12697.
  54. . “Avar Blitzkrieg, Slavic and Bulgar Raiders, and Roman Special Ops: Mobile Warriors in the 6 th -Century Balkans”. Central Eurasia in the Middle Ages Studies in Honour of Peter B. Golden içinde, editör István Zimonyi ve Osman Karatay, 69-90. Wiesbaden: Harrassowitz Verlag, 2016.
  55. Daryaee, Touraj. Sasanian Persia The Rise and Fall of an Empire. New York: I.B. Tauris&Co. Ltd., 2009.
  56. . “The Sasanian Empire(224–651 ce)”. The Oxford Handbook of Iranian History içinde, editör Touraj Daryaee, 187-207. Oxford: Oxford University Press, 2012.
  57. Doerfer, Gerhard. Türkische Und Mongolische Elemente Im Neupersischen: Unter Besonderer Berücksichtigung Älterer Neupersischer Geschichtsquellen, Vor Allem Der Mongolen- Und Timuridenzeit. III. Wiesbaden: Franz Steiner-Verlag, 1967.
  58. Dostiyev, Tarık. “Kafkasya’da Hunlar”. Türkler içinde, editör Celal Güzel, Kemal Çiçek, ve Salim Koca, 1 vol., 921-927. Ankara: Yeni Türkiye Yayınları, 2002.
  59. Durmaz, Batın. İpek Çağı Toplumlar, Ticaret ve Krizler. İstanbul: Kabalcı Yayınları, 2024.
  60. Dybo, Anna. Lingvističeskie Kontakty Rannix Tjurkov. Leksičeskij Fond. Pratjurkskij Period. Moskova: Vostočnaja literatura, 2007.
  61. Eberhard, Wolfram. Çin’in Şimal Komşuları. Çeviren Nimet Uluğtuğ. Ankara: Türk Tarih Kurumu, 1996.
  62. Ercilasun, Ahmet Bican. Türk Kağanlığı Türk Bengü Taşları. İstanbul: Dergâh Yayınları, 2016.
  63. Ercilasun, Konuralp. Türk Tarihinde Asya Hunları Birinci Hakimiyet Dönemi. İstanbul: Dergâh Yayınları, 2019.
  64. Erdelyi, István. “Avarlar”. Çeviren Kürşat Yıldırım. Türk Dünyası İncelemeleri Dergisi XIII, sy. 2 (2013): 337-346.
  65. Ergin, Muharrem. Orhun Abideleri. İstanbul: Boğaziçi Yayınları, 2017.
  66. Erkoç, Hayrettin İhsan. “Göktürkler”. İslam Öncesi Türk Tarihi ve Kültürü içinde, editör Muhammed Bilal Çelik, 59-82. İstanbul: Nobel Yayınları, 2020.
  67. . “Tiele 鐵勒 ve Töliş I”. Prof. Dr. Zafer Önler Armağanı içinde, editör Osman Özer, 395-455. Ankara: Kanguru Yayınları, 2019.
  68. . Yenisey’den Seyhun’a Türkler: Kırgızlar, Türgişler, Karluklar ve Oğuzlar. İstanbul: Kronik Kitap, 2021.
  69. Evans, James Allan Stewart. The Age of Justinian- The Circumstances of Imperial Power. London: Routledge, 2000.
  70. Golden, Peter B. Dünya Tarihinde Orta Asya. Çeviren Yahya Kemal Taştan. İstanbul: Ötüken Neşriyat, 2018.
  71. . “Some notes on the Avars and Rouran”. The Steppe Lands and the World beyond Them: Studies in Honor of Victor Spinei on His 70th Birthday içinde, editör Florin Curta ve Bogdan-Petru Maleon, 43-66. Iaşi: Editura Universităţii “Alexandru Ioan Cuza”, 2013.
  72. . Türk Halkları Tarihine Giriş. Çeviren Osman Karatay. İstanbul: Ötüken Neşriyat, 2018.
  73. Gömeç, Saadettin Yağmur. “Doğu Avrupa ve Balkanlarda İlk Türk Fütuhatı”, Osmanlı'dan Günümüze Bosna-Hersek Uluslararası Sempozyumu, Bosnia And Herzegovina (2010): 23-30.
  74. . “Bumın Kagan’ın Cenazesine Katılan Kavimler ve Coğrafi Konumları”, Gök Türk and Goguryeo: The Inter-Relations History Between Ancient Korea and Turkey, Seoul. 2016.
  75. . “Türk Tarihinde Ak Hun-Avar-Juan Juan Meselesi ve Ak Hunlar Hakkında Bir Özet”. Hindistan ve Türk Tarihi-Kültürü Araştırmaları içinde, editör H. H. Şahin, 63-76. İstanbul: Bilge Kültür Sanat, 2020.
  76. Grousset, Rene. Bozkır İmparatorluğu. Çeviren M. Reşat Uzmen. Ötüken Neşriyat, 2017.
  77. Guignes, Joseph de. Hunların Türklerin Moğolların ve Daha Sair Batı Tatarlarının Tarih-i Umumisi. Editör Erol Kılınç. Çeviren Hüseyin Cahit Yalçın. I. İstanbul: Ötüken Neşriyat, 2018.
  78. Hamilton, F. J. “Toḳuz Oġuz ve On Uyġur”. İçinde Dokuz Oğuzlar ve Oğuzlar Üzerine Araştırmalar, editör Tevfik Orçun Özgün, çeviren Y. Koç ve İ. Birkan. Ankara: Gece Akademi, 2018.
  79. Harmatta, Janos. “Byzantinoturcica”. Acta Antiqua Academiae Scientiarum Hungaricae 10 (1962): 140-148.
  80. . “The Letter Sent by The Turk Qagan to The Emperor Mauricius”. Acta Antiqua Academiae Scientiarum Hungaricae 41 (2001): 109-118.
  81. Harrak, Amir. “Zacharias, Pseudo-”. Gorgias Encyclopedic Dictionary of the Syriac Heritage: Electronic Edition, 06 Kasım 2025. Erişim 23 Kasım 2025. https://gedsh.bethmardutho.org/Zacharias-Pseudo-.
  82. Haussig, Hans Wilhelm. “Dıe Quellen Über Dıe Zentralasıatısche Herkunft Der Europäıschen Awaren”. Central Asiatic Journal 2, sy. 1 (1956): 21-43.
  83. . “Hun ve Avar Adlarının Anlamı Hakkında”. Çeviren Ergin Ayan. Türk Kültürü İncelemeleri Dergisi, sy. 13 (2005): 225-236.
  84. Heather, Peter. “Priscus”. Oxford Classical Dictionary içinde, Erişim 29 Kasım 2025.
  85. https://oxfordre.com/classics/display/10.1093/acrefore/9780199381135.001.0001/acrefore-9780199381135-e-5335.
  86. Herold, Hajnalka. “Insights into the Chronology and Economy of the Avar Khaganate and the Post-Avar Period: Pottery Production and Use in the Carpathian Basin from the Late 6th to the 10th Century AD”. Acta Archaeologica Carpathica 49 (2014): 207-229.
  87. Herrmann, Albert. Historical and Commercial Altas of China. Cambridge: Harvard University Press, 1935.
  88. Heršak, Emil, ve Ana Sılıć. “Avari: Osvrt Na Njihovu Etnogenezu I Povijest”. Migracijske i etničke teme 18, sy. 2-3 (2002): 197-224.
  89. Hudyakov, Yuliy S. “Eski Türklerde Silah”. Türkler içinde, editör Celal Güzel, Kemal Çiçek ve Salim Koca, 3 vols., 468-477. Ankara: Yeni Türkiye Yayınları, 2002.
  90. Ilgın, Fatma Aysel. Avarlar Avrupa’da 250 Yıllık Hakimiyetin İzleri. İstanbul: İdeal Kültür Yayıncılık Ders Kitapları, 2024.
  91. İşler, Ali Aslan. “Erken Orta Çağ Avrupası’nda Devletlerarası İlişkilerde Avarlar”. Yüksek Lisans Tezi, Dokuz Eylül Üniversitesi, 2022.
  92. İzgi, Özkan. Çin Elçisi Wang Yen-Te’nin Uygur Seyahatnamesi. Ankara: Türk Tarih Kurumu, 1989.
  93. Jones, A. R. “Ptolemy”. Encyclopedia Britannica içinde, 2025. Erişim 24 Kasım 2025.
  94. https://www.britannica.com/biography/Ptolemy.
  95. Jones, Arnold Hugh Martin. Later Roman Empire- 284- 602. Oxford: Basil Blackwell, 1964.
  96. Kafesoğlu, İbrahim. Türk Milli Kültürü. İstanbul: Ötüken Neşriyat, 2013.
  97. . “Türk-Bulgar’ların Tarih ve Kültürüne Kısa Bir Bakış”. Güneydoğu Avrupa Araştırmaları Dergisi, sy. 10-11 (1982): 91-123.
  98. Karatay, Osman. “Avar Hakimiyeti ve Balkanların Slavlaşması”. İçinde Balkanlar El Kitabı, editör Osman Karatay ve B. A. Gökdağ, I, 86-94. Ankara, 2006.
  99. . “Doğu Avrupa Türk Tarihinin Anahatları Altın Orda Öncesi Dönem”. Karadeniz Araştırmaları 3, sy. 3 (2004): 1-70.
  100. . “On The Ethnic Affiliations and Connections of the Twin Tribes UtigursAnd Kutrigurs”. Karadeniz Araştırmaları XX, sy. 80 (2023): 894-916.
  101. . “Suvarlar: Doğu Avrupa’nın Esrarengiz Kavmi”. Türk Dünyası İncelemeleri Dergisi X, sy. 1 (2010): 99-116. ———. Türklerin Kökeni. Ankara: Kripto Yayınları, 2016.
  102. Karkadas, Georgios. Byzantium and the Avars, 6th–9th Century AD Political, Diplomatic and Cultural Relations. editör Florin Curta ve Dušan Zupka, Leiden: Brill, 2019.
  103. Kavala, Coşkun Faik. Klimatoloji ve Çin Kaynaklarında Gök-Türk Çağında İklim Krizi. İstanbul: Kabalcı Yayınları, 2024.
  104. Koca, Salim. “Türklerin Göçleri ve Yayılmaları”. Türkler içinde, editör Kemal Çiçek, Salim Koca, ve Celal Güzel, 1 vol., 651-63. Ankara: Yeni Türkiye Yayınları, 2002.
  105. Koçsoy, Şevket. “Türk Tarihi Kronolojisi”. Türkler içinde, editör Salim Koca, Kemal Çiçek, ve Celal Güzel, 1 vol., 73-88. Ankara: Yeni Türkiye Yayınları, 2002.
  106. Kory, Raimar W. “Arkeolojik Bir Araştırma-Avar Yerleşimleri”. Türkler içinde, editör Celal Güzel, Kemal Çiçek, ve Salim Koca, II, 664-73. Ankara: Yeni Türkiye Yayınları, 2002.
  107. Kurat, Akdes Nimet. “Avarlar”. Tarih İncelemeleri Dergisi XXVI, sy. 1 (2011): 81-110.
  108. . “Göktürk Kağanlığı”. Türkler içinde, editör Celal Güzel, Kemal Çiçek ve Salim Koca, 2 vols., 49-78. Ankara: Yeni Türkiye Yayınları, 2002.
  109. . IV-XVIII. Yüzyıllarda Karadeniz Kuzeyindeki Türk Kavimleri ve Devletleri. Ankara: Türk Tarih Kurumu, 2019.
  110. Kurbanov, Aydogdy. “The Hephthalites: Archaeological and Historıcal Analysis”. Doktora Tezi, Free University, 2010.
  111. Kuzakçı, Başak. “Cross-Cultural Elements in Sogdian Trade (5th-8th Centuries AD)”. Sogdiskiy Sbornik 12 içinde, 43-63. Londra: Lambert Academic Publishing, 2024.
  112. . “İpek ve Kürk: Karadenı̇z’ı̇n Kuzeyı̇nde Soğd Varlığı ve Soğd Tı̇caretı̇ (MS II-VIII. Yüzyıllar)”. Genel Türk Tarihi Araştırmaları Dergisi, 2023, 1-14.
  113. . Soğdlar ve Türkler İpek Yolu’nun Tüccarları ve Hakimleri. İstanbul: Vakıfbank Kültür Yayınları, 2023.
  114. . “The Birth of Afrasiab (Samarqand) in the Territory of Ancient Sogdiana (6th Century BCE- 2nd Century CE)”. Sogdiskiy Sbornik 11 içinde, editör Şamsiddin Kamoloddin, 111-135. Londra: Lambert Academic Publishing, 2023.
  115. Leeper, Allen. “Germans, Avars and Slavs”. The Slavonic and East European Review 12, sy. 34 (1933): 117-132.
  116. Macartney, C. A. “On The Greek Sources Fort He History of the Turks in the Sixth Century”. Bulletin of the School of Oriental and African Studies 11, sy. 2 (1944): 266-275.
  117. Madgearu, Alexandru. “The Province of Scythia and the Avaro-Slavic Invasions (576-626)”. Balkan Studies 37, sy. 1 (1996): 35-61.
  118. Martindale, J. R. The Prosopography of the Later Roman Empire. III. Cambridge: Cambridge University Press, 1992.
  119. McGovern, William Montgomery. The Early Empires of Central Asia. North Carolina: The University of North Carolina Press, 1939.
  120. Mihály, Dobrovits. “The Altaic World Through Byzantine Eyes: Some Remarks on the Historicalcircumstances of Zemarchus’ Journey to the Turks (ad 569-570)”. Acta Orientalia Academiae Scientiarum Hungaricae 64, sy. 4 (2011): 373-409.
  121. . “‘They called themselves Avar’ -Considering the pseudo-Avar question in the work of Theophylaktos”. Ērān Ud Anērān Studies Presented to Boris Il’ič Maršak on the Occasion of His 70th Birthday içinde, editör Matteo Compareti, Paola Raffetta, ve Gianroberto Scarcia, 175-183. Venezia: Libreria Editrice Cafoscarina, 2006.
  122. Mitchell, Stephen. Geç Roma İmparatorluğu Tarihi- M.S. 284-641. Çeviren Turhan Kaçar. Ankara: Türk Tarih Kurumu, 2016.
  123. Moravcsık, Oleg. “Onogurların Tarihi Üzerine”. Çeviren Şeyma Gezer. Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi 2, sy. 6 (2022): 171-193.
  124. Most, Glenn W., ve Gian Biagio Conte. “Topos”. Oxford Classical Dictionary içinde. 2016. Erişim 4 Aralık 2025.
  125. https://oxfordre.com/classics/view/10.1093/acrefore/9780199381135.001.0001/acrefore-9780199381135-e-6508. Ostrogorsky, Georg. Bizans Devleti Tarihi. Çeviren Fikret Işıltan. Ankara: Türk Tarih Kurumu, 2015.
  126. Ögel, Bahaeddin. “Doğu Türkleri Hakkında Vesikalar ve Notlar”. Belleten XXI (1957): 81-137.
  127. . “Ortaasya Türk Tarihi Hakkında Bazı Yeni Araştırmaların Tenkidi”. Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Dergisi 17, sy. 1-2 (1959): 261-273.
  128. Özcan, Altay Tayfun. “Doğu Avrupa’da Türkler”. İçinde İslam Öncesi Türk Tarihi ve Kültürü, editör Muhammed Bilal Çelik, 127-152. İstanbul: Nobel Yayınları, 2020.
  129. . “Göktürk Kağanlığından Bizans İmparatoru Mauricius’a Gönderilen Mektup Üzerine”. İçinde Bozkırın Oğlu Ahmet Taşağıl’a Armağan, editör Tuğba Eray Biber, 217-226. İstanbul: Yeditepe Yayınevi, 2019.
  130. . Hazar Kağanlığı ve Etrafındaki Dünya. İstanbul: Kronik Kitap, 2019.
  131. . “Menander Protector’un Doğu Roma Elçisi Zemarcus’un Göktürk Kağanlığı’na Yaptığı Seyahate İlişkin Kaydı”. Kubaba Arkeoloji-Sanat Tarihi-Tarih Dergisi, 2014, 27-35.
  132. Özel, Haşim. “Juan-juanların Etnik Oluşumları ve Siyasi Tarihlerine Dair Bir İnceleme”. Turkish Academic Studies 1, sy. 1 (2020): 127-37.
  133. Pelliot, Paul. “L’origine de Tcou-kiue, nom chinois des Turcs”. T’oung Pao 16, sy. 5 (1915): 687-689.
  134. Pohl, Walter. The Avars A Steppe Empire in Central Europe, 567-822. London: Cornell University Press, 2018.
  135. Pritsak, Omeljan. “Türk-Slav Ortak Yaşamı: Güneydoğu Avrupa’nın Türk Göçebeleri”. Türkler içinde, 2 vols., 509-521. Ankara: Yeni Türkiye Yayınları, 2002.
  136. Pulleyblank, Edwin G. “The Peoples of the Steppe Frontier in Early Chinese Sources”. Migracijske i etničke teme 15, sy. 1-2 (1999): 35-61.
  137. Rasonyi, Lazslo. “Tarihte Türklük”. Türkler içinde, editör Salim Koca, Kemal Çiçek ve Celal Güzel, 1 vol., 350-377. Ankara: Yeni Türkiye Yayınları, 2002.
  138. . Tarihte Türklük. Ankara: Türk Kültürü Araştırma Enstitüsü, 1988.
  139. Rizos, Efthymios. “Scythia Minor”. The Oxford Dictionary of Late Antiquity içinde, editör Oliver Nicholson, II, 1346. Oxford: Oxford University Press, 2018.
  140. Roux, Jean Paul. Türklerin Tarihi Pasifikten Akdenize 2000 Yıl. Çeviren Aykut Kazancıgil ve Lale Arslan Özcan. İstanbul: Dergâh Yayınları, 2020.
  141. Samolin, William. “Some Notes On The Avar Problem”. Central Asiatic Journal 3, sy. 1 (1957): 62-65
  142. Savaş, Müslime Melis. Ak Hunlar. İstanbul: Selenge Yayınları, 2021.
  143. . “Ak Hunlar Tarihi Üzerine Türkiye ve Dünyada Yapılan Çalışmaların Değerlendirilmesi”. Yüksek Lisans Tezi, Ankara Üniversitesi, 2011.
  144. Savelyev, Alexander ve Choongwon Jeong. “Early Nomads of the Eastern Steppe and Their Tentative Connections in the West”. Evolutionary Human Sciences 2 (2020). https://doi.org/10.1017/ehs.2020.18.
  145. Seregin, Nikolay Nikolayeviç. “Altay v Predtyurkskoe Vremya: İstoriçeskie Sud’bı Nositeley Dyalyanskoy Traditsii Obryadovoy Praktiki”. The Lower Volga Archaeological Bulletin 23, sy. 1 (2024): 84-101.
  146. Sims-Williams, Nicholas. Bactrian Personal Names. C. 806. Bactrian Personal Names. Wien: Verlag der Österreichischen Akademie der Wissenschaften, 2010. https://www.austriaca.at/?arp=0x002492f3.
  147. Sinor, Denis. “Kök Türk İmparatorluğunun Kuruluşu ve Yıkılışı”. Erken İç Asya Tarihi içinde, editör Denis Sinor, çeviren Talat Tekin, 383-424. İstanbul: İletişim Yayınları, 2017.
  148. Szadeczky-Kardoss, Samuel. “Avarlar”. Erken İç Asya Tarihi içinde, editör Denis Sinor, çeviren Ruşen Sezar, 283-310. İstanbul: İletişim Yayınları, 2017.
  149. Şirin, Hatice. Kültigin Yazıtı Notlar. İstanbul: Bilge Kültür Sanat, 2019.
  150. Taşağıl, Ahmet. Bozkırın Kağanlıkları, Hunlar, Tabgaçlar, Göktürkler, Uygurlar. İstanbul: Kronik Kitap, 2020.
  151. . “Çin Kaynaklarına Göre Juan-Juanların sonu ve Avar İlişkisi Hakkında”. XV. Türk Tarih Kongresi Zabıtları 2. Cilt Orta Asya Tarihi içinde, 291-96. Ankara: Türk Tarih Kurumu, 2006.
  152. . Eski Türk Boyları Çin Kaynaklarına Göre. İstanbul: Bilge Kültür Sanat, 2017.
  153. . “Göktürk Kağanlığı Göktürkler”. Türkler içinde, editör Celal Güzel, Kemal Çiçek ve Salim Koca, 2 vols., 15-48. Ankara: Yeni Türkiye Yayınları, 2002.
  154. . Gök-Türkler. Ankara: Türk Tarih Kurumu, 2014.
  155. . “İslam Öncesi Devrede Orta Asya’da Yaşayan Türk Boyları”. Türkler içinde, editör Celal Güzel, Kemal Çiçek ve Salim Koca, 2 vols., 323-67. Ankara: Yeni Türkiye Yayınları, 2002b.
  156. . Kök Tengri’nin Çocukları Avrasya Bozkırlarında İslam Öncesi Türk Tarihi. İstanbul: Bilge Kültür Sanat, 2016.
  157. . “Talas Savaşı”. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi içinde, 2010. Erişim 1 Aralık 2025.
  158. https://islamansiklopedisi.org.tr/talas-savasi. Tezcan, Mehmet. “The Ethnonym Apar in the Turkish Inscriptions of the 8th Century and Armenian Manuscripts”. Ērān ud Anērān, Ērān ud Anērān: Studies presented to Boris Il’ič Maršak on the Occasion of His 70th Birthday içinde, editör Matteo Compareti, Paola Raffetta, ve Gianroberto Scarcia, 603-615. Venezia: Libreria Editrice Cafoscarina, 2006.
  159. Togan, Zeki Velidi. Umumi Türk Tarihi’ne Giriş. İstanbul: Enderun Kitabevi, 1981.
  160. Uslu, Metin, ve Gülseren Azar Nasırabadı. “İmparator Tiberios Konstantinos Döneminde Balkanlarda Doğu Roma- Avar İlişkileri (572- 582)”. Güney-Doğu Avrupa Araştırmaları Dergisi, sy. 38 (2022): 1-15.
  161. Üstün, Abdullah. “6. Yüzyılda Karadeniz’in Kuzeyi: Türkler, Slavlar, Germenler, Türk Dünyası”. Ukrayna içinde, 55-88. Ankara: Atatürk Araştırma Merkezi Yayınları, 2024.
  162. Vaissière, Etienne de la. “İlk Türk Hakanlarının Tarihi Üzerine Yeni Bilgiler”. Ötüken’den İstanul’a Türkçenin 1290 Yılı (2010-720) Sempozyumu içinde, editör Mehmet Ölmez, 233-240. İstanbul: İstanbul Büyükşehir Belediyesi Yayınları, 2011.
  163. Vaissière, Étienne de la. Sogdian Traders A History. Leiden: Brill, 2018.
  164. Vaissière, Etienne de la. “The Historical Context to the Khüis Tolgoi Inscription”. Journal Asiatique 306, sy. 2 (2018): 153-157.
  165. Var, Umut. Süryani Tarih Yazıcılığında Türkler 6-9.yüzyıl. İstanbul: Timaş Tarih, 2021.
  166. Vásáry, István. “Runıform Sıgns On Objects Of The Avar Perıod (6TH-8TH CC. A.D.)”. Acta Orientalia Academiae Scientiarum Hungaricae 25 (1972): 335-347.
  167. Vovin, Alexander. “A Sketch of the Earliest Mongolic Language: The Brāhmī Bugut and Khüis Tolgoi Inscriptions”. International Journal of Eurasian Linguistics 1, sy. 1 (2019a): 162-197.
  168. . “An Interpretation of the Khüis Tolgoi Inscription”. Journal Asiatique 306, sy 2 (2018): 141-51.
  169. . “Groping in the Dark: The First Attempt to Interpret the Bugut Brāhmī Inscription”. Journal Asiatique 307, sy. 1 (2019b): 121-134.
  170. . “Once again on the Ruan-ruan language”. Ötüken’den İstanbul’a Türkçenin 1290 Yılı (720-2010) Sempozyumu içinde, editör Mehmet Ölmez, 1-10. İstanbul: İstanbul Büyükşehir Belediyesi Yayınları, 2011.
  171. Whitby, Michael. “Maurice”. Encyclopædia Iranica içinde, 2015. Erişim 29 Kasım 2025.
  172. http://www.iranicaonline.org/articles/maurice-emperor.
  173. . “The Avars Andthe Slavs, 570–626”. The Encyclopedia of Ancient Battles içinde, editör Michael Whitby ve H. Sidebottom. Haboken: John Wiley & Sons, 2017. Erişim 28 Kasım 2025.
  174. https://doi.org/10.1002/9781119099000.wbabat0930.
  175. Witakowski, Witold. “John Malalas”. Encyclopaedia Aethiopica içinde, editör Siegbert Uhlig, III, 297-298. Wiesbaden: Harrassowitz Verlag, 2207.
  176. . “John of Ephesus”. Encyclopaedia Aethiopica içinde, editör Siegbert Uhlig, III, 296-297. Wiesbaden: Harrassowitz Verlag, 2007.
  177. Wood, I. N. “St. Gregory of Tours”. Encyclopedia Britannica içinde. 2024. Erişim 27 Kasım 2025.
  178. https://www.britannica.com/biography/Saint-Gregory-of-Tours.
  179. Yıldırım, Kürşat. Bozkırın Yitik Çocukları Juan-Juan’lar. İstanbul: Yeditepe Yayınevi, 2015.
  180. Yiğit, İrfan Türker. “Erken Dönem Avar Tarihi ve Maddi Kültürü (558-586)”. Yüksek Lisans Tezi, Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi, 2024.
  181. Young, B. K. “Funeral archaeology and Avar culture: Old excavations yield serial data”. Journal of Field Archaeology 5, sy. 4 (1978): 471-477.
  182. Zimonyi, István. “Ortaçağ Avrupa Tarihinde Göçebe Unsuru”. Çeviren Fatih Orta. Türk Tarihi Araştırmaları Dergisi 3, sy. 1 (2018): 154-166