Journals / Kayseri Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi / 2026 / Cilt: 8 Sayı: 1

Protection of human rights in Turkish administrative jurisdiction: An analysis on the axis of accessibility, independence, and effectiveness

Türk idari yargısında insan haklarının korunması: Erişilebilirlik, bağımsızlık ve etkinlik ekseninde bir analiz

Talha Turhan(ERCİYES ÜNİVERSİTESİ)0000-0002-6638-0929
Pages
394–412
Publication Date
2026-06-30
🏛️Bibliographic metadata and full text access for this article are provided via DergiPark.
DergiPark Record ↗
✨

AI Summary & Key Takeaways

AI Insight
⚡ TL;DR(Too Long; Didn't Read)

The findings reveal that the capacity of the Turkish administrative judiciary to protect human rights is seriously limited in terms of accessibility, independence, and effectiveness.

📌 3 Key Takeaways

🎯
Objective & Hypothesis:This study aims to examine the capacity of administrative judiciary in Turkey to protect human rights and the structural limitations that narrow this capacity.
📊
Key Findings & Data:The main research question is what the limitations are in the practical protection of these rights by the Turkish administrative judiciary system, consisting of the Council of State and administrative courts, despite its potential defined by constitutional guaranties and international human rights norms.
💡
Conclusion & Impact:The findings reveal that the capacity of the Turkish administrative judiciary to protect human rights is seriously limited in terms of accessibility, independence, and effectiveness.
🔬Design:İnceleme Makalesi
📍Scope:Comprehensive Sample
⚙️Variables:İnsan hakları · İdari yargı · Hukukun üstünlüğü

Abstract

This study aims to examine the capacity of administrative judiciary in Turkey to protect human rights and the structural limitations that narrow this capacity. The main research question is what the limitations are in the practical protection of these rights by the Turkish administrative judiciary system, consisting of the Council of State and administrative courts, despite its potential defined by constitutional guaranties and international human rights norms. The study is based on the examination of the literature related to constitutional regulations, administrative law doctrine, and the case law of the European Court of Human Rights and the Constitutional Court using a descriptive-analytical method. The findings reveal that the capacity of the Turkish administrative judiciary to protect human rights is seriously limited in terms of accessibility, independence, and effectiveness. In terms of accessibility, the short duration for filing lawsuits and the high litigation costs effectively restrict the freedom to seek justice. In terms of independence, structural issues in the judicial appointment mechanisms are increasing executive influence. In terms of effectiveness, delays in judicial processes and disruptions in the implementation of decisions, combined with a lack of alignment with ECtHR case law, create a noticeable tension between the normative framework and judicial practice. The study proposes the implementation of constitutional reforms to strengthen judicial independence, the establishment of institutional mechanisms to monitor the execution of decisions, the consistent application of ECtHR case law in domestic law, and the institutionalization of human rights training programs for members of the judiciary.

Özet

Bu çalışma, Türkiye’de idari yargının insan haklarını koruma kapasitesini ve bu kapasiteyi daraltan yapısal sınırlılıkları incelemeyi amaçlamaktadır. Temel araştırma sorusu, Danıştay ve idare mahkemelerinden oluşan Türk idari yargı sisteminin anayasal güvenceler ve uluslararası insan hakları normlarıyla belirlenen potansiyeline karşın uygulamada bu hakları korumadaki sınırlarının neler olduğudur. Çalışma, anayasal düzenlemeler, idare hukuku doktrini, AİHM ve Anayasa Mahkemesi içtihadı ile ilgili literatürün betimsel-analitik yöntemle incelenmesine dayanmaktadır. Bulgular, Türk idari yargısının insan haklarını koruma kapasitesinin erişilebilirlik, bağımsızlık ve etkinlik eksenlerinde ciddi sınırlılıklar barındırdığını ortaya koymaktadır. Erişilebilirlik bakımından dava açma sürelerinin kısalığı ve yargılama giderlerinin yüksekliği hak arama özgürlüğünü fiilen kısıtlamaktadır. Bağımsızlık açısından yargı atama mekanizmalarındaki yapısal sorunlar yürütme etkisini artırmaktadır. Etkinlik boyutunda ise yargılama süreçlerindeki gecikmeler ve kararların uygulanmasındaki aksaklıklar, AİHM içtihatlarıyla uyum eksikliğiyle birleşerek normatif çerçeve ile yargısal pratik arasında belirgin bir gerilim doğurmaktadır. Çalışma; yargı bağımsızlığını güçlendirecek anayasal reformların hayata geçirilmesini, kararların icrasını izleyecek kurumsal mekanizmaların oluşturulmasını, AİHM içtihatlarının iç hukukta tutarlı biçimde uygulanmasını ve yargı mensuplarına yönelik insan hakları eğitim programlarının kurumsal hale getirilmesini önermektedir.

🔖

Cite This Article

Turhan, T. (2026). Protection of human rights in Turkish administrative jurisdiction: An analysis on the axis of accessibility, independence, and effectiveness. Kayseri Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, Cilt: 8 Sayı: 1, 394–412. https://doi.org/10.51177/kayusosder.1873645

📄 Full Text PDF Viewer

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

References (47)

  1. Akbulut, L. (2023). İdari yargıda insan hakları denetimi ve alternatif uyuşmazlık çözüm yolları. Danıştay Dergisi, 155, 51–99. https://dergi.danistay.gov.tr/documents/lutfiyeakbulut.pdf
  2. Arslan, R. (2004). Türkiye’de insan haklarının gelişim süreci ve insan hakları alanında faaliyet gösteren sivil toplum kuruluşları: İnsan Hakları Derneği ve MAZLUMDER üzerine bir inceleme (Tez no. 145656) [Yüksek lisans tezi, Cumhuriyet Üniversitesi]. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi’nden erişildi.
  3. Birleşmiş Milletler. (1948). İnsan hakları evrensel beyannamesi [İHEB]. https://www.hsk.gov.tr/eklentiler/dosyalar/9a3bfe74-cdc4-4ae4-b876-8cb1d7eeae05.pdf
  4. Bourdieu, P., & Wacquant, L. J. D. (1992). An invitation to reflexive sociology. University of Chicago Press.
  5. Candan, T. (2021). İnsan hak ve özgürlüklerinin etkin korunmasında idari yargının rolü. https://turgutcandan.com/2021/11/14/insan-hak-ve-ozgurluklerinin-etkin-korunmasinda-idari-yarginin-rolu/
  6. Coşkun, V. (2006). İnsan hakları: Liberal açıdan bir tahlil. Liberte Yayınları.
  7. Çalık, E. (2017). İnsan hakları meselesinin gelişimi ve siyasî ve sosyal faktörlerle ilişkisi. 21. Yüzyılda Eğitim ve Toplum Eğitim Bilimleri ve Sosyal Araştırmalar Dergisi, 6(16), 41–68. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/369317
  8. Çüçen, A. K. (2003). İnsan hakları düşüncesinin gelişimi. Kaygı. Bursa Uludağ Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Felsefe Dergisi, 2, 27–35. http://hdl.handle.net/11452/16759
  9. Değirmenci, R. (2023). Montesquieu düşüncesinde kuvvetler ayrılığı, özgürlük ve yargı gücü. Akdeniz Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 13(1), 239–257. https://doi.org/10.54704/akdhfd.1210954
  10. Demirkol, M. (2017). Kişi hak ve hürriyetlerinin korunması karşısında anayasa madde 13, bu hükme aykırı yasal düzenleme ve faaliyetlerin anayasa madde 11 açısından değerlendirilmesi. Balkan Sosyal Bilimler Dergisi, Özel Sayı, 17–27. https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/399343
  11. Duran, A. (2021). Kamu yararı ve idari işlemlerin denetimi. Seçkin Yayıncılık.
  12. Easton, D. (1965). A systems analysis of political life. Wiley.
  13. Emini, M. E. (2004). Hak kavramı. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 12, 203–216. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/1722204
  14. Erbil, M. (2016). Anayasa Mahkemesi’ne bireysel başvuru nedir? https://barandogan.av.tr/blog/bireysel-basvuru/anayasa-mahkemesine-bireysel-basvuru.html
  15. European Court of Human Rights. (2023). Annual report 2022. Strasbourg: Council of Europe. https://book.coe.int/en/european-court-of-human-rights/11802-pdf-european-court-of-human-rights-annual-report-2022.html#
  16. Foucault, M. (1991). Discipline and punish: The birth of the prison. Penguin.
  17. Gişi, M. B. (2016). İdare hukukunda yorum ve idari uyuşmazlıkların çözümünde ve yorumlanmasında hukuk devleti ilkesinin yeri ve önemi. Erzincan Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 9(2), 215–232. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/263552
  18. Gözler, K. (2004). Anayasa hukukuna giriş. Ekin Yayınevi.
  19. Gözler, K. (2011). Türk anayasa hukuku. Ekin Yayınevi.
  20. Gözler, K. (2022). İdare hukuku. Ekin Yayınevi.
  21. Güneş, Ü. (2018). Türkiye’de insan haklarının korunmasına ilişkin ulusal insan hakları kurumları: Kamu Denetçiliği Kurumu ve Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumu. Trakya Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 20(1), 165–186. https://search.trdizin.gov.tr/tr/yayin/detay/287002
  22. Hasdemir, A. T. (2021). İnsan hakları: Aday memurların temel eğitim ders notları (2). https://www.tarimorman.gov.tr/PERGEM/Belgeler/Aday%20Memur%20Temel%20E%C4%9Fitim%20Ders%20Notlar%C4%B1%20(2).pdf
  23. Hekimoğlu, M. M. (2002). 1982 Anayasasına göre insan hakları kavramı. Balıkesir Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 5(7), 53–70. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/864482
  24. İnaç, H., & Yazıcı, B. (2019). Kavramsal ve kuramsal boyutlarıyla insan hakları ve ifade özgürlüğüne sosyo-politik bir bakış. Akademik Bakış Uluslararası Hakemli Sosyal Bilimler Dergisi, 70, 132-147. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/619538
  25. İdari Yargılama Usulü Kanunu [İYUK]. (1982). https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=2577&MevzuatTur=1&MevzuatTertip=5
  26. Kaboğlu, İ. Ö. (2021). Anayasa hukuku dersleri. Legal Yayıncılık.
  27. Keskinkılıç, M. (2024). İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun genel esasları. https://hukukdershanesi.com/idari-yargilama-usulu-kanununun-genel-esaslari/
  28. Kılıçoğlu, M. S. (2013). Türkiye’de yasama organının yürütme organını siyasi denetimi. Erzincan Binali Yıldırım Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 17(1-2), 31–71. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/1836469
  29. Konan, B. (2011). İnsan hakları ve temel özgürlükler açısından Osmanlı Devleti’ne bakış. Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 15(4), 253–288. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/789420
  30. Mesleki Eğitim ve Öğretim Sisteminin Güçlendirilmesi Projesi [MEGEP] (2018). Adalet: Temel hukuk kuralları. https://megep.meb.gov.tr/mte_program_modul/moduller/Temel%20Hukuk%20Kuralları.pdf
  31. Özbudun, E. (2023). Türk anayasa hukuku. Yetkin Yayınları.
  32. Özdemir, Y. (2021). Cumhurbaşkanlığı kararlarının yargısal denetimi. Selçuk Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 29(4), 3211–3256. https://doi.org/10.15337/suhfd.697215.
  33. Parlak, B., & Sobacı, M. Z. (2008). Kamu yönetimi. Seçkin Yayıncılık.
  34. Şen, M. (2013). İdarenin yargısal denetiminin sınırlarına ilişkin modeller. Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 17(2), 1623–1641. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/789334
  35. Tanör, B. (1994). Türkiye’nin insan hakları sorunu. BDS Yayınları.
  36. Tanör, B., & Yüzbaşıoğlu, N. (2023). 1982 anayasasına göre Türk anayasa hukuku. Beta Basım Yayın.
  37. T.C. Anayasası. (1982). https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=2709&MevzuatTur=1&MevzuatTertip=5
  38. T.C. Dışişleri Bakanlığı. (2024). İnsan hakları. https://www.mfa.gov.tr/insan-haklari_.tr.mfa
  39. The European Court of Human Rights/Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi [AİHM]. (2008). In the case of Smith v. the United Kingdom. https://hudoc.echr.coe.int/eng#{%22itemid%22:[%22001-86341%22]}
  40. Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumu [TİHEK]. (2024). İnsan haklarının korunması ve geliştirilmesi raporu/2023. Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumu. https://www.tihek.gov.tr/public/editor/uploads/fB0li3Wc.pdf
  41. Türkiye İnsan Hakları Vakfı [TİHV]. (2023). 2023 data on human rights violations in Turkey. https://ihd.org.tr/en/wp-content/uploads/2023/12/jr2023_10-December-Report-by-IHD-and-HRFT.pdf
  42. Turhan, A. (2016). İnsan hakkı kuşakları arasındaki tamamlayıcılık ilişkisi. İnönü Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 4(2), 357–378. https://doi.org/10.21492/inuhfd.239841
  43. Ünal, Ş. (2001). Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi: İnsan haklarının uluslararası ilkeleri. TBMM Kültür, Sanat ve Yayın Kurulu Yayınları.
  44. Weber, M. (1978). Economy and society: An outline of interpretive sociology. University of California Press.
  45. Yaylak, C., & Yıldırım, R. (2023). T.C. Anayasa Mahkemesinin bireysel başvuru kararlarında idarenin hizmet kusurundan kaynaklanan sorumluluğu. Sakarya Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 11(1), 675–700. https://doi.org/10.56701/shd.1295176
  46. Yıldırım, R., Bilgin, H., & Atik, A. Ç. (2023). İnsan haklarının korunmasında idari yargının rolü. Selçuk Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 31(3), 1109–1135. https://doi.org/10.15337/suhfd.1340996
  47. Yıldırım, T. (2019). İdarenin kanuniliği ilkesi bağlamında Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinin anayasal sınırı. Anayasa Yargısı, 36(1), 293–314. https://anayasa.gov.tr/media/6105/turan_yildirim.pdf