Journals / e-Makalat Mezhep Araştırmaları Dergisi / 2025 / Cilt: 18 Sayı: 2

The Critical Edition, Translation, and Evaluation of Sinan Efendi’s (d. 986/1578) Treatise Named Risāla ‘alā Kufri Firʿawn

Sinân Efendi’nin (ö. 986/1578) Risâle ‘alâ Küfri Fir’avn İsimli Risalesinin Tahkik, Tercüme ve Değerlendirmesi

Mustafa Aykaç(Kastamonu Üniversitesi İlahiyat Fakültesi)0000-0003-3126-1070
Pages
641–659
Publication Date
2025-12-31
🏛️Bibliographic metadata and full text access for this article are provided via DergiPark.
DergiPark Record ↗
✨

AI Summary & Key Takeaways

AI Insight
⚡ TL;DR(Too Long; Didn't Read)

Despite its brevity, the treatise presents a dense scholarly engagement with the topic, framed within the methodologies of the Islamic sciences.

📌 3 Key Takeaways

🎯
Objective & Hypothesis:The events that occurred between Prophet Moses and Pharaoh constitute one of the most elaborately discussed narratives in the Qur’anic discourse.
📊
Key Findings & Data:Verses 90-92 of Surah Yunus, where this event is narrated, have long been at the center of exegetical debates concerning whether such faith is valid.
💡
Conclusion & Impact:Despite its brevity, the treatise presents a dense scholarly engagement with the topic, framed within the methodologies of the Islamic sciences.
🔬Design:Araştırma Makalesi
📍Scope:Comprehensive Sample
⚙️Variables:Kelâm · İman · Küfür

Abstract

The events that occurred between Prophet Moses and Pharaoh constitute one of the most elaborately discussed narratives in the Qur’anic discourse. Pharaoh, who refused to believe despite being warned repeatedly and shown many miracles, professed faith in his moment of despair at the very moment of his imminent death by drowning in the Red Sea. Verses 90-92 of Surah Yunus, where this event is narrated, have long been at the center of exegetical debates concerning whether such faith is valid. Those who argue that Pharaoh's faith is valid have emphasized that Allah's mercy is infinite. Those who say it is invalid, however, have evaluated the issue surrounding the idea that faith professed in a moment of despair is invalid. Sinân Efendi (d. 983/1575) is also one of the scholars who articulated his stance on the issue in a dedicated treatise. In our study, two surviving manuscripts of the treatise written by Sinân Efendi have been subjected to a critical edition (tahqīq) and the treatise has been evaluated. The treatise addresses whether Pharaoh was sincere in his faith and whether there was any influence from Gabriel while he was professing his faith. The author's assessments are presented based on the views of al-Zamakhsharī (d. 538/1144) on the subject. Despite its brevity, the treatise presents a dense scholarly engagement with the topic, framed within the methodologies of the Islamic sciences.

Özet

Hz. Mûsâ ve Firavun arasında yaşanan olaylar Kur’an’ın detaylı şekilde ele aldığı konulardandır. Defalarca uyarıldığı, kendisine birçok mucize gösterildiği halde iman etmeyi reddeden Firavun, Kızıldeniz'de boğulmak üzereyken, ölümle yüzleştiği bir çaresizlik anında iman etmiştir. Konunun anlatıldığı Yûnus sûresinin 90-92. ayetleri böyle bir imanın geçerli olup olmadığı konusunda yapılan tartışmaların odağını oluşturmuştur. Firavun’un imanının geçerli olduğunu savunanlar Allah’ın rahmetinin sonsuz olduğunu vurgulamışlardır. Geçersiz olduğunu söyleyenler ise konuyu ümitsizlik anında yapılan imanın geçersiz olacağı düşüncesi etrafında değerlendirmişlerdir. Sinân Efendi (ö. 986/1578) de bu konuda bir risale yazarak mesele hakkındaki görüşlerini açıklayan âlimlerden biridir. Çalışmamızda Sinân Efendi’nin yazdığı risalenin günümüze ulaşan iki yazması tahkik edilmiş ve risale değerlendirilmiştir. Risalede Firavun’un imanında samimi olup olmadığı, imanını ikrar ederken Cebrail’in bir etkisinin olup olmadığı konularına değinilmektedir. Müellifin değerlendirmeleri Zemahşerî’nin (ö. 538/1144) konuyla ilgili görüşleri üzerinden ortaya konulmuştur. Risalenin, konuyu İslâmî ilimler ekseninde tartışan, kısa ama zengin bir akademik metin olduğu söylenebilir.

🔖

Cite This Article

Aykaç, M. (2025). The Critical Edition, Translation, and Evaluation of Sinan Efendi’s (d. 986/1578) Treatise Named Risāla ‘alā Kufri Firʿawn. e-Makalat Mezhep Araştırmaları Dergisi, Cilt: 18 Sayı: 2, 641–659. https://doi.org/10.18403/emakalat.1809008

📄 Full Text PDF Viewer

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

References (26)

  1. Akman, Mustafa. “Firavun’un İmânı Konusunda Celâleddin ed-Devvânî İle Ali el-Kârî Arasındaki Polemik”. 2. Uluslararası el-Rûha Sosyal Bilimler Kongresi. ed. Melike Şahbaz, Damecan Sadykova. 15-20. Şanlıurfa: Iksad Publication, 2018.
  2. Alan, Ercan. Atçıl, Abdurrahman. Erken Dönem Osmanlı İlmiye Teşkilatı Kaynakları: XVI. Yüzyıl Osmanlı Ulema Defterleri Ankara: Türkiye Bilimler Akademisi, 2018.
  3. Âlûsî, Ebü’s-Senâ Şihâbüddîn. Rûḥu’l-me‘ânî. Beyrut: Dârü İhyâi’t-Türâsi’l-Arabî, ty.
  4. Atâî, Nev’îzâde b. Yahyâ. Zeyl-i şaḳâiḳ-i nu’mâniyye. İstanbul: Çağrı Yayınları, 1989.
  5. Aydın, Süleyman. “Kur’an ve Sünnet Işığında Firavun’un İmânı Meselesi”. Hitit Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 13/26 (2014), 121-148. http://dx.doi.org/10.14395/jdiv151
  6. Baş, Emrah. “İbnü’l-Arabi’nin Firavun’un İmanı Konusundaki Görüşleri Etrafında Şekillenen Bir Polemik: Aliyyü’l-Kâri’nin Celaleddin ed-Devvanî Eleştirisi”. İslam Düşüncesinde Eleştiri Kültürü ve Tahammül Ahlâkı III. ed. Teceli Karasu, Mahsuni Aytepe. 153-167. İstanbul: İslâmî İlimler Vakfı, 2021.
  7. Beyzâvî, Kādî Nâsıruddin Abdullah b. Ömer. Envârü’t-tenzîl ve esrârü’t-te’vîl. thk. Muhammed Abdurrahman el-Mar’aşli. Beyrut: Dârü İhyâi’t-Türâsi’l-Arabî, 1998.
  8. Bıyıkoğlu, Yakup. “Muhaşşî Sinan Efendi ve ‘Hâşiye ‘ala Tefsiri’l-Kâdî’ İsimli Eserindeki Tefsir Metodu”. Uluslararası Amasyalı âlimler Sempozyumu 21-23 Nisan 2017. Amasya: Amasya Üniversitesi Rektörlüğü, 2017.
  9. Çınar, Mahmut. “Ye’s ve Be’s Halinde İmânın Hükmü: Firâvun’un İmânı Örneği”. Marmara Üniversitesi İlâhiyat Fakültesi Dergisi 41 (2011), 121-142.
  10. Dâvûd-i Kayserî. Şerḥu fuṣûṣi’l-ḥikem. Dımeşk: Şeriketü İntişârâtü İlmî ve Ferhengî, 1375.
  11. Ehli Sünnet Büyükleri “Sinânüddîn Yûsuf Amâsî”. Erişim 19 Ekim 2025. https://www.ehlisunnetbuyukleri.com/Evliyalar-Ansiklopedisi/Detay/Turkiye-Istanbul-SINANUDDIN-YUSUF-AMASI/388
  12. Eyyüp Said Kaya. “Sinan Efendi”. TDV İslâm Ansiklopedisi. 37/228-229. İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, 2009.
  13. İbn Mâze el-Buhârî, Burhaneddin Ebü’l-Meâlî Mahmûd b. Sadruşşerîa. el-Muḥîṭu’l-burhânî. thk. Nuaym Eşref Nûr Ahmed. Karaçi: İdâretü’l-Kur-âni ve’l-‘Ulûmi’l-İslâmiyye, 1424/2004.
  14. İbn Teymiyye, Takiyyüddin Ahmed b. Abdilhalîm b. Mecdiddîn Abdisselâm el-Harrânî. Mecmû‘u’l-fetevâ. thk. Abdurrahman b. Muhammed b. Kâsım. Rabat: Mektebetü’l-Maârif, ts.
  15. İbnü’l-Arabî, Muhyiddîn Muhammed b. Alî b. Muhammed el-Arabî et-Tâî el-Hâtimî. Füṣûṣu’l-ḥikem. çev. Ekrem Demirli. İstanbul: Kabalcı Yayıncılık, 2013.
  16. İbnü’l‐Murtazâ, Ahmed b. Yahya. Kitâbü tabaḳātü’l‐mu‘tezile. thk. Susanna Diwald-Wilzer. Beyrut: Dârü’l-Mektebeti’l-Hayât, 1380.
  17. İsmail Paşa, Bağdatlı. Hediyyetü’l-ârifîn esmâü’l-müellifîn ve âsârü’l-musannifîn. İstanbul: Dârü İhyâi’t-Türâsi’l-Arabî, 1955.
  18. İzmirî, Mehmed b. Veli b. Rasûl el-Kırşehrî. ez-Ẕübde fî ‘ilmi’l-kelâm. Manisa: Manisa Kütüphanesi, Akhisar Zeynelzâde, 91399. https://portal.yek.gov.tr/works/detail/91399
  19. Mâtürîdî, Ebû Mansûr Muhammed b. Muhammed b. Mahmûd. Te’vîlâtü’l-Ḳur'ân. çev. S. Kemal Sandıkçı, Yusuf Şevki Yavuz. thk. Yusuf Şevki Yavuz. İstanbul: Ensar Yayıncılık, 2017.
  20. Mâtürîdî, Ebû Mansûr Muhammed b. Muhammed b. Mahmûd. Te’vîlâtü’l-Ḳur’ân. çev. Fadıl Aygan, Yusuf Şevki Yavuz. thk. Yusuf Şevki Yavuz. İstanbul: Ensar Yayıncılık, 2018.
  21. Mehmet Tahir, Bursalı. Osmanlı Müellifleri. İstanbul: Meral Yayınevi, 1972.
  22. Özköse, Kadir. “İbnü’l-Arabî Düşüncesinde Mümkün Varlıkların İlahi İlimdeki Ezeli Hakikatleri: A‘yân-ı Sâbite”. Cumhuriyet Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 15/1 (2011), 15-36.
  23. Râzî, Ebû Abdillâh (Ebü’l-Fazl) Fahrüddîn Muhammed b. Ömer b. Hüseyn. Tefsîr-i kebîr mefâtîhu’l-gayb. çev. Suat Yıldırım, Lütfullah Cebeci, Sadık Kılıç, C. Sadık Doğru. İstanbul: Huzur Yayınevi, 2002.
  24. Sinân Efendi, Sinâneddin Yûsuf b. Hüsameddin b. İlyas el-Amâsî. Risâletün ‘alâ küfri Fir’avn. Ankara: Diyanet İşleri Başkanlığı Kütüphanesi, 004027-XVI.
  25. Tirmizî, Ebû Îsâ Muhammed b. Îsâ. el-Câmi’u’l-kebîr (Sünenü Tirmizi). Beyrut: Dârü’l-Arabi’l-İslâmî, 1997.
  26. Zemahşerî, Ebü’l-Kāsım Mahmûd b. Ömer b. Muhammed el-Hârizmî. el-Keşşâf ‘an ḥaḳāiḳı ğavâmiḍı’t-tenzîl ve ‘uyûni’l-eḳāvîl fî vücûhi’t-te’vîl. İstanbul: Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı, 2017.