Journals / e-Makalat Mezhep Araştırmaları Dergisi / 2025 / Cilt: 18 Sayı: 2

Namık Kemal’s Dynamic Understanding of Sharia

Namık Kemal’de Dinamik Şeriat Anlayışı

Nida Sultan Çelikkaya(SULEYMAN DEMIREL UNIVERSITY, FACULTY OF THEOLOGY)0000-0002-0755-6365
Pages
519–538
Publication Date
2025-12-31
🏛️Bibliographic metadata and full text access for this article are provided via DergiPark.
DergiPark Record ↗
✨

AI Summary & Key Takeaways

AI Insight
⚡ TL;DR(Too Long; Didn't Read)

Kemal's understanding of sharī‘a only briefly, this study fills a gap by systematically mapping his conception of sharī‘a within the triangle of uṣūl-furū‘, natural law, and ijtihād-tadvīn.

📌 3 Key Takeaways

🎯
Objective & Hypothesis:This article focuses on Namık Kemal’s understanding of sharī‘a law, specifically his dynamic interpretation of sharī‘a law, which he positioned between fixed principles and open to change.
📊
Key Findings & Data:The study systematically examines Namık Kemal's understanding of sharī‘a law through the following parameters: (i) the definition and scope of sharī‘a law, (ii) the relationship between sharī‘a law and reason in the context of natural law, (iii) the fixed and variable provisions of sharī‘a law, and (iv) the nature of change.
💡
Conclusion & Impact:Kemal's understanding of sharī‘a only briefly, this study fills a gap by systematically mapping his conception of sharī‘a within the triangle of uṣūl-furū‘, natural law, and ijtihād-tadvīn.
🔬Design:Araştırma Makalesi
📍Scope:Comprehensive Sample
⚙️Variables:İslam Mezhepleri Tarihi · Tanzimat · Yeni Osmanlılar Cemiyeti

Abstract

This article focuses on Namık Kemal’s understanding of sharī‘a law, specifically his dynamic interpretation of sharī‘a law, which he positioned between fixed principles and open to change. The study systematically examines Namık Kemal's understanding of sharī‘a law through the following parameters: (i) the definition and scope of sharī‘a law, (ii) the relationship between sharī‘a law and reason in the context of natural law, (iii) the fixed and variable provisions of sharī‘a law, and (iv) the nature of change. The findings show that Namık Kemal used the principle that ‘rulings change with the times’ as a methodological principle for deducing subsidiary rulings from sharī‘a principles in response to new issues arising from changing circumstances. Although with a more subtle emphasis, he also opens the door to necessary adjustments in some rulings in order to ensure justice in the face of changing times. He criticises the exclusion of ‘uqūbāt in the Majalla debates, emphasising the integrity and applicability of sharī‘a. He also connects sharī‘a with the principles of natural law, which are understood in conjunction with reason and the laws of nature on the basis of the Ahl al-Ray school of thought. In contrast, in some passages, he defends the Ahl al-Ḥadīth-based view that ‘ḥusun and qubuḥ are determined by sharī‘a.’ The reason for this contradiction can be found in Namık Kemal’s role as an intellectual seeking ways to save his country from collapse. The study is based on a qualitative document analysis and a historical-discursive approach to N. Kemal's articles published in newspapers and magazines. Considering that the literature often refers to N. Kemal's understanding of sharī‘a only briefly, this study fills a gap by systematically mapping his conception of sharī‘a within the triangle of uṣūl-furū‘, natural law, and ijtihād-tadvīn.

Özet

Bu makale, Namık Kemal’in şeriat anlayışını konu edinmekte, onun şeriatı sabit usûl ile değişime açık fürû arasında konumlandıran düşüncesi bağlamında dinamik şeriat anlayışına odaklanmaktadır. Çalışmada Namık Kemal’in şeriat anlayışı; (i) şeriatın tanımı ve kapsamı, (ii) tabii hukuk zemininde şeriat-akıl ilişkisi (iii) şeriatın sabit-değişken hükümleri (iv) değişimin mahiyeti parametreleri üzerinden sistematik olarak incelenmektedir. Bulgular, Namık Kemal’in “zamanın değişmesiyle hükümler de değişir” kaidesini, büyük ölçüde yeni meselelere şer‘î esaslardan fer‘î hükümler istinbat etmek için metodik bir ilke olarak kullandığını göstermektedir. Örtük bir vurguyla da olsa, zamanın değişimiyle adaleti sağlamak üzere bazı hükümlerde ihtiyaç duyulan ta‘dîlata da kapı aralar. O, Mecelle tartışmalarında ukûbâtın dışarıda bırakılmasını eleştirerek şeriatın bütünlüğünü ve uygulanabilirliğini savunur. Şeriatı, ehl-i rey düşüncesi zemininde akıl ve tabiat kanunlarıyla örtüşen tabii hukuk ilkeleriyle irtibatlandırır. Buna mukabil kimi pasajlarda “hüsün ve kubhu şeriatın belirlediği” şeklindeki ehl-i hadis temelli görüşü savunduğu da görülür. Bu çelişkinin sebebi Namık Kemal'in devletini çöküşten kurtarma çareleri arayan bir aydın olmasında aranmalıdır. Çalışma, N. Kemal’in gazete ve dergilerde yer alan makalelerinin nitel doküman analizi ve tarihsel-söylemsel yaklaşımla incelenmesine dayanmaktadır. Literatürde N. Kemal’in şeriat anlayışına çoğu zaman kısa atıflarla değinildiği dikkate alındığında, bu çalışma onun şeriat tasavvurunu usûl–fürû ayrımı, tabii hukuk ve içtihat-tedvin üçgeninde sistematik olarak değerlendirerek bir boşluğu doldurur.

🔖

Cite This Article

Çelikkaya, N. S. (2025). Namık Kemal’s Dynamic Understanding of Sharia. e-Makalat Mezhep Araştırmaları Dergisi, Cilt: 18 Sayı: 2, 519–538. https://doi.org/10.18403/emakalat.1791781

📄 Full Text PDF Viewer

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

References (77)

  1. Akün, Ömer Faruk. “Namık Kemal”. İslam Ansiklopedisi. 9/54-72. İstanbul: Milli Eğitim Basımevi, 1964.
  2. Akün, Ömer Faruk. “Namık Kemal”. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi. İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, 2006.
  3. Arabacı, Fazlı. Yeni Osmanlıların Dini ve Siyasi Görüşleri. Ankara: Platin Yayınları, 2004.
  4. Atay, Hüseyin. “Dini Düşüncede Reformun Yöntemi ve Bir Örnek: Hırsızlık”. Kelam Araştırmaları 4/1 (2006), 3-50.
  5. Aydın, Mustafa. “Namık Kemal’de Terakki ve Maarif Düşüncesi”. Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Dergisi 53/2 (2013), 451-477.
  6. Berkes, Niyazi. Türkiye’de Çağdaşlaşma. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları, 12. Basım, 2008.
  7. Bix, Brian H. “Doğal Hukuk: Modern Gelenek”. çev. E. Uzun. Dokuz Eylül Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 6/2 (2004), 291-343.
  8. Caba, Betül. “Namık Kemal Fikriyatında Fıkıh ve Şeriat”. II. Türkiye Lisansüstü Çalışmalar Kongresi Bildiriler Kitabı – III. 673-682. İstanbul: İlmi Etütler Derneği, 2013.
  9. Çağan, Kenan. “Namık Kemal’de Devletin Niteliği ve Temel Dayanakları”. Akademik İncelemeler Dergisi (Journal of Academic Inquiries) 7/1 (2012), 255-280.
  10. Çelebi, İlyas. “Hüsün ve Kubuh”. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi. 19/59-63. İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, 1999.
  11. Çelik, Hüseyin. “Yeni Osmanlılar Cemiyeti ve Türkiye’de Parlamenter Sistem Tartışmalarının Başlaması”. Osmanlı Ansiklopedisi. 7/337-347. Ankara: Yeni Türkiye Yayınları, 1999.
  12. Debûsî, Ebû Zeyd Ubeydullâh. Takvîmü’l-edille fî usûli’l-fıkh. ed. Halîl Muhyiddin el-Meys. Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, 2011.
  13. Ebû Hanîfe, Numan b. Sabit. el-’Âlim ve’l-müte’allim (İmâm-ı Âzam’ın Beş Eseri içinde). çev. Mustafa Öz. İstanbul: Marmara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Vakfı (İFAV) Yayınları, 2008.
  14. Erkilet, Alev. “Namık Kemal’in İslamcılığına Dair”. Namık Kemal (1840-1888). 41-48. Namık Kemal Üniversitesi, 2012.
  15. Fîrûzâbâdî, Ebu’t-Tâhir Mecdüddin. Tenvîru’l-mikbâs min tefsîri İbn Abbâs, ts.
  16. Foster, N. H. D. “Islamic Perspectives on the Law of Business Organisations II: The Sharia and Western-style Business Organisations”. European Business Organization Law Review 11 (2010), 273-307.
  17. Gezgin, Ali Galip. Özgün Bir Kur’an Yorumu Hz. Ömer Örneği. İstanbul: Rağbet Yayınları, 2009.
  18. Göçgün, Önder. Namık Kemal’in Şairliği ve Bütün Şiirleri. Ankara: Atatürk Yüksek Kurumu Atatürk Kültür Merkezi Başkanlığı, 1999.
  19. Güler, İlhami. Sabit Din Dinamik Şeriat. Ankara: Ankara Okulu Yayınları, 1999.
  20. Günay, Namidar. Namık Kemal’in Tasvîr-i Efkâr ve Diyojen Gazetelerindeki Makaleleri. Konya: Selçuk Üniversitesi, Yüksek Lisans Tezi, 1990.
  21. İbn Hemmâm, Abdurrezzâk. Tefsîru’l-Abdurrezzâk. Riyad: Mektebetü’r-Rüşd, 1989.
  22. Kara, İsmail. “İslam Düşüncesinde Paradigma Değişimi Hem Batılılaşalım Hem de Müslüman Kalalım”. Modern Türkiyede Siyasi Düşünce Cumhuriyet’e Devreden Düşünce Mirası; Tanzimat ve Meşrutiyet’in Birikimi. 1/234-243. İstanbul: İletişim Yayınları, 8. Basım, 2009.
  23. Kaygı, Abdullah. Türk Düşüncesinde Çağdaşlaşma. Ankara: Gündoğan Yayınları, 1992.
  24. Kemal, Namık. “Adlün sâatün hayrun min ibâdeti elfi sene”. Hürriyet (21 Haziran 1869).
  25. Kemal, Namık. “Avrupa Şarkın Asayişini İster”. Hürriyet (07 Aralık 1868).
  26. Kemal, Namık. “Başlıksız”. Hürriyet (07 Eylül 1868).
  27. Kemal, Namık. “Başlıksız”. Hürriyet (09 Ağustos 1869).
  28. Kemal, Namık. “Başlıksız (Adalet)”. İbret (10 Aralık 1872).
  29. Kemal, Namık. “Başlıksız (Mahkemeler)”. İbret (16 Kasım 1872).
  30. Kemal, Namık. “Başlıksız (Usûl-i Meşverete Dair Altıncı Mektup)”. Hürriyet (26 Ekim 1868).
  31. Kemal, Namık. “Başlıksız (Usûl-i meşverete dair bir mu‘terize cevaben yazılmış mektup)”. Hürriyet (14 Eylül 1868).
  32. Kemal, Namık. “Biz Hiç mi Okumayacağız”. Hadîka (17 Aralık 1872), 1-2.
  33. Kemal, Namık. “Bizde Efkâr-ı Terakki”. Diyojen (31 Ekim 1872).
  34. Kemal, Namık. “Devlet-i Aliyye’yi Bulunduğu Hâl-i Hatarnâktan Halâsın Esbâbı”. Hürriyet (24 Ağustos 1868).
  35. Kemal, Namık. “Harîk Hakkında”. Tasvîr-i Efkâr (16 Nisan 1867).
  36. Kemal, Namık. “Hubbü’l-vatan mine’l-iman”. Hürriyet (29 Haziran 1868).
  37. Kemal, Namık. “Hukuk”. İbret (20 Haziran 1872).
  38. Kemal, Namık. “İbret”. İbret (18 Haziran 1872).
  39. Kemal, Namık. “İdarece Muhtaç Olduğumuz Tadilat”. İbret (18 Ekim 1872).
  40. Kemal, Namık. “İnnallahe ye’muru bi’l-adli ve’l-ihsan”. Hürriyet (18 Ocak 1869).
  41. Kemal, Namık. “İstikbâl”. İbret (13 Haziran 1872).
  42. Kemal, Namık. “İttihad-ı İslam”. İbret (28 Haziran 1872).
  43. Kemal, Namık. “Küllüküm râ‘in ve küllüküm mes‘ûlün an ra‘iyyetihi”. Hürriyet (21 Eylül 1868).
  44. Kemal, Namık. “Maarife Dair Bir Makale”. Hadîka (11 Kasım 1872), 1-3.
  45. Kemal, Namık. “Memâlik-i Osmaniye’nin Yeni Mukâsemesi”. Hürriyet (09 Kasım 1868).
  46. Kemal, Namık. “Mesele-i Müsâvât”. Hürriyet (05 Ekim 1868).
  47. Kemal, Namık. “Mükâtebât-ı Siyâsiyye”. Muharrir Mecmuası (18 Mart 1876), 33-36.
  48. Kemal, Namık. “Mülâhazât”. Hürriyet (30 Kasım 1868).
  49. Kemal, Namık. “Özr-i Evvel”. Hürriyet (22 Şubat 1869).
  50. Kemal, Namık. “Şark Meselesi I”. İbret (04 Ekim 1872).
  51. Kemal, Namık. “Tebeddül-i Meşîhât”. İbret (12 Kasım 1872).
  52. Kemal, Namık. “Yangın”. Hadîka (12 Aralık 1872).
  53. Kemal, Namık. “Yirmi Beşinci Numarada Olan Hatıraya Zeyl”. Hürriyet (04 Ocak 1869).
  54. Keyman, Selahattin. “Tabii Hukuk Doktrinin Epistemolojik Tahlili”. Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 47/1 (1998), 17-36.
  55. Kotan, Suna. “Türk Basın Tarihinde İbret Gazetesi ve Kapatılmasına Neden Olan Yazılar (1872–1873)”. Erzurum Teknik Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Tarih Dergisi (ETÜT) 1 (2020), 66-94.
  56. Köksal, Asım Cüneyd. “Hanefî Fıkıh Düşüncesinde Akıl Kavramı ve Dört Mertebeli Akıl Anlayışı”. Marmara Üniversitesi İlâhiyat Fakültesi Dergisi 40/1 (2011), 5-44.
  57. Kuntay, Mithat Cemal. Namık Kemal: Devrinin İnsanları ve Olayları Arasında. İstanbul: Alfa Yayınları, 2019.
  58. Kurtubî, Ebû Abdillah Muhammed b. Ahmed. el-Câmi’ li-ahkâmi’l-Kur’ân thk. Abdullah et-Türkî. Beyrut: Müessesetü’r-Risâle, 2006.
  59. Kutlu, Sönmez. “İslam Mezhebleri Tarihinde Usûl Sorunu”. İslâmî İlimlerde Metodoloji/Usûl Mes’elesi. I/391-440. İstanbul: Ensar Neşriyat, 2005.
  60. Kutlu, Sönmez. “Mâturîdî Akılcılığı ve Günümüz Sorunlarını Çözmeye Katkısı”. e-makalat 2/1 (2009), 7-41.
  61. Mardin, Şerif. Yeni Osmanlı Düşüncesinin Doğuşu. İstanbul: İletişim Yayınları, 14. Basım, 2021.
  62. Levent, Ramazan. “Namık Kemal’de Siyasal Özgürlükler ve Din İlişkisi”. Mukaddime 14/2 (2023), 297-321.
  63. Mâtürîdî, Ebû Mansur. Te’vîlâtu’l-Kur’ân. İstanbul: Mîzan Yayınevi, 2006.
  64. Metin Avcı. “İmam Mâturîdî’nin Din-Şeriat Ayrımı Anlayışında Ebû Hanîfe’nin Etkisi”. e-makalat 11/1 (2018), 177-199.
  65. Nur, Abdurrahman. “Envisioning a consultative umma: An introduction to Namık Kemal’s constitutional imaginary”. Journal of Islamic Review 14/1 (2024), 149-169.
  66. Özkan, Kenan - Gökgöz, Gökhan. “İmparatorluktan Ulus Devlete Geçiş Sürecince Namık Kemal’in Düşünce Dünyası”. Belgi Dergisi 2/8 (2014), 1083-1107.
  67. Özön, Mustafa Nihat. Namık Kemal ve İbret Gazetesi. Ankara: Remzi Kitabevi, 1938.
  68. Sarıkaya, M. Saffet. “Osmanlı Türkiyesindeki İslamcılık Düşüncesine Genel Bir Bakış”. Arayışlar 1/1 (1999), 97-111.
  69. Şengül, Abdullah. “Namık Kemal”. Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü. Ahmet Yesevi Üniversitesi, 2020. https://teis.yesevi.edu.tr/madde-detay/namik-kemal
  70. Tansel, Fevziye Abdullah. Namık Kemal’in Husûsî Mektupları I. Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları, 2. Basım, 2013.
  71. Teber, Ömer Faruk. “Osmanlı Adlî Yapısından Bir Kesit: Şer’iye Sicilleri”. Erdem Dergisi 12/35 (2000), 537-554.
  72. Teber, Ömer Faruk. “İslam’ın Bir Din Olarak Benimsenmesi ve Yayılmasında Maturîdî’den Hoca Ahmet Yesevîye: Vasat Bir Ümmet Projesi”. 1/246-255. Kastamonu: Kastamonu Üniversitesi, 2017.
  73. Topal, Alp Eren. Sürgünde Muhalefet: Namık Kemal’in Hürriyet Gazetesi. İstanbul: VakıfBank Kültür Yayınları, 2020.
  74. Türcan, Talip. “Şeriat”. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi. 38/571-574. İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, 2010.
  75. Türköne, Mümtaz’er. Siyasi İdeoloji Olarak İslamcılığın Doğuşu. İstanbul: İletişim Yayınları, 1991.
  76. Uslu, Ahmet. “Namık Kemal ve Şair Eşref’in Şiirlerinde Hürriyet”. Kültür Araştırmaları Dergisi 20 (2024), 28-56.
  77. Ülken, Hilmi Ziya. Türkiye’de Çağdaş Düşünce Tarihi. İstanbul: İş Bankası Kültür Yayınları, 2013.